<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Rys historyczny

  • Mazowsze
  • Troszkę o historii Polski XVIII i XIX wieku
  • Folwark szlachecki i chłopi w XVI w
  • Chłopi na ziemiach polskich w XIX w
  • Warunki życia dzieci na wsi na początku XX w
  • Pamiętnik J. Słomki
  • Pamiętniki K. Deczyńskiego i L. Drewnickiego
  • Dzieje gospodarcze Polski do roku 1939
  • Dom i zagroda we wsi mazowieckiej - przełom XVIII i XIX wieku
  • Warszawa
  • Litwa - dzieje do końca XVIII wieku
  • Władcy Polski i Rzeczypospolitej
  • Ziemia Nowogródzka – zarys historii
  • Polska wieś folwarczno-pańszczyźniana w XVI – XVIII wieku – wypisy akt
  • Marcin KROMER "Polska czyli o położeniu, ludności, obyczajach, urzędach ..."
  • Herby województw, ziem i miast w XVI w.
  • Herby domów litewskich w XVI w.

  • Ziemia Nowogródzka – zarys historii

    (opracowano na podstawie książki „Ziemia nowogródzka – zarys dziejów T. Sosiński)

     

     

     


    Panowanie litewskie

    Dokładnej daty powstania Nowogródka, jak i imienia jego założyciela nie można ustalić. Niektórzy historycy przypisują założenie grodu Włodzimierzowi Wielkiemu i podają rok 1044, inni Jaropełkowi w 1114 roku.

    Stałe napady Tatarów, Krzyżaków i innych wrogich sąsiadów utrudniały rozwój miasta. Dopiero włączenie ziemi nowogródzkiej do Wielkiego Księstwa Litewskiego spowodowało większą stabilizację życia na tych terenach. Za panowania Erdziwiłła, Mendoga i Witolda miasto - gród obronny - zaczyna wzrastać w siłę i nie ulega już zagładzie broniąc się skutecznie przed najazdami.

    Początki chrześcijaństwa na ziemi nowogródzkiej nie są znane. Wszystko wskazuje jednak na to, że pierwsi misjonarze musieli przyjść tu z Rusi Kijowskiej. Najbliższymi bowiem ośrodkami prawosławnej organizacji kościelnej w chwili przejścia tego regionu pod wpływy i władanie litewskie był Połock i Turów Poleski.

    Największe zniszczenia na nowogródczyźnie poczynił najazd tatarski w 1241 roku, który spustoszył miasto i okolice. Gdy rozbici kniaziowie ruscy utracili swą władzę, tę bezpańską krainę włączył pod swe panowanie książę litewski Erdziwiłł. Odbudował zamek i często w nim przebywał. Do większej świetności dochodzi jednak Nowogródek za panowania Mendoga, który po objęciu władzy na Litwie ustanowił tu jej stolicę. Stąd kierował walkami zmierzającymi do poszerzenia swego stanu posiadania podbijając sąsiednie plemiona słowiańskie. Państwo Mendoga zaczęło się powiększać i sięgnęło swymi granicami Dźwiny, Prypeci i Bugu. Prowadzenie ustawicznych wojen wprowadzało ciągłe zagrożenie ze strony sąsiadów. Ze wschodu występują przeciwko Mendogowi jego bratankowie obdzieleni wcześniej ziemiami ruskimi. Sprzymierzyli się oni z księciem włodzimiersko-halickim Danielem i przy wsparciu Tatarów najeżdżają ziemie litewskie dążąc do przejęcia władzy zwierzchniej. Z zachodu napierają Krzyżacy, a z północy Zakon Inflancki Kawalerów Mieczowych, którzy pustoszyli kraj pod pretekstem nawracania pogan. Chcąc pozbawić uzasadnienia najazdów, Mendog wraz ze swą żoną Martą decyduje się na przyjęcie chrztu. Nastąpił on na zamku nowogródzkim we wrześniu 1252 roku. Z upoważnienia Papieża Innocentego IV sakramentu udzielił Biskup Chełmiński w obecności Biskupa Ryskiego i Wielkiego Mistrza Zakonu Inflanckiego Andrzeja von Stiicklanda. Krótko po tej ceremonii, bo w 1253 r., nastąpiła koronacja Mendoga na króla Litwy.

