<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Historyczne miejscowości

  • Mapy
  • Kucice, Żukowo
  • Przyborowice Dolne, Ślepowrony
  • Strachowo, Strachówko, Sochocin, Kępa
  • Płońsk
  • Krysk, Goławin, Grodziec
  • Dobre, Pniewnik, Drop, Modecin
  • Stan ludności gmin w 2004 r.
  • Miejscowości w dokumencie - wg. Ksiąg w AGAD
  • Liw


  •           PŁOŃSK          

     

     

    Nazwa miasta notowana od XIII w. (Plonz 1228).

    W średniowieczu wykazała wahania nazewnictwa: „Płońsko” (Plonsko 1351, 1578); „Płońsk” (Plonszk 1425); „Płońska” (Plonska 1434).

    Nazwa rzeki – Płonka, oraz nazwa miejscowa pochodzą od nazwy otwartej przestrzeni, płaskiej, rozległej, gołej - od wyrazu „płonia” – oznaczającego wartkie i głębokie części rzeki niezamarzające zimą, ziemię płonną, miejsce wygorzałe, nagie, bezleśne pastwisko na wzgórzach.


     

              LOKALIZACJA:

                Płońsk - miasto północnego Mazowsza nad rzeką Płonką, położone na rozwidleniu międzynarodowych tras Nr 7 Warszawa - Gdańsk i Nr 10 Warszawa - Bydgoszcz - Szczecin, w odległości 60 km na północny - zachód od Warszawy. Miasto zajmuje obszar 11,4 km kw. i liczy prawie 26 tys. mieszkańców. Od stycznia 1999 roku Płońsk posiada status miasta powiatowego (tu znajduje się siedziba starostwa). Rangę tę miasto odzyskało po 23 latach funkcjonowania innego podziału administracyjnego kraju. Niezaprzeczalnym atutem, który od wieków był umiejętnie wykorzystywany a obecnie przypisuje się mu szczególną wagę, jest położenie geograficzne Płońska (bliskość Warszawy, trasy międzynarodowe).

     Liczy ponad 20 tysięcy mieszkańców, położone nad rzeką Płonką (prawy dopływ Wkry).



              HISTORIA

    Płońsk był wczesnośredniowiecznym grodem. Potwierdzają to badania archeologiczne, które odkryły na terenie obecnego miasta grodzisko i cmentarzysko z XI w., na przełomie XI i XII w. na podgrodziu rozwinęła się osada targowa. W pierwszej ćwierci XV w., zapewne pomiędzy 1422 r. a 1426 r. Płońsk uzyskał od księcia Siemowita IV miejskie prawo chełmińskie. W XIV i XV w. powiat płoński był nadawany jako prawa księżnych mazowieckich. Księżna Katarzyna fundując w Płońsku klasztor karmelitów potwierdziła miastu przywilej lokacyjny i zrównała je w prawie z Raciążem i Mławą. Po wcieleniu północnego Mazowsza do Korony miasto królewskie Płońsk należało do starostwa płockiego. Miasto uzyskało potwierdzenie nowych praw i przywilejów od Zygmunta I (1527 r.), Stefana Batorego (1573 r.), Jana III (1677 r.), Augusta II (1720 r.), Augusta III (1749 r.) i Stanisława Augusta (1767 r.).

    Uposażenie miasta w ziemię obejmowało włóki uprawiane przez mieszczan (16,75), włóki wójtowskie, klasztorne i szlacheckie – łącznie 33,75. Płońsk miał pierwotnie przywilej na cotygodniowy targ i 3 jarmarki; w 1612 r. miasto uzyskało prawo do odbywania drugiego targu. XVI-wieczne lustracje (z lat 1565, 1570) wymieniają w Płońsku 3 młyny (1 konny słodowy i 2 wodne), postrzygalnię sukna, łaźnię, kramy i karczmę, a wśród rzemieślników – szewców (cech zatwierdził ks. Janusz II w 1489 r.), piwowarów, zdunów i rzeźników. W 1545 r. Zygmunt I nadał mieszczanom przywilej na ściąganie opłat mostowych, które miasto winno było obracać na naprawę grobel i mostu na Płonce. Do dochodów miejskich należała część cła pobieranego na przechodzącym przez miasto szlaku handlowym z Litwy przez Bielsk Podlaski i Pułtusk do Prus. Na jarmarkach płońskich handlowano głównie bydłem i końmi. Z 1491 r. pochodzi wiadomość źródłowa o ratuszu, a z 1565 r. – o dużym murowanym kościele parafialnym. W XVI w. miasto niszczyły kilkakrotnie pożary; informują o tym pośrednio zwolnienia mieszczan od czynszów i podatków ( w 1533 r. – 8 lat wolnizny, w 1540 – obniżenie o połowę szosu, krótko przed 1565 r. – kilka lat wolnizny). W 1504 r. miasto zostało uwolnione od obowiązku dostarczania wozu wojennego. Prawdziwą klęską dla Płońska były rządy jednego z tenutariuszy dzierżawy płońskiej; w 1525 r. król bierze miasto w obronę przed rabunkową gospodarką zastawnika i przed prześladowaniem przez niego płońskich mieszczan.

