<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Konspiracja niepodległościowa w Polsce 1939-47

  • Komendantura ZWZ AK
  • Komendanci obszarów i okręgów
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "A" - "I"
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "J" - "M"
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "N" - "R"
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "S" - "Ż"

  • Komendanci Inspektoratów ZWZ AK 

    nazwiska rozpoczynające się lieterami "N" - "R"



    Konspiracja niepodległościowa w Polsce 1939-1947
    Ludzie SZP/ZWZ/AK/DSZ/WiN

    Praca poświęcona pamięci żołnierzy konspiracji niepodległościowej SZP/ZWZ/AK/NIE/DSZ/WiN zawierająca biogramy lub noty biograficzne albo nierozszyfrowane pseudonimy osób pełniących funkcje Kmdta Głównego , Obszarów, Okręgów, Inspektoratów, Obwodów. W zamierzeniu ma zawierać noty biograficzne komendantów-dowódców Rejonów, funkcyjnych z sztabów obszarów, okręgów itp. W okresie działalności tych organizacji Służby Zwycięstwa Polsce 27 IX 1939- 13 XI 1939 , Związek Walki Zbrojnej 13 XI 1939- 14 II 1942, Armii Krajowej 14 II 1942- I 1945, następnie Ruch Oporu AK– I 1945-IV 1945 i Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj IV 1945-VIII 1945 oraz wolności Niezawisłość IX 1945-I 1948.
    Noty biograficzne zostały opracowane w efekcie zebranych materiałów własnych, publikacji słownikowych i  publikacji poświęconych konspiracji.
    W organizacjach wymienionych wyżej używano różnych nazw funkcyjnych dot. funkcji. W SZP używano nazw d-ca główny, wojewódzki, powiatowy, w ZWZ kmdt główny, obszaru, okręgu, podokręgu kmdt Inspektoratu Rejonowego lub Inspektor, kmdt Obwodu, podobwodu, Rejonu, lub Ośrodka /odpowiednik rejonu/. Używano też nazwy dowódca rejonu, placówki. W DSZ na kraj używano nazw Delegat DSZ na Kraj, Obszaru, Okręgu itp. W WiN używano nazw prezes Zarządu Głównego, Obszaru Okręgu Inspektoratu Obwodu, Rejonu. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK używano nazw ROAK, /łódzkie, Mazowsze, Lublin. W Okręgu Białostockim AK przemianowano w II 1945 na AKO i używano tytułów przewodnik Okręgu. Inspektoratu, Obwodu. Okręg od VI 1945 podporządkowany DSZ na Kraj.

    Pamięci  p. Andrzeja Zagórskiego – wybitnego historyka konspiracji niepodległościowej - nauczyciela i przyjaciela /1926-2007/

    Jednocześnie zwracam się z prośbą o uzupełnianie, prostowanie informacji biograficznych.


                                                                                               Tadeusz Łaszczewski

                                                                                                     tadlas@wp.pl


     


    Komendanci Inspektoratów SZP- ZWZ - AK - DSZ - WiN B-K

     

    Nakoniecznikoff - Klukowski Stanisław

    [ 1898 – 1944], oficer sł. st. kaw. WP, mjr [1939], w konspiracji ZWZ/AK/NSZ, ppłk [1943, płk [1944],ps. „Gryf”, „Kiliński”, „Kmicic”, „Ordon”, „Wujek”, „Zan”, „Zawisza”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego II Ciechanów ZWZ/AK VIII1940 - VII 1942 – Podokręg Północ ZWZ/AK. K-dt Okręgu II NSZ Mazowsze – Północ.