    Przyjęcie chrztu nie zmieniło jednak sytuacji. Z uwagi na to, że zakony nie zaprzestały napaści zbrojnych, a poddani niechętnie odnosili się do nowej wiary, Mendog odstępuje od chrześcijaństwa i wraca do pogaństwa. Nadal prowadzi liczne walki na wszystkich frontach walcząc z Tatarami i Zakonem tak Krzyżackim, jak i Inflanckim. Przebywając ciągle poza stolicą mianuje namiestnikiem Nowogródka swojego syna Wojsiełka, który twardą ręką sprawuje rządy i utrzymuje porządek w mieście. Niektórzy dziejopisarze twierdzą, że to właśnie on zamordował swego ojca, a opamiętawszy się przyjął chrzest w kościele prawosławnym i przywdział szaty zakonne. Do końca życia Wojsiełek oddaje się pokucie w wybudowanym przez siebie monastyrze w Połoneczce, a później w Ławryszewie nad Niemnem.

    Na pamiątkę panowania Mendoga istniejące w pobliżu zamku wzgórze nazwano jego imieniem. W późniejszych czasach był tu cmentarz z murowaną kaplicą na szczycie4, porośnięty krzakami pozostałymi po wyciętym lesie. One to posłużyły Adamowi Mickiewiczowi do opisania w IV Księdze ,,Pana Tadeusza" gaju Mendoga. Zniknęły dęby i zostały tylko zarośla kryjące w swym cieniu kości dawnych mieszkańców tych ziem i ich nieprzyjaciół, którzy tu padli w walkach na przestrzeni wieków. Istnieje legenda, że na tej górze pochowany został Mendog siedzący na złotym tronie.

    Po śmierci Mendoga, w latach 1274-1290 następuje trudny okres dla ziemi nowogródzkiej nękanej ciągłymi najazdami przez wszystkich sąsiadów. Dopiero po ustanowieniu nowej dynastii Lutuwera, a zwłaszcza za panowania jego synów Witenesa i Giedymina dochodzi do wzrostu potęgi Litwy. Jest to przyczyną kolejnego najazdu Krzyżaków, którzy w 1314 r. uderzają na Nowogródek chcąc sobie podporządkować ziemie znajdujące się w dorzeczu górnego Niemna. Mimo spalenia miasta zamek nie poddał się, a gdy Krzyżakom zaczyna brakować żywności muszą się wycofać, oddziały litewskie zadają im klęskę pod Krzywiczami. Po przegranej bitwie najeźdźcy uchodzą do Prus dziesiątkowani po drodze przez głód i choroby. Mimo to zakon nie zaprzestał najazdów na ziemie litewskie i prowadził je niemalże przez cały XIV wiek.

    W 1317 r. dzięki zabiegom Giedymina została założona odrębna metropolia litewska zatwierdzona przez cesarza bizantyjskiego Andronika. Składała się początkowo z jednego arcybiskupstwa ze stolicą w Nowogródku i obejmowała Ruś Czarną i Mińszczyznę. Granice tej diecezji były płynne i wynikały ze stanu władania Litwy. Jeszcze za Giedymina przestała ona istnieć z powodu niechętnego do niej stosunku ruskiej hierarchii kościelnej, pragnącej utrzymać jedność organizacyjną cerkwi prawosławnej. Mimo prób Olgierda i Witolda nie została ona wznowiona. Nawet zwołany w 1415 r. synod biskupów prawosławnych w Nowogródku nie wybrał popieranego przez władców litewskich Grzegorza Camblaka (Grek z pochodzenia) na metropolitę litewskiego. Dopiero za panowania Kazimierza Jagiellończyka w 1458 r. powstała ona ponownie, a jej biskup przybrał nazwę Metropolity Kijowskiego i Wszelkiej Rusi. Zarządzał on dwoma arcybiskupstwami: kijowskim i litewskim. To ostatnie obejmowało zarówno Litwę etniczną jak i Ruś Czarną, w skład której wchodziła Nowogródczyzna. Poziom intelektualny i stan moralny prawosławnego duchowieństwa był bardzo niski i nie cieszyło się ono autorytetem wśród wiernych.