    Lustracja z 1664 r. rysuje obraz miasta zniszczonego i wyludnionego w okresie najazdu szwedzkiego. Ze 130 dawnych „osiadłości” pozostało wtedy tylko 21, z przeszło 23 włók pod uprawą była zaledwie włóka i ćwierć, czynny był tylko 1 młyn (młyn konny słodowy nie istniał już w 1616 r.); protokół lustracyjny wymienia 3 zdunów, szewców i 1 rzeźnika ( z dawnej liczby 22) i kończy się skargą mieszczan na szlachtę, która przywłaszczyła sobie włóki miejskie i uchyla się od płacenia podatków.

    Według lustracji z 1765 r. Płońsk był miastem bardzo zniszczonym przez kilkakrotne pożary; istniało już wtedy tylko 27 domów, a 42 place stały puste.

    Ostatnia lustracja z 1789 r. wymienia wśród dawnych branż rzemieślniczych nową branżę – garbarską. W latach 1768 – 1777 rada miejska dopuściła do handlu oraz do produkcji miodu pitnego i do szynkowania gorzałki Żydów, którzy w 1765 r. mieli tu 20 domów.

    W pierwszych dniach powstania styczniowego (1863 r.) doszło w mieście do starcia pomiędzy oddziałem powstańczym, a stacjonującą w mieście jednostką wojskową rosyjską.

    W 1867 r. Płońsk został miastem powiatowym. W końcu XIX w. czynna tu była cegielnia, browar, fabryka octu, miodu pitnego i olejarnia; rozwijało się bednarstwo, szewstwo i garncarstwo.

    W 1924 r. miasto zostało włączone do sieci kolejowej. Liczba mieszkańców wzrosła z 9220 w 1921 r. do 11000 ( w tym ok. 5000 Żydów) w 1939 r. Domów liczyło sobie około 1150. W okresie okupacji hitlerowskiej zagładzie uległa cała ludność żydowska; w egzekucjach na terenie miasta zginęło 850 osób.

    Ośrodkiem rozplanowania Płońska jest obszerny rynek z murowaną zabudową z XIX i XX wieku. Z budowli zabytkowych zachował się tylko kościół i klasztor karmelitów z drugiej połowy XV w., gotycki z nawarstwieniami barokowymi, oraz kilka klasycystycznych kamienic z pierwszej połowy XIX w.

     

    W dziele „Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego i Tymoteusz Lipińskiego” 1885 r., znajdujemy taki opis:

     

    [...] Płońsk nad Płonną, albo Płonką. Ziemowit ks. Mazow. i Ruski, Pan na Rawie, Płocku, Sochaczewie, Gostyninie i Płońsku, obdarza mieszczan prawem Chełmińskiem, a obowiązując do opłaty 48 gr. pragskich od posiadanego łanu, uwalnia ich od wszelkich służebności, ciężarów i opłat, wyjąwszy: iż w razie gdyby zawierał śluby małżeńskie, synowie lub córki jego, albo gdyby sam lub który z synów dostał się do niewoli, albo gdyby chciał jaką z zastawnych ziem wykupić, naówczas uiścić mają mieszczanie podatek, jaki w tej mierze i na inne miasta rozłożony będzie. Zygmunt I, ponawiając 1527 r. powyższy przywilej, nie wyraża którego roku nadany został; być może iż około 1400 r.