    Ur. 27 XII 1898 w Warszawie. Syn Bolesława i Marceli z d. Klukowskiej. Uczęszczał do I Państwowej Szkoły Realnej w Warszawie, potem uczy się w Szkole Realnej Witolda Wróblewskiego w Warszawie. Jako uczeń 7 klasy zgłosił się ochotniczo do oddziału kawalerii mjra Cz. Bystrama. Brał udział w walkach na froncie wschodnim. Od XI 1918 w WP. Od I 1919 służy w 3 p. uł. Na froncie wschodnim, m.in. w armii gen. J. Hallera. Od II 1919 w stopniu kaprala, a od X 1919 w stopniu wachmistrza. Od I 1920 podchorąży jest zastępca adiutanta 13 DP. Od IV 1920 d-ca plutonu w 4 psk. Poważnie ranny w nogi 05 IX 1920 w potyczce pod Werbkowcami, przebywał w szpitalach wojskowych w Lublinie i w Warszawie. 17 IV 1921 awansowany do stopnia ppor. sł. st. kaw. Po ukończeniu kursu doskonalenia oficerów przy DOK IX w Brześciu, awansowany 15 II 1923 na stopień por. sł. st. kaw. z starszeństwem 1 VII 1921. W 1924 ukończył z wynikiem dobrym kurs w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu. Następnie służy w 2 psk, gdzie jest k-dtem szkoły podoficerskiej, potem adiutant pułku i oficer placu w Hrubieszowie. Od 1 I 1930 w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu jako instruktor – wychowawca i d-ca 2 plutonu w 2 szwadronie szkolnym Szkoły podchorążych Rezerwy Kawalerii. Awansowany do stopnia rtm. sł. st. kaw. 1 I 1932. Przeniesiony z dniem 14 X 1932 do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem na stanowisko d-cy 5 szwadronu KOP „ Żurne” z Baonu KOP „Zbereźne” stacjonującego w folwarku Żurne pow. Kostopol na Wołyniu. 05 VII 1937 skierowany na kurs techniczno-strzelecki i unifikacyjno-doskonalający w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Po ukończeniu kursu mianowany d-cą szwadronu KOP „Stołpce” w pułku KOP „Snów”, którym dowodził do mobilizacji w 1939. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. kaw. 19 III 1939. Po mobilizacji przeniesiony na stanowisko d-cy kawalerii dywizyjnej w 2 DP Leg. w składzie Armii „Łódź” w której , odbył kampanię wrześniową 1939. Brał udział w obronie Modlina, potem przydzielony z swoim oddziałem kawalerii do Grupy Kawalerii gen. W. Andersa. W czasie walk oddział jego zostaje na przedpolach Warszawy rozbity. Wzięty do niewoli niemieckiej w x 1939 zbiegł do Warszawy. Czynny w konspiracji ZWZ od 1940. początkowo od III 1940 do X 1941 k-dt Inspektoratu Rejonowego ZWZ w Podokręg Północ ZWZ w skład, którego wchodziły obwody : Pułtusk, Maków, Ostrołęka, a od XI1941 do lata 1942  kmdt Inspektoratu III AK w skład którego weszły obwody AK: Ciechanów, Mława, Działdowo, Płońsk i Przasnysz. Jednocześnie terenowy zastępca k-dta Podokręgu. Wykazywał na tym stanowisku duży talent organizacyjny i zdolności dowódcze, doprowadzając do scalenia z AK większość organizacji konspiracyjnych działających na terenie Podokręg. Faktycznie kierował cała praca konspiracyjną w terenie, bowiem k-dt Podokręgu ppłk T. Tabaczyński przebywał w Warszawie., a z Podokręgiem kontaktował się za pośrednictwem kurierów. Latem 1942 doszło do konfliktu z ppłk T. Tabaczyńskim, który nie reagował na interwencje S. Nakoniecznikoffa w sprawie kuriera T. Zielińskiego „Włóczęga” agenta gestapo, który doprowadził do masowych aresztowań żołnierzy AK z tego terenu. W związku z brakiem reakcji z strony dowództwa ten cieszący się dużym uznaniem wśród żołnierzy AK przechodzi do NSZ pociągając za sobą część sztabu Podokręgu i żołnierzy AK. Objął wówczas funkcję k-dta Okręgu II NSZ /Mazowsze-Północ/. W NSZ mianowany do stopnia ppłk-a sł. st. kaw. Za powyższe został skazany przez WSS Obszaru Warszawskiego AK na karę śmierci. Jednocześnie był k-dtem Okręgu XIII Białystok NSZ. Aktywnie działając zorganizował łącznie dwadzieścia Komend Powiatowych NSZ i uruchomił kursy Szkól podchorążych, dbając o poziom ich wyszkolenia. Jesienią 1943 Dowództwo NSZ utworzyło Inspektorat Północny, w składzie dwóch Okręgów: II i XIII, którego został p. o inspektorem, zachowując dalej dowodzenie dwoma okręgami. Po zawarciu 07 III 1944 umowy scaleniowej pomiędzy NSZ i AK zostaje mianowany 21 IV 1944 pierwszym zastępcą dowódcy NSZ. 24 IV 1944 Rada Polityczna przy dowództwie NSZ awansowała go do stopnia płk-a. Jako zawodowy wojskowy nie uczestniczył w wewnętrznych rozgrywkach politycznych. Od 10 VII 1944 przebywał na terenie V Okręgu NSZ, gdzie przeprowadzał inspekcję. Odwołany do Warszawy. 24 VII 1944 przesunięty na stanowisko z-cy k-dta NSZ i mianowano Dowódcą Grupy operacyjnej nr 1 tworzonej zgodnie z planami sztabu NSZ. Jednak funkcji nie objął. Po wybuchu 1 VIII 1944 Powstania Warszawskiego przebywał w Warszawie. Podporządkował się płkowi S. Koiszewskiemu „Topór”            k-dtowi Okręgu Warszawskiego NSZ-AK, a 14 VIII 1944 zameldował się u d-cy Powstania gen. A. Chruściela „Monter”, z którego polecenia objął dowództwo doraźnie utworzonego oddziału NSZ. Po upadku powstania w X 1944 nie poszedł do niewoli i wydostał się z Warszawy wraz z ludnością cywilną. Przedostał się do Częstochowy i nadal z-ca k-dta NSZ. Prawdopodobnie chciał przeforsować w Radzie Politycznej NSZ podporządkowanie NSZ. Zamierzał zreorganizować też Brygadę Świętokrzyską NSZ, wyznaczając na dowódcę kpt. Włodzimierza Żabę „Żniwiarz”. W dniu 18 X 1944 odbyło się spotkanie Rady Politycznej, podczas którego płk „Kmicic” został mianowany K-dtem Głównym NSZ. Wieczorem 18 X 1944 przebywał w mieszkaniu „Żniwiarza” przy ul. Bocianiej 1 w Częstochowie, gdzie po godzinie 19,oo został zamordowany wraz z kpt. „Żniwiarzem”. Prawdopodobnie jednym ze sprawców morderstwa był Otmar Wawrzkowicz „Oleś” – członek Rady Politycznej. Pochowany na cmentarzu w Częstochowie pod fałszywym nazwiskiem w grobie rodzinnym Żabów. Jednocześnie w meldunkach NSZ rozpowszechniano wersję, że zginął z ręki AK, potem, że w wyniku zamachu AL. Natomiast Rada Polityczna rozpowszechniła wersję, że płk „Kmicic” nawiązał kontakt z AL. I miał zamiar podporządkować NSZ PKWN i został zlikwidowany „ za zdradę”, co był kolejnym fałszem. Do lat 80 –tych pojawiała się wersja, że został zlikwidowany przez wywiad AL. Został ofiarą wewnętrznych porachunków politycznych w NSZ.
    Był żonaty z Zoją z Rydwanów, z którą miał syna Henryka /ur. 1925/, żołnierza NSZ.

    Roczniki Oficerskie MSWoj. 1923,1924,1928, 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; S. Radomski. Zarys Historii Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu 1926-1939. Pruszków 1992; KOP 1924-1939. W-wa – Pułtusk 2001; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; L. Żebrowski. Biogram S. N /w:/ Kwartalnik Historyczny „Rubieże” nr 1. Białystok 1992; H. Piskunowicz. Działalność AK na Północnym Mazowszu – Podokręg Północny „Tuchola” /w:/ Z walk na Kurpiach. W-wa 1999; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; Cz. Czaplinki. Poszukiwany Listem Gończym. Lublin 1995; 149,153; Z. Siemiaszko. Narodowe Sił Zbrojne. Londyn 1992; S. Żochowski. O Narodowych Siłach Zbrojnych. Lublin 1994; L. Żebrowski. Narodowe Siły Zbrojne. W-wa 1994; J. Pilaciński. Narodowe siły zbrojne. Londyn 1939-1946.

     

    Namysł Jan

    [1882-1942], nauczyciel, powstaniec wielkopolski, oficer sł. st. piech. WP, mjr [1919], ppłk [1927], od 1929 w st. sp. W konspiracji ZWZ ps. „Czaszka”, „Jan”, Jaś”. Kmdt Inspektoratu ZWZ Poznań IV –IX 1941. Okręg Poznań ZWZ.