    Mimo klęski w 1314 r. Krzyżacy nie zaprzestali najazdów na ziemie litewskie. Prowadzili je niemalże przez cały XIV w. uzasadniając je nawracaniem pogan. Ciągłe zagrożenie ze strony Zakonu zmusiło władców Litwy do przeciwdziałania. Jedynym rozwiązaniem było wprowadzenie na tron Polski Wielkiego Księcia Litewskiego Jagiełłę i przyjęcie za jego pośrednictwem chrztu. Poprzez ślub królowej Jadwigi z Jagiełłą Litwa zyskała potężnego sojusznika w walce przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu. Ostatni ich najazd na Nowogródek miał miejsce w 1394 roku. Istnieje przypuszczenie, że wiódł ich książę Witold przeciwny unii polsko-litewskiej, szukający wówczas oparcia u Krzyżaków. Zniszczeniu uległo miasto znajdujące się poza murami zamku i okoliczne miejscowości. W wyniku ugody zawartej z Jagiełłą Witold uznał zwierzchnie prawa króla Polski, w zamian za co otrzymał dożywotnio tytuł Wielkiego Księcia Litewskiego. Po jego śmierci tytuł ten przechodził na każdego z panujących władców Rzeczpospolitej.

     

    Po unii polsko-litewskiej

     

     

    Najbliższe lata to wzrost znaczenia Nowogródka. To tu w 1422 r. król Polski Władysław Jagiełło poślubia cudnej urody Sońkę, córkę księcia Holszańskiego, która po przejściu na katolicyzm przyjęła imię Zofia.5 To tu stary, bo liczący osiemdziesiąt lat, Wielki Książe Witold powracając z wyprawy na Psków i Nowogród rozdaje swojemu rycerstwu dary. Wreszcie w 1444 r. Kazimierz Jagiellończyk udzielił miastu swobód municypalnych i zaliczył je do głównych miast Litwy. Cztery lata póiniej zebrał się tutaj Sejm litewski aby doprowadzić do ugody skłóconą szlachtę polską i litewską podczas obrad w Lublinie.

    Za panowania Aleksandra Jagiellończyka w latach 1503-04 Tatarzy kilkakrotnie napadali na Litwę, a ich wielotysięczne hordy pod wodzą Bety-Gereja plądrowały okolice. Miasta i zamku bronionego przez Wojciecha Gasztołda i horodniczego Maskiewicza nie udało się im jednak zdobyć. Z walkami tymi

    związana jest legenda (przypuszczenie), iż z otworu znajdującego się w dolnej części jednej z baszt wchodziło się do lochu (korytarza) łączącego zamek z jeziorem Świteź lub z innym zamkiem w okolicy. W 1511 r. król Zygmunt I na Sejmie Brzeskim nadał Nowogródkowi prawa magdeburskie wyjmując

    miasto spod praw litewskich i ruskich.

    W połowie XVI w. przez Wielkie Księstwo Litewskie przetoczyła się fala protestantyzmu, która zachwiała podstawami prawosławia i katolicyzmu. Zwłaszcza górne warstwy społeczne porzucały masowo szeregi kościoła prawosławnego. Najbardziej rozprzestrzenił się kalwinizm znajdując zwolenników wśród szlachty i możnowładctwa. Piotr Skarga utrzymywał, że w województwie nowogródzkim aż 650 cerkwi prawosławnych przeszło do nowego kościoła. Usiłowano też przeciągnąć w szeregi nowej wiary rzesze prostego ludu drukując na jego potrzeby w Nieświeżu katechizm w języku białoruskim (ruskim). Dopiero po unii brzeskiej z 1596 r. wzmocniony podporządkowaniem sobie prawosławia kościół katolicki zdecydowanie przeciwstawił się rozprzestrzenianiu się protestantyzmu.

    Unia brzeska podporządkowała kościół prawosławny na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego Papieżowi nic nie zmieniając w jego dotychczasowych strukturach. Zapewne wierni nawet nie wiedzieli, że z dnia na dzień zmieniła się hierarchia kościelna. Dla nich było to nieistotne. Nabożeństwa odprawiane przez tych samych kapłanów odbywały się według dotychczasowej liturgii. Duchowieństwo nadal żyło w nędzy i ciemnocie, traktowane przez władze i szlachtę niewiele lepiej od chłopów. Uciskane było nawet przez własnych biskupów, którzy niezbyt troszczyli się o dobro wiernych i wykształcenie parochów (popów).