    Następni królowie przyczyniali swobód, a Zygmunt III w przywileju 1612 r. wyraża: gdy mieszczanie żalili się przed nami, że są przez mieszkańców pobliskich miast pozbawieni sposobu utrzymania się z powodu, iż ci nie tylko w dni targowe, jarmarczne, ale i w świąteczne, z towarami, wiktuałami, trunkami przybywają do Płońska i wyprzedają, zaradzając przeto temu, niniejsze postanowienie wydać uznajemy za potrzebne. Najprzód: ponieważ dni świąteczne przeznaczone są szczególniej na chwałę Bożą i świętych, wszelkie więc kupna i sprzedaże, które zwykły się były w mieście przez nadużycie odbywać, mocą naszej władzy znosimy i zakazujemy w ten sposób: aby żaden z mieszkańców Płońska, przybyszów i żydów, w dni niedzielne i świąteczne, jeżeli w takowe nie przypada targ lub jarmark, nie ważył się wystawiać na sprzedaż towarów, zboża, chleba, mięsa, drzewa, pod utratą tych wszystkich rzeczy, które magistrat ma zajmować, a z nich chleb, mięso, drzewo na rzecz ubogich wyznania rzym. kat. oddawać, inn zaś na użytek publiczny miasta ma obracać. Zalecamy, ażeby targi w sobotę się odbywały, na które nie wolno jest sąsiednich miast naszych mieszkańcom, gorzałki, miodu, piwa, świec i wszelkich rzeczy wyrabianych przez

    miejscowych obywatelów, wprowadzać i sprzedawać, pod karą 3 grzywien pols., ściągnąć i użyć się mających przez magistrat na potrzeby miasta. W trzeci zaś dzień Ziel. Ś., nie tylko trunki, wyroby rzemieślnicze, lecz nawet i sukna, wełna, pierze, nie mają być z sąsiednich miast naszych przywożone i sprzedawane, pod takąż samą karą.

     

    Lustratorowie 1616 r. podają: Płońsko ku Sstwu Płockiemu należy, w mil 7 od Płocka, ma grunt dobry. Jest włok wszystkich, okrom włok folwarkowych 33 i ¾ , między któremi włok woytowa 3 i ¾ y dom wolny, folwark, ogrody, łaźnia, z których woyt nic niepowinien płaci, ieno woynę służyć. Z miasteczka censu na Ś. Marcin, z domów, ogrodów y od szynków, od rzemiosl, kramów, dawają wedle starodawnego zwyczaju fl. 59, gr. 6. Szewcy powiadają, isz niepowinni więcey dawać ieno fl. 3, gr. 10. Zdunowie płacą gr. 22. Mieszczanie owsa ćepnego dają każdy zwłoki per coretos 14. Dni targowe Wtorek y Sobota, jarmarki bywają 3 do roku, koni, bydła y innych wiele rzeczy bywa na targach y jarmarkach dosyć, od których biorą targowe do zamku płock., które uczyni do roku pożytku fl. 50. Jest tesz tam, ten zdawna obyczay, isz każdy którykolwiek szynkuje śledzie, skoro beczkę pierwszą odbije, powinien dać do dworu rożen śledzi, tj. 30. Rzeźnicy wieyscy y mieyscy kiedykolwiek mięso przedawaią, dawaią łopatki od każdego bydlęcia wielkiego y małego: a isz tam mięsa nie mało bywa, mogą uczynić te łopatki pożytku do roku fl. 40. Jest cło ziemne, bo gościniec wielki ku Prusom. Arendy z niego dawa żyd fl. 30. Postrzygacz płaci fl. 1, gr. 15. Są domów żydowskich 4, którzy winni dać na każdy rok p. Staroście szafranu funt 1 i 1/2. Mostowe mieszczanie wybierają, według dawnych przywilejów swoich, a za to powinni mosty groblą naprawować. Zalewają piwowarowie według starodawnego zwyczaiu po corcy 6,od których dawaią wymiaru po pół korca. Cisz przy każdym słodzie dawaią per gros. 1/2 cechowego, uczyni to na stronę zamkową fl. 2. Gorzałki dla tego isz o drwa trudno, mało co palaią, ale iednak z inszych przyległych miasteczek przewozną szynkuią. Ukazali mieszczanie quith p. Jana Krzyżanowskiego, który odebrał pieniądze coronatiey Króla JM. teraźnieyszego fl. 7, gr. 17; ukazali y drugi p. Jakuba Zawadzkiego Pisarza Skarb., coronatiey Królowey Anny małżonki pierwszey Krola dzisiejszego fl. 7, gr. 17. Przychodzi na rok pieniędzy

    podwodnych fl. 15."