    Ur. 23 V1882 w Odolanowie pow. Krotoszyn, syn Jakuba i Praksedy z Groblewiczów. W 1902 ukończył  Seminarium Nauczycielskie . Odbył służbę wojskową w armii niemieckiej., gdzie ukończył szkołę oficerów rezerwy. Do wybuchu w VIII 1914 pracuje na stanowisku kierownika szkoły ludowej w Gierlachowie pow. kościańskim, gdzie też mieszkał. W 1914 wcielony do armii niemieckiej walczy na froncie Zachodnim we Francji 1916 awansowano go do stopnia ppor. rez. piech. Jesienią 1918 po zakończeniu wojny powraca do Gierlachowa. Od XII 1918 bierze udział w walkach powstańczych Powstania Wielkopolskiego. W I 1919 obejmuje dowodzenie 1 krzywińską kompanią powstańczą, potem dowodzi I baonem garnizonowym w Kościanie. Awansowany przez NKL  do stopnia por. potem kpt. Od 1 V 1919 dowodzi 3 baonem 7 pstrz. Wlkp., potem od 18 X 1919 8 pstrz. Wlkp., przemianowanym 10 XII 1919 na 62 pp. Uczestniczył z 62 pp w rewindykacji Pomorza. Od 16 II 1920 obejmuje dowództwo 155 pp przemianowanego w III 1921 na 73 pp. Po wojnie zweryfikowany w stopniu mjr-a sł. st. piech. z starszeństwem od 1 VI 1919. Walczył na froncie wojny polsko-bolszewickiej w 1920. Jesienią 1920 przeniesiony do 70 pp, gdzie pełni różne funkcje. Od 1921 pełni funkcję kmdta RKU Krotoszyn. Zweryfikowany w stopniu mjr-a sł. st. piech. z starszeństwem od 1 VI 1919. Od 1923 pełni funkcję kmdta RKU Jarocin. Awansowany 1 I 1927 do stopnia ppłk-a sł. st. piech. W I 1929 przeniesiony w stan spoczynku. Mieszkał w Poznaniu. Ewidencyjnie podlegał PKU Poznań z przydziałem do Okręgowej Kadry Oficerskiej przewidzianej do użycia na wypadek wojny. Zmobilizowany do WP latem 1939, pełnił w Warszawie obowiązki k-dta obozu jenieckiego. Po kapitulacji Warszawy powraca do Poznania, gdzie mieszkał przed wojną. Wiosną 1940 podejmuje działalność konspiracyjną w ZWZ. Od wiosny 1941 kierował cała siecią ZWZ w Poznaniu. 13 IX 1941 aresztowany w Poznaniu przez gestapo i osadzony w Forcie VII. Zamordowany przez Niemców pod koniec 1942.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW2x, KN
    Od 1909 żonaty z Magdaleną z Handschuhów. Miał dzieci: syna Alfreda /ur.1912/, por. rez. zamordowanego przez NKWD w Katyniu, córkę Florentynę /ur.1914/i syna Jana Henryka, zginął na terenie Rosji Sowieckiej.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1923,1924,1928; Rocznik oficerski rezerw 1934; Słownik biograficzny kawalerów VM. T. II 1914-1921, cz. I. Koszalin 1991; M. Wodniak. Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998.

     

    Neuman Aleksander

    [ 1898-?], urzędnik, w konspiracji AK, ps. „Mróz”, „Olsza”, więzień polityczny PRL.
    p. o. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Grudziądz 1944 –1945. Okręg Pomorze AK.

    Ur. 22 VII 1898 w pow. Brodnica. Syn Egidiusza i Teofili. Wywodził się z rodziny ziemiańskiej. Jego ojciec był właścicielem majątku ziemskiego w pow. Brodnica i hotelu w Grudziądzu. Ukończył szkołę średnią. Brał udział w składzie pułku ułanów nadwiślańskich w walkach z Niemcami o wyzwolenie Pomorza w 1918-1919. Potem służył w 18 p. ułanów i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Po wojnie przeniesiony w stopniu wachmistrza do rezerwy. Mieszkał w Grudziądzu i pracował jako urzędnik w Okręgowym Urzędzie Ziemskim w Grudziądzu. Później był tez rzeczoznawcą do spraw rolnych przy miejscowym Sądzie Okręgowym. Podczas okupacji niemieckiej pracował w fabryce w Łęgnowie, a od VII 1942 w Składnicy Maszyn Rolniczych przy ul. Dworcowej w Grudziądzu. Miał kontakty z ODR. W VII 1942 podjął się organizacji batalionu typu wojskowego na terenie Grudziądza, którego został dowódcą. Dzięki jego aktywnej pracy konspiracyjnej do połowy 1943 udało mu się zorganizować batalion w składzie trzech kompanii. Wciągał do działalności w strukturach batalionu b. podoficerów garnizonu Grudziądz. Początkowo jednostka ta znajdowała się w gestii ODR, a potem przekazana do AK pod dowództwo inspektoratu Rejonowego AK Grudziądz. Zbierano wyposażenie wojskowe, broń. Batalion A. Neumana jako d-cą ogniska walki Grudziądz miał być w przyszłości użyty do walki z Niemcami o wyzwolenie Grudziądza oraz zabezpieczenie obiektów. Wg niektórych informacji faktycznie od lata 1944 kierował konspiracją grudziądzką AK. W końcu XII 1944 i w I 1945 gestapo przeprowadziło szereg aresztowań wśród żołnierzy konspiracji AK inspektoratu grudziądzkiego w tym żołnierzy baonu A. Neumana. W tym okresie ukrywał się. Po wejściu wojsk sowieckich mieszka nadal przy ul. Ks. Kujota nr 83. Pracował po wojnie jako urzędnik. Zatrzymany przez UB 1o X 1948 w Grudziądzu i uwięziony pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji „Armia Krajowa” na miasto i pow. Grudziądz. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 11 X 1948 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Bydgoszczy. Przeszedł ciężkie śledztwo w UB w Grudziądzu i Bydgoszczy. Potem więziony ponownie w Grudziądzu. Wyrokiem WSR Bydgoszcz, sygnatura akt Sr. 13/49 z dnia 26 I 1949 na sesji wyjazdowej w Grudziądzu został skazany z art. 86 § 2 KKWP na karę 7 lat więzienia oraz pozbawiony praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na lat 4. Po procesie więziony w ZK Grudziądz, skąd go przetransportowano do CWK we Wronkach i tu osadzono 09 VII 1949. Początek wykonania kary WSR Bydgoszcz wyznaczył na 11 X 1948, zaś upływ kary 11 X 1955.
    Po wyjściu z więzienia w 1955 mieszkał w Grudziądzu. Jego dalsze losy są nieznane.