    Sytuacja zmieniła się na lepsze dopiero za panowania króla Stanisława Augusta. Jak wynika ze sprawozdania z wizytacji cerkwi unickich w dekanatach cyryńskim i nowogródzkim poczyniono poważne postępy na niwie moralności i oświaty w porównaniu do sytuacji z XVI wieku. Rzucało się jednak w oczy ubóstwo świątyń unickich. Na 60 zwizytowanych w 1798 r. cerkwi tylko dwie (w Lipie i Szczorsach) były murowane, a wiele pozostałych wymagało remontów.

    W XVI w. nie wiele lepiej wyglądało życie zakonne unitów. Cechował je zupełny chaos, nie było ogólnych reguł, a monastyry rządziły się według własnych porządków. Po wprowadzeniu unii wszystkie one przeszły na regułę bazyliańską i zrzeszyły się w jednej prowincji klasztornej. Na pierwszej kongregacji zakonnej (1617 r.) występują reprezentanci Bazylianów nowogródzkich, żyrowickich i byteńskich. W Byteniu znajdował się w owym czasie jedyny nowicjat bazyliański. Dopiero w 1661 r. powstały kolejne przy monastyrach w Wilnie, Żyrowicach i Chełmie.

    Wraz z rozkwitem Nowogródka wzrasta w nim ilość świątyń katolickich. Był tu kościół Jezuitów, Bonifratrów, Bazylianów (zbudowany w 1620 r. przez podkomorzego nowogródzkiego Adama Chreptowicza, a w 1860 r. prze robiony na cerkiew), Franciszkanów (zabrany na cerkiew w 1845), Dominikanek (skasowany w 1863 r.) i Dominikanów, który do II wojny światowej pełnił rolę kościoła parafialnego. Przy tym ostatnim znajdowała się szkoła, do której uczęszczał Adam Mickiewicz. W kościele podominikańskim znajdował się marmurowy pomnik wzniesiony przez kasztelana nowogródzkiego Jana Rudominę, poświęcony jego dziewięciu towarzyszom broni poległym pod Chocimiem w 1621 roku. Przedstawiał on dziewięciu klęczących rycerzy bez głów i wyryte nazwiska: Trukczasz, Wieliczko, Taliszewski, Bykowski, Czudowski, Mogilnicki, Woyna, Tyszkiewicz, Osipowski. Z przodu klęczał z różańcem w ręku Jan Rudomina-Dussiatski.

    Napływ Żydów na nowogródczyznę rozpoczął się w końcu XV i na początku XVI wieku. Przybywali oni z najstarszej ich kolonii w Brześciu, a także z Grodna, Pińska oraz innych miast podlaskich i wołyńskich. Od drugiej połowy XV w. Żydzi uzyskują agendę myt litewskich (ceł) i w ten sposób kładą rękę na handlu, zdobywając dogodną pozycję do konkurencji z kupcami chrześcijańskimi. Mimo zakazu osiedlania się w centrach miast i ograniczeń w handlu (np. zakaz sprzedaży mięsa) systematycznie wzrasta ich liczba i w krótkim czasie dominują w dziedzinie handlu. Największe kolonie żydowskie powstały w Nowogródku i Klecku. W miastach tych zmonopolizowali oni prowadzenie karczm oraz przetwórstwo rolno-spożywcze (browary, gorzelnie, olejarnie, gremplarnie i podobne wytwórnie). Rzemiosło stanowiło margines ich działalności. Na wsiach osiedlali się rzadziej, głównie jako arendarze (dzierżawcy) licznych karczm. Już w XVII i XVIII w. Żydzi stanowili poważny odsetek ludności województwa nowogródzkiego. Przeprowadzony w 1799 r. spis dymów (domów) wykazał, że w ich rękach było 27% budynków. W rzeczywistości ludności żydowskiej było znacznie więcej, gdyż mieszkała ona dużymi rodzinami i niechętnie poddawała się spisom w obawie przed płaceniem podatku zwanego "pogłównym".