     

    Władysław IV zjeżdżał często na łowy do okolicznych borów, mających zwierzyny podostatkiem, przepędzając dwa i więcej tygodnie w Płońsku na ulubionej sobie rozrywce. Król Michał: ponawiając 1670 r. zatracone przywileje żydom, pozwala im mieszkać, domy budować, gorzałkę palić, miody sycić, piwo robić, wszelkemi trunkami szynkować, handlem i kupiectwem się trudnić, bić bydło na rzeż, mięso w jatkach swoich i domach przedawać, ale tylko we dni zwyczajne, pozwala na koniec bóżnicę zbudować i mieć okopisko na chowanie zmarłych. Na zaniesione zaś ze strony mieszczan zażalenie, iż żydzi odejmują im sposób zarobkowania, zakazuje 1677 r. Jan III pod surowemi karami zajmować się przemysłem i handlem, powyższym przywilejem dozwolonemi, mięso wszakże cielęce, baranie i koźle (hircinas} wolno im będzie w dni targowe sprzedawać. Co też zatwierdzali i następni monarchowie. Miasto z drzewa zabudowane posiada murowany koś. famy i klaszt. Karmelitów; na okrągłem wzgórzu za miastem, stać miał zamek czyli dwór królewski. Kościół farny fundacyi X. Mazowieckich mocno podupadły, gotycki i tegoż stylu kościół karmelitów chociaż zepsuty naleciałościami późniejszych epok. Fundowała go Katarzyna księżna Mazowiecka 1462 roku. Jest tu dzwon z 1499 r. Płońsk miał jeszcze kościoły drewniane Ś. Anny i Ś. Piotra. [...]




    Dzieje Płońska to 600 lat istnienia miasta i czternaście wieków historii grodu, który dał mu początek. Pierwsze wzmianki historyczne prowadzą do miejsca - zwanego dziś Górą Kawałkowskiego, a dawniej "Górą Szwedzką" lub "Łysą" - będącego pozostałością XI - wiecznego grodu. Już na przełomie VI-VII wieku istniał tu zespół osadniczy.

    Nieopodal rynku, przy ul. Płockiej, usytuowany jest najstarszy zabytek miasta - kościół i dawny klasztor Karmelitów Trzewiczkowych z XVI wieku.
    Z dziejami Płońska wiążą się nierozerwalne nazwiska sławnych ludzi. W Płońsku urodził się i spędził swoją młodość David Ben Gurion - współtwórca nowożytnego państwa Izrael i jego pierwszy premier. Fakt ten upamiętnia - ufundowana z inicjatywy samorządu miejskiego - tablica pamiątkowa w języku polskim i hebrajskim. W drugiej połowie XIX w. w Płońsku działał astronom Jan Walery Jędrzejewicz. Założył on obserwatorium astronomiczne i był autorem podręcznika astronomii "Kosmografia"  (1886).  W Płońsku mieszkał dr Leon Rutkowski - badacz naukowy, antropolog i lekarz. Jeden z największych pisarzy polskich - Henryk Sienkiewicz spędził rok swego życia w Poświętnem k. Płońska.

    W końcu XIX w. nastąpił ponowny rozwój miasta, głównie dzięki powstającym zakładom przemysłu spożywczego i budowie linii kolejowej.

    W 1826 r.– spłonął rynek i przyległe ulice w Płońsku

    Ludność Płońska – 1810 r.-  2388 mieszkańców;
                                    1827 r.-  3879 mieszkańców; 
                                    1861 r.-  4318 mieszkańców;  
                                    1885 r.-  6775 mieszkańców;  
                                    1910 r.- 12302 mieszkańców;



    Browar w Drozdowie k/Płońska - II poł. XIX w.