    T. Jaszowski. Okręg Pomorski AK. Podokręg Południowo-Wschodni. Toruń 1996; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/ 628/49; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1944-1956. Poznań 1993; Okręg Pomorze AK w dokumentach 1939-1945. Toruń 1991

     

    Niklezeig Adam

    [1904-1945]ppor. rez. piech. [1936], w konspiracji ZWZ/AK, por.[1942], kpt. [1944], ps. „Adam”, vel Karl Farens

    Ur. 02 IX 1904 w Duisburgu /Niemcy/, syn Johanna i Marii z d. Wydłub. Po ukończeniu szkoły ludowej w Duisburgu uczęszczał do miejscowego gimnazjum klasycznego. Wychowywany przez rodziców w duchu polskości zaprotestował podczas lekcji historii przeciwko zakłamaniu dziejów Polski, za co został w 1925 usunięty z szkoły. Wobec dalszych represji zbiegł z Niemiec do Polski i zamieszkał u rodziny swej matki w Koźminie. Uzyskał polskie obywatelstwo, w 1926 zdał maturę w Gimnazjum im. Bergera w Poznaniu. Następnie studiował na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UP w Poznaniu. Z powodów trudności językowych przerwał studia. Przenosi się do Chojnic, gdzie podjął pracę w gazecie niemieckojęzycznej. W latach 1933-1934 odbywał służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 25 DP przy 29 pp w Szczypiornie. Ćwiczenia wojskowe odbywał w 56 pp w Krotoszynie, Awansowany do stopnia ppor. rez. Piech. z  starszeństwem od 1 I 1936. Był aktywnym działaczem Związku Oficerów Rezerwy w Jarocinie. Jednocześnie pełnił funkcję sekretarza w Urzędzie Rozjemczym w Krotoszynie. Od 1936 pracuje w Zarządzie Kolejki Dojazdowej w Pleszewie na stanowisku kontrolera rachuby płac. W 193 nie został zmobilizowany do wojska i nadal pracuje na stanowisku kontrolera rachuby płac w Pleszewie. Podczas okupacji nie starał się pomimo nacisków ze strony Niemców o status VD. W X 1939 nawiązał kontakty z członkami SZP. Jednak do ZWZ/AK zostaje zaprzysiężony w I 1942 przez por. rez Wacława Maika  i mianowany z-ca kmdta Obwodu Jarocin AK z siedzibą w Pleszewie. Od VIII 1942 pełni funkcję kmdta obwodu AK Jarocin. Awansowany 3 V 1942 do stopnia por. rez, Był inicjatorem wielokrotnie podejmowanych rozmów scaleniowych  z dowództwem NOW w Jarocinie. Pod jego kierownictwem zorganizowano w obwodzie 20 plutonów AK-szkieletowych oraz 1 sekcję Kedywu. Zagrożony aresztowaniem od 07 VI 1944 ukrywał się pod nazwiskiem przybranym Karl Farens. Brał udział w podkładaniu ładunków zapalających w pociągu towarowym na stacji Jarocin. Autor planów powstania dla Obwodu AK Jarocin. Od jesieni 1943 do X 1944 był formalnie p. o. Kmdtem Inspektoratu rejonowego AK Krotoszyn. Na przełomie X/XI 1944 mianowany zostaje szefem Wydziału Organizacyjnego Komendy Okręgu AK Poznań. Finalizował w tym charakterze rozmowy scaleniowe z NOW w Jarocinie. Organizował pomoc dla aresztowanych przez gestapo żołnierzy AK z Ostrowa Wlkp. i Pleszewa. Awansowany do stopnia kpt. rez. Z starszeństwem od 1 XI 1944. 21 I 1945 ujęty przez żołnierzy Wehrmahtu przy próbie ich rozbrojenia w kwaterze przy ul. Podgórnej w Pleszewie, gdzie zostaje ciężko ranny. Przewieziony do siedziby policji w Pleszewie, gdzie w po przesłuchaniu został zastrzelony przez pracownika Hiffpolizei – Augsburga. Zwłoki przewieziono na teren żwirowni pod Pleszewem i tam pogrzebano.14 X 1945 ekshumowany i w uroczystym pogrzebie pochowany na cmentarzu w Pleszewie.
    Żonaty z Jadwigą z d. Kapuściska. Miał córkę Marię i syna Józefa.
    Odznaczony:  KW, Krzyżem AK, Medalem Wojska.

    R. Ryba – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003;M. Woźniak. Biogram B. N. /w:/encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej. Poznań 1998;Z. Szymankiewicz. /opr./ W konspiracji wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1993.

     

    Nowacki Lech Marian

    [1912-1944], ppor. sł. st. piech. WP [1936], w konspiracji WOZZ/POZ/ZWZ/AK, por. [1942], ps,. „Leszek”, „Marian”, „Stanisław” vel Orzelski.

    Ur. 21 IV 1912 w Brodnicy, syn Stanisława i Jadwigi z d. Windak. Uczęszczał do Państwowego Gimnazjum im. M. Kopernika w Toruniu, potem do Gimnazjum w im. Św. Jana Kantego w Poznaniu, gdzie w 1931 otrzymał świadectwo dojrzałości. W latach 1931-1933 studiował na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UP w Poznaniu. Od 1 IX 1933 do IX 1934 odbywał służbę wojskowa na dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 14 DP  w Biedrusku. W latach 1934-1936 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. Promowany na stopień ppor. sł. st. piech. 15 X 1936 z przydziałem do 55 pp w Lesznie na stanowisko d-cy plutonu. Od 1938 pełni funkcję adiutanta  II Batalionu 55 pp. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy plutonu taczanek w kompanii CKM I baonu 55 pp w składzie 14 DP. Walczył z Wrogiem na szlaku bojowym 55 pp m. in. nad Bzurą, potem w obronie Warszawy. Po kapitulacji warszawy unika niewoli i w X 1939 powrócił do Poznania. Wraz z por. E. Horowskim „Widmo” organizuje na terenie Poznania komórki Polskiej Organizacji Zbrojnej/POZ/,w organizacji POZ pełni funkcję kmdta POZ na miasto Poznań. Od IV 1940 działa w sztabie organizacji WOZZ na stanowisku szefa wywiadu. Zagrożony aresztowaniem wyjechał do Leszna, gdzie zostaje zaprzysiężony do ZWZ. Po powrocie do Poznania do lata 1941 pełni funkcję oficera organizacyjnego w sztabie Inspektoratu rejonowego ZWZ Poznań. Po rozbiciu jesienią przez gestapo siatki ZWZ Inspektoratu Rejonowego ZWZ Poznań Miasto unika aresztowania przez gestapo. W końcu 1941 stanął na czele tworzonego Inspektoratu Rejonowego ZWZ Poznań. Odtwarzał zręby inspektoratu w skład którego wchodziły 3 obwody miejskie w Poznaniu oraz obwód Poznań-Powiat. Awansowany do stopnia por. sł. st. piech. 11 XI 1942. Inspektoratem kierował do II 1943. Aresztowany przez gestapo pod przybranym nazwiskiem  17 II 1943 w Poznaniu. Więziony w Forcie VII, gdzie został zdekonspirowany przez agenta gestapo. W dniu 17 II 1944 został zamordowany w masowej egzekucji przeprowadzonej przez Niemców w podpoznańskich lasach.
    Odznaczony: KW, KAK, Medalem Wojska.
    Rodziny nie założył.