    W 1507 r. Nowogródek stał się stolicą województwa, które na wschodzie sięgało swymi granicami daleko za Nieśwież, Słuck i Hłusk, zaś na zachodzie objęło dwa powiaty: słonimski i wołkowyski. Pierwszym wojewodą został kniaź Iwan Lwowicz Gliński, a ostatnim przed rozbiorami był Józef Niesiołowski. W okresie przedrozbiorowym miał tu swą siedzibę Sąd Najwyższy (litewski). Po ustanowieniu przez Batorego w 1581 r. Trybunału Litewskiego jego kadencje (wielkie) zbierały się co dwa lata i zwoływane były przemiennie w Nowogródku i Mińsku. Podniosły one znacznie prestiż miasta, a pisarze ziemscy byli jednocześnie pisarzami Trybunału. To tu w wieży zamkowej znajdowało się jego archiwum zanim nie zostało przeniesione do Wilna.

    W każdym powiecie oprócz marszałka były urzędy sądów grodzkich i ziemskich. W skład każdego z nich wchodzili: prezydent, trzech sędziów, pisarz, sekretarz wraz z pomocnikiem oraz kilku kancelistów. Dodatkowo działały też sądy graniczne i apelacyjne. Wszystkie stanowiska w tych urzędach pochodziły z wyborów dokonywanych na powiatowych sejmikach szlacheckich.

    Śmietankę towarzyską każdego miasta stanowili jego urzędnicy tacy jak:

    horodniczy (burmistrz), prokurator, skarbnik, komornik, mierniczy, leśniczy oraz adwokaci, aplikanci, lekarze i komendant garnizonu.

    Zaliczali się do niej również mieszkający w okolicy ziemianie i bogatsza szlachta. Mile widziani

    byli oficerowie (do rozbiorów byli to przeważnie Litwini), którzy przyczyniali się w istotny sposób do ożywienia życia towarzyskiego.

    Po zawarciu unii lubelskiej w 1569 r. znaczenie mocarstwowe Litwy zaczęło maleć. Chcąc zyskać sobie przychylność litewskich bojarów królowie polscy nadawali im olbrzymie nadziały ziemi. Tak powstały fortuny magnackie i ziemiańskie. Już w XVI w. większość własności królewskiej przeszła w ręce prywatne Radziwiłłów, Sapiehów, Ogińskich, Gasztołdów, Giedroyciów i innych rodów. Na nowogródczyźnie największe dobra posiadali Radziwiłłowie i Gasztołdowie.

    Podczas wojny kozackiej w latach 1648-1654 oddziały Chmielnickiego najechały ziemię nowogródzką szerząc spustoszenie, mordy i pożary. Wspomagający je Tatarzy Krymscy uprowadzili w jasyr znaczną liczbę ludności, a Żydów wycinali w pień grabiąc ich majątek. Po ustąpieniu Kozaków i Tatarów na tereny te wkroczyły w 1654 r. wojska moskiewskie cara Aleksego Michajłowicza, który postanowił wykorzystać ciężką sytuację Polski i włączyć pod swe panowanie ziemie zamieszkałe przez ludność wyznania prawosławnego. W 1655 r. nastąpiła kolejna inwazja - tym razem szwedzka, znana w polskim piśmiennictwie pod nazwą "Potopu". Po ich rozgromieniu ponownie przyszli Rosjanie, tym razem pod wodzą Chowańskiego i zajęli cały kraj po Grodno i Brześć. Klęskę zadała im dopiero bitwa stoczona 27 czerwca 1660 r. pod Połonką. Wojskami polsko-litewskimi dowodził Stefan Czarnecki i Paweł Sapieha, którym po zwycięstwie urządzono triumfalny wjazd do broniącej się

    resztkami sił twierdzy w Lachowiczach. W ciągu kilku lat przez ziemię nowogródzką przeszły zatem wojska moskiewskie, szwedzkie, kozacko-tatarskie i znowu rosyjskie - wszystkie dokonując grabieży i zmuszając miejscową ludność do szukania schronienia w lasach. Trwające tu ustawiczne walki

    spustoszyły kraj bardziej nawet niż najazdy Tatarów sprzed półtora wieku. Spowodowało to upadek gospodarczy całego kraju, w tym i ziemi nowogródzkiej, który trwał aż do połowy XVIII wieku.

    Konsekwencje dla tych terenów przyniosła również zaciekła wojna domowa pomiędzy rodem Sapiehów, trzęsącym w końcu XVII w. całym Wielkim Księstwem Litewskim, a Radziwiłłami, Wiśniowieckimi, Ogińskimi i wspomagającą ich miejscową szlachtą. Przez kilka lat trwały między nimi walki, ażw 1700 r. doszło do walnej rozprawy pod Olkiennikami, w wyniku której wojska sapieżyńskie zostały rozgromione.