    Płońsk wg. Książki Adresowej Polski z roku 1929:

     

    Miasto powiatowe, siedziba Sądu Pokoju; Sąd Okręgowy Płocki,

    9531 mieszkańców;

    0,5 km od kolei – linia kolejowa Nasielsk – Sierpc;

    Władze i urzędy państwowe i samorządowe: Starostwo, Komenda powiatowa, Urząd Skarbowy Podatków i Opłat, Kasa Skarbowa, Państwowy Zarząd Drogowy, Inspektorat Szkolny, Nadleśnictwo Państwowe, Magistrat, Urząd Gminy Wójty-Zamoście, Wydział powiatowy,

    Starosta – Ant. Wojciechowski

    Burmistrz – Lucjan Borkowski

    Kościoły i szkoły: jedna katedra, jedna synagoga;

    Dwa gimnazja

    Instytucje: Powiatowa Kasa Chorych, szpital powiatowy, przytułek dla starców, rzeźnia miejska.

    Banki: Spółdzielczy z o.o., Kredytowy sp. z o.o.

    Komunalna Kasa Pożyczkowo-Oszczędnościowa

    Związki zawodowe i stowarzyszenia: Związek Kupców, Związek Ziemian, Okręgowe Towarzystwo Rolnicze, Towarzystwo Przeciwgruźlicze

    Cechy: szewców, piekarzy, kowali, kołodziejów.

    Targi – we wtorki i piątki

    Jarmarki – sześć razy rocznie.

    Elektrownia miejska, młyny, tartaki, cegielnia „Znicz” – właściciel – L. Chrzanowski, Browar Parowy Ciechanowski, fabryki maszyn rolniczych – inż. L. Chrzanowskiego, Braci Różyckich, K.Stypa i Ska

    Hotele – A. Mundlaka, J. Plewińskiego

    W czasie okupacji niemieckiej miasto zostało włączone do Rzeszy. Istniało tu w latach 1940–42 getto (ok. 12 tys. Żydów wywiezionych zostało do obozu koncentracyjnego Auschwitz). 




    Zdjęcia Płońska z początku XX w. i później ...
    ( http://www.szukamypolski.com/  i nie tylko ...)

     
     



    Obecnie Płońsk to ważny węzeł drogowy i ośrodek przemysłu ( np.: największy w Polsce młyn).

                W powojennym Płońsku nie zaginęła pamięć o wydarzeniach i ludziach żyjących tu w przeszłości. Widoczna jest na ulicach miasta w postaci miejsc pamięci narodowej, pomników, tablic pamiątkowych. We wrześniu 1995 r. miała miejsce rekoncyliacja tablicy pamiątkowej Jana III Sobieskiego, ufundowanej przez społeczeństwo miasta w 250 rocznicę zwycięstwa pod Wiedniem. Nie sposób nie wspomnieć o Pomniku Wolności - monument zburzony przez hitlerowców powrócił w 1993r. po 55 latach, na swoje pierwotne miejsce. Pamięci poległych i pomordowanych przez Gestapo, NKWD, UB w latach 1939 - 1956 mieszkańców dawnego powiatu, poświęcona została odsłonięta w listopadzie 1996 r. granitowa tablica, umieszczona na zabytkowym budynku klasztoru. Na tablicy widnieje napis - cytat Adama Mickiewicza "Jeśli zapomnę o nich, Ty, Boże na niebie zapomnij o mnie".



    Zabytki:                      

    Ø       - Układ urbanistyczny miasta wraz ze znajdującą się na tym terenie zabudową i
    wylotami ulic,

    Ø       - Zespół pokarmelicki: Kościół parafialny p.w. św. Michała, d. klasztor, mur - XVI, XVIII w., dzwonnica, mur - 2 poł. XIX w. oraz całe wyposażenie wnętrz,

    Ø       - Wczesnośredniowieczne grodzisko zw. „Górą Kawałkowskiego”,

    Ø       - Zespół podworski: dwór, mur - 1 pol. XIX /XX w, oficyna, mur - k. XIX w, budynek gospodarczy, mur, pozostałości parku - k. XIX w.,

    Ø       - Więzienie, ob. Areszt Śledczy, ul. Warszawska 49, mur - k.. XIX w.,

    Ø       - Zespół cmentarza parafialnego: cmentarz rzymsko-katolicki - 1779 r., kaplica grobowa małż. Grobickich, mur - 1876 r. 



    Płońsk i okolice - zdjęcia z satelity



     




    DWORKI W OKOLICACH PŁOŃSKA



     
    dworki





    Zobacz zdjęcia z PŁOŃSKA









    aktualizacja 03 luty 2006 r.
    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005