    Tajny Dz. Awansowy Nr  5 z 15 X 18936; R. Rybka- K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; P. Bauer-B. Polak. Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939. Poznań 1983; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; M. Woźniak. Okręg Poznański AK /w;/AK-Rozwój organizacyjny. W-wa 1996.

     

    Nowak Jan

    [1916-2001], ppor. sł. st. kaw. [1939], por. [1943], rtm. w st. sp., w konspiracji NOW/ZWZ/AK/ROAK ps. „Borowik”,  „Gruda”, „Korab”, „Pożoga”, Świt”, „Żuraw”. Więzień polityczny PRL
    p. o. Kmdt Inspektoratu Rejonowego Płock jesień 1943-  XII 1943 

    Ur. 26 XII 1916 w Trzepowie, syn Aleksandra i Joanny z d. Dropniewska. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w gimnazjum w Płocku, gdzie w VI 1936 zdał maturę, W latach X 1936-VII1937 odbywał służbę wojskową w 18 p. uł., potem w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz.-Komorowie, gdzie odbywa przeszkolenie unitarne. W latach 1937-199 w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Praktyki odbywał w 18 p. uł. Uroczysta promocja miała się odbyć 15 X 1939 ale z powodu wybuchu wojny się nie odbyła. Rozkazem W WP z 13 IX 1939 mianowany ppor. sł. st. kaw. Z starszeństwem od 1 VIII 1939. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział w szeregach 18 p. uł. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 unika niewoli i powraca w rodzinne strony. Od XI 1939 czynny w konspiracji niepodległościowej. Należy do grona organizatorów organizacji pod nazwą „Walka”, która na początku 1940 przyjęła nazwę NOW. Współorganizator Samodzielnego Batalionu Płockiego NOW, gdzie pełni funkcję d-cy 1 kompanii  z-cy d-cy baonu, a od III 1941 d-ca baonu. Latem 1941 wraz z baonem wchodzi w skład ZWZ. Przydzielony do sztabu komendy obwodu ZWZ Płock, gdzie pełni funkcje szefa referatu III /takyczn0-bojowego/. Od początku 1943 pełni funkcję szefa referatu I w sztabie Inspektoratu Rejonowego AK Płock. Od jesieni 1943 do XII 1943 pełni jako p. o. funkcję kmdta inspektoratu Rejonowego AK Płock oraz szef referatu III sztabu IR. Od XII 1943 kmdt Obwodu AK Płock. Poszukiwany przez gestapo ukrywał się poza Płockiem. Po rozwiązaniu 19 i 1945 AK działa w strukturach konspiracji poakowskiej ROAK. 27 VII 1945 ujawnia się z podległa strukturą konspiracyjną. Zweryfikowany w stopniu rtm. kaw. z starszeństwem od 1 I 1945.We IX 1945 wcielony do wojska z przydziałem do 2 p. Ułanów w Trzebiatowie. W II 1946 zwolniony do rezerwy na własną prośbę w celu podjęcia studiów wyższych. Zamieszkał przy ul. Abramowskiego 22/13 w Łodzi. Podejmuje studia na Wydziale Ekonomicznym UŁ w Łodzi. W XI/XII 1948 przebywał w Warszawie na praktykach studenckich. Zatrzymany 03 XII 1948 zatrzymany w Warszawie przez funkcj. WUBP Warszawa Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 04 XII 1948, sygn. akt Pr 2532/48 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Warszawie. Przeszedł ciężkie ubeckie śledztwo  z stosowaniem podczas przesłuchań tortur, bity i maltretowany psychicznie. Po prawie dwuletnim śledztwie akta zostały przekazane do sądu. Sądzony z grupą konspiratorów w okresie od 30 VI-03 VII 1950. wyrokiem WSR Warszawa, sygn. akt Sr 750/50 z 03 VII 1950 pod przewodnictwem mjr M. Widaja zostaje skazany na karę śmierci i utratę praw na zawsze z art. 86§2 KKWP. W II 1951 ułaskawiony  z zamiana kary śmierci na dożywotnie więzienie. Po procesie więziony w ZK Warszawa III, skąd zostaje przetransportowany do CWK Rawicz i tu osadzony 01 XI 1951 o godz. 8,30 z wyrokiem dożywocia. Początek wykonania kary 03 VII 195o. Szykanowany przez personel więzienny. W efekcie odniesionych obrażeń w śledztwie chorował. /bicie i torturowanie w czasie przesłuchań/. W dniu 03 XII 1953 przetransportowany z CWK Rawicz do CWK Wronki. Transport więźniów odbywał się w nieogrzewanych wagonach-więźniarkach przy dużych mrozach i trwał do 05 XII 1953. Osadzony w CWK Wronki 05 XII 1953. Postanowieniem NSW w Warszawie nr Sn I/K 1293/55  złagodzono mu karę do lat 6. W dniu II 1956 Sąd Wojewódzki dla m. Warszawy , sygnatura akt Sr 750/50 wydal postanowienie o zwolnieniu go z więzienia z uwagi na odbycie kary 6 lat więzienia. Zwolniony z CWK Wronki 27 II 1956. Po zwolnieniu z więzienia wyjechał do Warszawy, gdzie zamieszkał przy ul. Opoczyńskiej. Wystąpił jednocześnie z wnioskiem  do Sądu o pełną rehabilitację. Rozprawa odbyła się 13 II 1957. Sąd wydał postanowienie sygnatura akt VII K82/56 o uniewinnieniu go od wszystkich zarzutów  dając pełną rehabilitację. Oczyszczony także od najbardziej bolesnego zarzutu współpracy z Niemcami. W 1957 ukończył studia n Wydziale Ekonomicznym UŁ w  Łodzi. Uzyskując dyplom mgra ekonomii. Zamieszkał z rodziną w Boryszewie, gdzie prowadził przez wiele lat gospodarstwo ogrodnicze . Założył także gospodarstwo szkółkarskie. Stosowano wobec niego różne formy dyskryminacji. Inwigilowany przez agenturę SB. Działał społecznie w szeregu organizacjach ogrodniczych i innych. Zajmował się upamiętnieniem walk wrześniowych swego macierzystego 18 p. uł. W latach 1989/1990 współorganizator Związku Żołnierzy AK. Przez wiele lat pełnił funkcję przewodniczącego Okręgu Północne Mazowsze AK.
    Zmarł w Nowym Boryszewie 23 V 2001. Żonaty z Ireną  z d. Korda, żołnierze AK ps. „Tom”, „Zorza”. W 1992 wydał z żoną książkę Pt. Z dziej ów AK w IR Płocko-sierpeckim.
    Odznaczony SKZ M, krzyżem AK.