    Nie był to koniec pasma krwawych wydarzeń. Zanim ucichły odgłosy ostatniej bitwy, wybuchła tzw. 20-letnia Wojna Północna pomiędzy Szwecją, a Rosją i sprzymierzoną z nią Saksonią.? Mimo że Polska formalnie w niej nie uczestniczyła wszystkie bitwy stoczone zostały na jej terytorium, a zwłaszcza na Nowogródczyźnie. Dopiero zwycięstwo Rosji pod Połtawą (1709 r.) uwolniło Litwę od zagrożenia szwedzkiego. Lata Wojny Północnej należą do naj cięższych w dziejach tej ziemi. Rabunkowa gospodarka obu walczących stron spustoszyła kraj - poszły z dymem liczne miasta i wsie, a ludność zdziesiątkowało "morowe powietrze" i głód. Od Wojny Północnej rozpoczyna się dominacja rosyjska w Rzeczpospolitej.

    XVII i XVIII wiek to okres powstawania rezydencji, dworów i pałaców. Proces ten nie ominął i Nowogródka. Prawo wznoszenia domów wokół rynku posiadali wyłącznie obywatele ziemscy i pracownicy urzędów. Dopiero po rozbiorach prawo to uzyskali Żydzi. Przy ulicy Zamkowej powstał dworek Uzłowskich i dom Kamińskiego, a vis-a-vis Izby Skarbowej zamieszkał Żarski. Radziwiłłowie postawili swój pałac naprzeciw kościoła Dominikanów. Swoje dworki mieli też tu ziemiańskie rodziny Dąbrowskich, Tańskich, Tuhanowickich, Mickiewiczów, Zahorskich, Owsianych, Pawłowiczów, Domeyków i innych mniej znanych.

     

     

     



           
               Chałupy na wsi nowogródzkiej                     Świronki - spichrze, typowe elementy
               
    Zdjęcie z okresu międzywojennego                        budownictwa drewnianego na
                                                                            nowogródczyźnie - Rudnie pod Nowogródkiem 

               
     

    Dworek w Zaosiu.
    Szkic E. Pawłowicza z końca XIX w. 

     

     

     

     

    Lachowicze

     

    Była to jedna z najmocniejszych twierdz w I Rzeczpospolitej.
    W XVII w. Jan Karol Chodkiewicz, dziedzic tych dóbr, przebudował swój dwór i zamek na silną twierdzę. Po jego śmierci warownia przeszła w ręce rodu Sapiehów. W okresie panowania Jana Kazimierza w 1660 r. wojska cara Aleksego zagarnęły większość ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Warowni bronił wówczas Michał Judycki. Oblężenie trwało 6 miesięcy.
    Gdy zaczęło brakować prochu i żywności na odsiecz oblężonej twierdzy pospieszyli Paweł Sapieha (Wielki Hetman Litewski) i Stefan Czarnecki (wojewoda ruski). Widząc nadciągającą pomoc, Judycki wraz z grupą obrońców wypadł zza murów twierdzy z wielkim krzykiem, czym walnie przyczynił się do rozbicia wojsk rosyjskich, których obóz został zdobyty.

    W 1706 r. król szwedzki Karol xn rozpoczął kampanię rosyjską od zajęcia Grodzieńszczyzny. Wojska Piotra Wielkiego "stały na leżach" w okolicy Mińska i Lachowicz, skąd silnymi podjazdami nękały przeciwnika. Rozgniewany Karol XII wysłał pułk jazdy w sile 400 koni do zdobycia Lachowicz. Rosjanie widząc nadciągających nieprzyjaciół spalili miasto i zamknęli się w twierdzy. Po pewnym czasie oblegające warownię siły szwedzkie zostały wzmocnione oddziałem barona Creutz'a. Udało im się opanować miasto, ale forteca nie została zdobyta. Dopiero kategoryczny rozkaz zirytowanego władcy doprowadził do tego, że po kolejnych dwóch miesiącach walk twierdza padła.

    W 1709 r. przy wsparciu wojsk rosyjskich Lachowicze zostały zajęte przez Grzegorza Ogińskiego - zwolennika króla Augusta II i jego sojuszu z carem Piotrem Wielkim. Nie cieszył się on jednak długo z tego sukcesu. Pobity po krótkiej walce przez Andrzeja Sapiehę (zwolennik Leszczyńskiego) stracił cały sprzęt wojskowy, jak również panowanie nad fortecą.

    Po Chodkiewiczach i Sapiehach Lachowicze przeszły w ręce rodziny Massalskich, a po nich stały się własnością Kossakowskich - kolaborantów rosyjskich. Jeszcze w okresie przynależności posiadłości do rodu Chodkiewiczów w 1602 r. wybudowany został drewniany kościół. Po pożarze, który zniszczył świątynię w XVIII w. Massalscy postawili nowy - murowany. W 1780 r. złożono w nim ciało Tadeusza Reytana - posła nowogródzkiego, który zmarł w pobliskiej Horoszówce.1I3 W 1862 r. kościół oddano cerkwi prawosławnej, a po drugiej wojnie światowej znajdował się w nim szpital.

    Miasteczko położone w żyznej okolicy zamieszkiwali głównie Żydzi, Białorusini i Tatarzy. Po pożarze, który zniszczył Lachowicze Kossakowscy zezwolili na wybieranie cegieł z gruzów, jakie pozostały po istniejącej tu twierdzy. Bogate niegdyś miasteczko podupadło i zubożało, a wielu jego mieszkańców wyjechało do pobliskich Baranowicz.

    Ostatni właściciel Lachowicz dał się poznać jako zdecydowany wróg pamiątek, kultury i tradycji polskiej. W okresie międzywojennym ordynat Stanisław Kossakowski wyrzucił osiadłych tu od wieków Tatarów. Ci nieustraszeni wojownicy, rozsławiający polski oręż i będący jego chlubą - na skutek arogancji, pychy i swoistej polityki ostatniego dziedzica Lachowicz - zostali bez dachu nad głową.




     



     

    Indeks geograficzny

    nazw zamieszczonych w powyższej książce

     

    Albertyn

    Babińsk

    Babuszkinsk

    Bakszty

    Bar

    Baranowicze

    Berezyna, rzeka

    Bezdzież

    Bielica

    Bieniakonie

    Bieniewicze

    Birbasze

    Bocisze

    Bogdanów

    Bogusze

    Bojarskie

    Bolcieniszki

    Borki

    Borowikowszczyzna

    Borów

    Borówka

    Bosmany

    Brześć

    Brzostowica Mala

    Brzozówka

    Butrymańce

    Buzułuk

    Byteń

    Cyryn

    Czombrów

    Dalmatowszczyzna

    Daniłowo

    Dawidgródek

    Dereczyn

    Derewno

    Dokudowo

    Doniewicze

    Druskienniki

    Dubicze

    Dyneburg

    Dzitwa, rzeka

    Dźwina, rzeka

    Ejszyszki

    Filonówka

    Gawia, rzeka

    Gieranony

    Głęboki

    Gojcieniszki

    Góra Mendoga w Nowogródku

    Góra Pietralewicka

     

     

    Góra Żarnowa

    Grodno

    Hancewicze

    Hlusk

    Hołodowo

    Horbatowicze

    Horka

    Horodło

    Horodno

    Horodyszcze

    Horoszówka (Hruszówka)

    Howiczno

    Indura

    Issa, rzeka

    Iszkoldź (Iszkolc)

    Iwie

    Iwieniec

    Jachnowicze

    Jarosławl

    Jastra

    Jaszuny

    Jerernicze

    Jesiołda, rzeka

    Jewłasze

    Jewsiewicze

    Jeziornica

    Jeziory

    Jodki

    Juraciszki

    Jutrzanka, rzeka

    Kaczanowicze

    Kaczewo

    Kality

    Kaługa

    Kamień Stołpecki

    Kamilewo

    Kanał Ogińskiego

    Katyń

    Kirów

    Kleck

    Klikowice

    Klukowicze

    Kock

    Kojdanów (Dzierżyńsk)

    Koleśniki

    Kołdyczew

    Kołdyczewskie jezioro

    Kołyma

    Korczyn

    Korelicze

     