    Zarys Dziejów Szkół Kawalerii Polskiej. Roczniki SPK. Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej T. XIII. Londyn; J. Gozdawa-Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; I. J. Nowakowie. Z dziejów IR AK Płocko-Sierpeckiego. Płock 1999; H. Piskunowicz. Podokręg Północny AK „Browar”, „Tuchola” /w;/ Z walk na Kurpiach. W-wa 1999; Księga Ewidencyjna więźniów CWK Rawicz Nr 4423/51; Księga Główna ewidencyjna więźniów  CWK Wronki nr 1147/53; H. czrnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1944-1956. Poznań 1993.

     

    Nowiński Franciszek

    [1903-1978], kpt. sł. st. piech. WP/KOP [1938], w konspiracji niepodległościowej AK/DSZ mjr [1945], ps. „Wojciech”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK/DSZ Sieradz –Wieluń XI 1944-VII 1945. Okręg Łódzki AK.

    Ur. 18 XI 1903 w miejscowości Pstrokonie pow. Łask, syn Jana. Ukończył szkołę powszechna, a następnie kształcił się w Państwowym Gimnazjum w Zduńskiej Woli,  gdzie zdał maturę. W okresie od 01 X 1926 do 15 VII  1927 w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie, gdzie odbywał przeszkolenie na kursie unitarnym. W latach 1927-1929 w Oficerskiej Szkole Piechoty w Ostrowi Maz.-Komorowie.  Promowany na stopień ppor. sł. st. piech. 15 VIII 1929 z przydziałem do 60 pp w Ostrowie Wlk. na stanowisko d-cy plutonu. Awansowany do stopnia por. sł. st. piech. 12 I 1932. w Vi 1934 przeniesiony z 60 pp do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do Baonu KOP „Stołpce” na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia kpt. awansowany 19 III 1938. B latach 1938-1939 d0wódca kompanii CKM w Baonie KOP „Stołpce”. WW kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy 1 kompanii CKM I batalionu 96 pprez. w składzie 38 DP Rez. „Felicja” przydzielonej do Armii „Karpaty” i przerzuconej w rejon Przemyśla, gdzie walczy z wrogiem od 07 -20 IX 1939. Po zaciętych walkach z Niemcami pod Brzuchowicami k. Lwowa, gdzie zostaje ciężko ranny. Przebywał w niewoli niemieckiej  i przebywał w szpitalu, skąd go zwolniono jako inwalidę wojennego. Mieszkał podczas okupacji w swej rodzinnej miejscowości w pow. Łask. Z powodu nie wyleczonych do końca ran początkowo nie uczestniczył w działalności konspiracyjnej. Ode 1942 czynny w AK. W okresie od 1 I 1944-do 04 XI 1944 pełnił funkcję z-cy kmdta Inspektoratu rejonowego AK Sieradz-Wieluń por./kpt. Stefana Budy, a po jego aresztowaniu przez Niemców od 05 XI 1944 pełni funkcję kmdta tego inspektoratu. Po rozwiązaniu AK 19 I 1945 czynny nadal w konspiracji niepodległościowej poakowskiej ROAK/DSZ na dotychczasowym stanowisku i dział do ujawnienia w Vii 1945. Rozkazem Nr 319  z 1 VI 1945 Delegata Sił Zbrojnych na Kraj płk-a dypl. J. Rzepeckiego „Wojnar” awansowany do stopnia mjr-a sł. st. piech. z starszeństwem od 3 V 1945. Podczas przeprowadzania ujawniania Inspektoratu Rejonowego AK/DSZ był przewodniczącym podkomisji ds. ujawnienia, której członkiem był także kmdt Obwodu  Sieradz AK kpt. Rez. R. Szczepaniak. „Ryszard”. Po wojnie na rencie inwalidzkiej. Mieszkał w miejscowości kuźnia Zagrzebska Gm. Klonowa pow. Sieradz. Ciężko chory przebywał w szpitalu w Sieradzu, gdzie zmarł 01 IX 1978. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Klonowej.
    Żona Lucyna Nowińska.
    Odznaczony: KW, SKZZ z M, Medalem Wojska.

    Rocznik oficerski 1932; Dz. Pers. Nr 14 z 15 VIII 1929; Dz. Pers. Nr 11 z 7 VI 1934; J. Pomorski. KOP w obronie Rzeczypospolitej 1924-1939. Pruszków 1998; O Niepodległą i granice. KOP 1924-1939./ W-wa – Pułtusk 2001; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; W. Jaskulski „Wroniec”. O działalności niepodległościowej na Ziemi Wieluńskiej 1939-1953. Wieluń ; Informacja z USC Klonowa z XI 2003.