    Kosów

    Kostrowicze

    Kowaliki

    Kowno

    Kozicze

    Kozielsk

    Kozłowszczyzna

    Krasnystaw

    Krasny Staw, jezioro

    Kromań, jezioro

    Kroszyn

    Kulczyce

    Kuropaty

    Kuszelewo

    Lachowicze

    Lebioda, rzeka

    Lenino

    Lewkiszki

    Lida

    Lidziejka, rzeka

    Lipie

    Lipniszki

    Lipsk

    Lisowszczyzna

    Litarowszczyzna

    Lubarty

    Lubawa

    Lubcz

    Łań, rzeka

    Ławryszew

    Łuck

    Łukonica, rzeka

    Łyski

    Maciejowice

    Małomożejkowo

    (Możejków Mały,

    Murowanka)

    Mereczowszczyzna

    Mariampol

    Miednoje

    Mielnik

    Mikołajewszczyzna

    Miłowidy

    Mińsk

    Mińszczyzna

    Mir

    Miratycze

    Molnice

    Mołczadź, rzeka

    Mołodeczno

     

     

    Mosty

    Możejków Mały - 

    zob. Małomożejkowo 

    Murasza

    Murawszczyzna

    Murowanka - 

    zob. Małomożejkowo 

    Myszanka, rzeka

    Myto

    Nacza

    Naliboki

    Narocz, jezioro

    Niechniewicze

    Nieciecz

    Niedźwiadka

    Niemen, rzeka

    Nieśwież

    Niewida, rzeka

    Nowa Mysz

    Nowa Wilejka

    Nowe Miasto

    Nowogród

    Nowogródek

    Nowojelnia

    Nowy Świat

    Nycza

    Obirkowo

    Obryna

    Ogrodniki

    Olchowce

    Olita

    Olkienniki

    Olszówka

    Ołyka

    Ostaszyn

    Ostaszków

    Oszmiana

    Parkany

    Pawłów

    Pińsk

    Piaskowce

    Plebaniszki Piotrkowskie 

    Płużany

    Poddubicze

    Połock

    Połoneczka

    Połonka

    Połtawa

    Porzecze

    Prużana

    Proszów

    Prut

    Prypeć, rzeka

    Psków

    Puszcza Lipiczańska

    Puszcza Nacka

    Puszcza Nalibocka

    Puszcza Rudnicka

    Puszcza Ruska

    Puszcza Zaniemiańska

     

     

    Raczkowszczyzna

    Raduń

    Radziwiłłmonty

    Rajce

    Raków

    Riazań

    Równe

    Różana

    Różanka

    Rubieżewicze

    Ruda, rzeka

    Ruda Wielka

    Rudka

    Rudnia

    Rudnie

    Ruś Czarna

    Rynia

    Rzepnica

    Sejny 

    Serwecz, rzeka

    Sielce

    Siniawka

    Skarnienny Bór

    Skidel

    Skierejki

    Słoniewska Wola

    Słonim

    Słuck

    Smorgonie

    Snów

    Soleczniki Wielkie

    Sołowicze

    Soplice

    Starobielsk

    Stochód, rzeka

    Stok

    Stołowicze (Stwołowicze)

    Stołpce

    Stukały

    Stwołowicze - zob. Stołowicze

    Subotniki

    Suchowola

    Sumy

    Surkonty

    Suzdal

    Swirynów

    Swojatycze

    Synkowicze

    Szawry

    Szczara, rzeka

    Szczorse

    Szczuczyn

    Świerzb

    Świerżeń

    Świetłoje

    Święciany

    Świteź,jezioro

    Taboryszki

    Taiszczew

    Taszkient -

    Teheran

    Toćma

    Tomsk

    Traby

    Troki

    Tuhanowicze

    Turgiele

    Turów (poleski)

    Turzec

    Uchta-Iżeńsk

    Urzecze

    Usza, rzeka

    Wałówka

    Wasiliszki

    Wesołowo

    Wierchina Stojka

    Wiewiórka

    Wieżonka

    Wilia, rzeka

    Wilno

    Witebsk

    Wola Gułowska

    Wola Sudkowska

    Wolkowicze

    Wolkowysk

    Wołma

    Wołogda

    Wołożyn

    Worończa

    Wsielub

    Wyżyna Nowogródzka

    Zabłocie

    Zabredów

    Zamoście, dzielnica Słonima

    Zaostrowiecze

    Zapole

    Zbójsk

    Zelwa

    Zelwianka, rzeka

    Zdzięcioł

    Żemłosław

    Żołudek

    Żukowszczyzna

    Żydomła

    Żyrowice





     

    24 październik 2005 r.
    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005