     

    Nowocień  Stefan

    [1899-1944], powstaniec śląski, chor. rez. kaw. WP, w konspiracji ZWZ/AK ppor./por. cz. w. ps. „Prawdzic”, „Sztygar”

    Ur. 01 XII 1899 w Sosnowcu, syn Michała i Janiny. Już jako uczeń gimnazjum należał do POW na Śląsku. Brał udział  w walkach na froncie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 oraz w Powstaniach Śląskich. Po wojnie pozostaje w wojsku jako podoficer zawodowy kawalerii w stopniu wachmistrza.  Podczas służby w WP uzupełnił swe wykształcenie i zdał maturę. Na początku lat trzydziestych w stopniu chor., zostaje przeniesiony do rezerwy. Zajmował się działalnością kulturalno-oświatową wśród młodzieży. Zawodowo pracuje na stanowisku kierownika administracyjno-gospodarczego w zakalcach CB: Schöna w Sosnowcu. W VIII 1939 zmobilizowany do wojska. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939. Podczas okupacji niemieckiej od jesieni 1939 działa w Organizacji Orła Białego, a od początku 1940 w ZWZ/AK. Współorganizator Związku Odwetu na terenie Zagłębiu Śląsko-Dąbrowskiego. Od wiosny 1940 był z-cą kmdta ZO ppor. rez. art. W. Stachurskiego, a po jego przeniesieniu na inny teren od końca 1941 dowodzi ZO w Zagłębiu. Od lata 1942 szef ZO w sztabie Okręgu AK Śląsk. Wybitny organizator i żołnierz konspiracji niepodległościowej. Od V-XII 1943 był kmdtem Inspektoratu rejonowego AK Sosnowiec. Dzięki aktywnej działalności odtworzył siatkę terenowa inspektoratu rozbitą aresztowaniami na przełomie 1942/1943.  Do odbudowy struktur inspektoratu zaangażował część sil ZO/Kedyw. Pod jego kierownictwem uzyskano łączność z podległymi obwodami. Latem 1943 jako przedstawiciel AK brał udział w rozmowach scaleniowych z członkami organizacji GL PPS. W dniu 07 XII 1943 w wyniku zdrady zostaje ujęty przez agentów gestapo i uwięziony. Przeszedł okrutne gestapowskie śledztwo. Włącznie z stosowaniem tortur. Grudniowe represje objęły wówczas ponad 100 – stu członków organizacji konspiracyjnych. Zamordowany przez oprawców hitlerowskich 22 IX 1944 w publicznej egzekucji w Tychach. Był człowiekiem znanym na terenie sosnowca i miał szerokie kontakty, zwłaszcza wśród młodzieży. W konspiracji AK był awansowany do stopnia ppor./por. rez.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, ZKZ z M, Krzyżem Powstańczym.

    Inspektorat AK Sosnowiec. Katowice 2001; J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993; Z. Walter-Janke. W AK na Śląsku. Katowice 1986.

     

    Obidowicz Witold

    [1900-1944], oficer sł. st. piechoty WP, mjr [1939], w konspiracji ZWZ, ps. „Orszak”, „Wiktor”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Jasło VII 1940 – II 1942 – Okręg Kraków ZWZ.

    Ur. 07 I 1900 w Krakowie. Syn Stanisława i Agnieszki. Uczęszczał do gimnazjum w Krakowie, gdzie w 1918 zdał maturę. W okresie nauki działał w tajnym organizacjach młodzieżowych. W listopadzie 1918 wstępuje ochotniczo do służby w WP. Uczestniczył w walkach w obronie Lwowa, potem w latach 1919-1920 w wojnie polsko-bolszewickiej na froncie litewsko-białoruskim. W okresie 10 X 1919-31 III 1920 na kursie w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie- klasa 22. W czasie walk w lipcu 1920 odznaczył się męstwem i odwagą. Ciężko ranny w głowę, lewą rękę oraz pchnięty piką kozacką w bok w wyniku, czego przebywał długo nieprzytomny w wojskowych szpitalach. Po wyleczeniu ran został skierowany na kurs podchorążych piechoty w Warszawie, który ukończył w 1921 w stopniu ppor. sł. st. piechoty. Przydzielony do 75 pp. w Królewskiej Hucie. Zweryfikowany przez MSWoj. w 1923 w stopniu por. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 I 1922. Pełni różne funkcje m. in. d-cy pluton potem w 1924 d-ca kompanii, adiutant pułku. Do stopnia kpt. sł. st. awansowany 1 I 1932. Przeniesiony z 75 pp. w 1932 do dyspozycji Szefa Departamentu Piechoty MSWoj. W latach 1932-1935 oficer w Referacie Piechoty Departamentu Piechoty MSWoj. w Warszawie. W 1935 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do pułku KOP „Wilejka”. Początkowo d-ca kompanii granicznej KOP w baonie „Budsław”, potem oficer sztabu pułku KOP w Wilejce. W 1937 przeniesiony do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, gdzie był wykładowcą, a następnie do 75 pp w Chorzowie, gdzie w 1938 – 1939 był d-cą 7 kompanii w III baonie. Awansowany do stopnia mjr sł. st. piechoty 19 III 1939. W tym samym roku przeniesiony do PKU Sosnowiec. W sierpniu 1939 został przeniesiony do sztabu pododcinka obrony południowej granicy „Nowy Sącz” z siedzibą w Nowym Sączu”. Podczas mobilizacji z oddziałów pododcinka - utworzono 2 Brygadę Górską, której dowództwo objął płk A. Stawarz i która weszła w skład armii „Karpaty”. Pełni odpowiedzialną funkcję kwatermistrza brygady. Bierze udział w kampanii wrześniowej 1939. Walczy z wrogiem w zaciętych bitwach pod Wietrznicą oraz w okolicach Grybowa i Gorlic docierając 8 IX 1939 do Krosna. Po rozbiciu sztabu brygady unika wraz z płk A. Stawarzem niewoli i dołączył do 1 psp. Uczestniczy w bojach odwrotowych na szlaku prowadzącym przez Dynów, Przemyśl w kierunku Lwowa, gdzie zakończył kampanie wrześniową 1939. Po zakończeniu działań wojennych w Małopolsce Wschodniej przedostaje się na teren niemieckiej okupacji i dociera do rodzinnego Krakowa. Na początku 1940 podejmuje działalność konspiracyjną w szeregach ZWZ. Początkowo wyznaczony przez k-dę Obszaru Południowego ZWZ na stanowisko szefa sztabu Okręgu ZWZ Śląsk z zadaniem przebudowy struktur ZWZ tego okręgu. Jednak z przyczyn od niego niezależnych nie udało mu się nawiązać kontaktu z k-dą Okręgu ZWZ Śląsk, którego k-dt por. rez. Józef Korol ukrywał się i zginął w przypadkowej walce z Niemcami w Wiśle - Jaworniku 27 VIII 1940. Już w lipcu 1940 zostaje przez płk sł. st. kaw. J. Filipowicza ps. „Róg” mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Jasło. Po objęciu funkcji w sierpniu 1940 przez kilka miesięcy przebywał na konspiracyjnej kwaterze w Krośnie, a potem w Orzechówce na terenie Obwodu ZWZ Brzozów. Podległy mu teren był już dość dobrze zorganizowany przez jego poprzednika na tym stanowisku por. rez. S. Pieńkowskiego ps. „Strzembosz” i jego współpracowników. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną. Od grudnia 1940 wydana zostaje gazetka konspiracyjna. Od 1941 podejmowane są akcje sabotażowe. W okresie dowodzenia inspektoratem przez W.O ukształtowała się struktura organizacyjna ZWZ na tym terenie. Prowadził rozmowy z członkami innych organizacji w celu scalenia z ZWZ. W styczniu 1942 gestapo przeprowadza pierwsze szersze aresztowania wśród konspiratorów. W efekcie wsypy w okresie od 8 do 12 lutego 1942 Niemcy przeprowadzili masowe aresztowania. Uwięziono wówczas około 130 znaczących ludzi podziemia. Ostrzeżony o grożącym mu niebezpieczeństwie nie wyjechał z terenu. Wg Ł. Grzywacza- Świtalskiego gestapo uderzyło jednocześnie na kwatery „Orszaka” w Orzechówce i Krośnie. Mjr „Orszak” zgodnie z wcześniej stosowaną zasadą miał udać się na odprawę do Komendy Okręgu ZWZ/AK w Krakowie. Po drodze zatrzymał się u krewnych w Białobrzegach, gdzie został aresztowany przez agentów gestapo. Wg S. Pieńkowskiego „Strzembosza” miejsce lokalizacji kwatery znali tylko „Strzembosz”, por. J. Cząstka i Z. Sobota. Ks. J. Haligowski - więzień Jasła, Tarnowa i Oświęcimia na podstawie rozmowy w obozie oświęcimskim z mjr Obidowiczem i również w oparciu o swoje spostrzeżenia, obciążył jednoznacznie winą za swoje aresztowanie Z. Sobotę, czemu dał wyraz w listach, które po wojnie przysyłał z USA. Po aresztowaniu był więziony krótko w Krośnie potem w Jaśle, gdzie był poddawany bestialskim przesłuchaniom. Bity i torturowany w celu wymuszenia zeznań. W czasie przesłuchania gestapowcy sprawdzali czy posiada na głowie ranę odniesioną w wojnie 1920, co wyraźnie wskazuje, że w jego otoczeniu działał zakonspirowany agent gestapo. W sierpniu 1942 przewieziony do więzienia w Tarnowie, skąd go przewieziono do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. W dniu 17 III 1944 został z grupą więźniów aresztowanych w 1942 rozstrzelany w Brzezince. Lekarz, który był świadkiem jego śmierci w przesłanym po wojnie liście do rodziny napisał, ze ostatnie słowa, które zdołał wypowiedzieć przed rozstrzelaniem brzmiały: Niech żyje Polska. Jego zasługi organizacyjne i sprawna działalność do lutego 1942 są niepodważalne.
    Odznaczony: VM kl. 5, KN, KW, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921.
    Roczniki Oficerskie MSWoj. 1923,1924,1928,1932; R. Dalecki. Armia „Karpaty” 1939. Warszawa 1979, wg indeksu; Ł. Grzywacz-Świtalski. Z walk na Podkarpaciu. Warszawa 1971, wg indeksu; J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993 /wyd. II/, wg indeksu; A. Zagórski. Okręg Krakowski AK ,[w:], AK-Rozwój organizacyjny. Warszawa 1996, wg indeksu; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK. Kraków 1994,s. 23; Cz.. Nowak. Biogram W. Obidowicza, [w:], Biuletyn Informacyjno-Historyczny nr 2/6/1996, s. 22-29; A. Daszkiewicz. Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego 1939-1944. Warszawa 1975, wg indeksu.

     

    Olpiński/Ołpiński/ Jan

    [1895-1944, legionista, mjr sł, st. kaw. [1936], żołnierz AK, ps. „Jan”, „Ostoja”
    kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Kobryń- Prużana 1942-II 1944. Okręg Polesie AK.

    Ur. 07 IV 1895 w Muszynie, syn Jana - Emila i Marii z Zajączkowskich. Absolwent szkoły średniej. W latach 1914-1917 był żołnierzem Legionów Polskich, potem 1917-1918 służba w armii austriackiej. Od XI 1918 w Wojsku Polskim. Dekretem NW WP z 18 III 1919 zostaje z dniem 1 III 1919 mianowany ppor. sł. st. kaw. Walczył na froncie wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920. za męstwo okazane na polu walki odznaczony Krzyżem Walecznych. Do stopnia por. Awansowany 1 IV 1920. Po wojnie zweryfikowany w stopniu por. sł. st. kaw. z starszeństwem od 1 VI 1919. dowodził m. in. szwadronem w 8 psk. Z dniem 1 VII 1923 awansowany do stopnia rtm. sł. st. kaw. Ukończył w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu kurs dla dowódców szwadronu. Długoletni oficer 8 psk w Chełmnie, gdzie pełni różne funkcje. W 1935 przeniesiony  z 8 psk do Biura Personalnego MSWoj.  w Warszawie na stanowisko referenta. Z dniem 1 I 1936 awansowany do stopnia mjr-a sł. st. kaw. I przeniesiony w t.r. Do 1 psk w Garwolinie na stanowisko kwatermistrza pułku. Od 1938 jednocześnie II z-ca d-cy pułku. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział w szeregach 1 psk w składzie Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej dowodzonej przez płk dypl. Stefana Roweckiego. Walczył z wrogiem m. in. na Lubelszczyźnie. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 unika niewoli i ukrywa się. Czynny w konspiracji niepodległościowej ZWZ/AK. Początkowy przydział n/n. Od 1942 na terenie Okręgu Polesie AK, gdzie organizuje struktury konspiracyjne i pełni funkcję kmdta Inspektoratu AK Środkowego Kobryń, potem w okresie 1943-II 1944 kmdt Inspektoratu Rejonowego  Wschodniego -Prużana.  Działał w niezwykle trudnych warunkach. W wyniku zdrady W. Kupicza „Zygmunta” został w Brześciu aresztowany przez funkcj. Gestapo na początku 1944. Zginał w II 1944 w wiezieniu w Brześciu.
    Odznaczony: KN, KW, SKZ

    Dz. Rozkazów Wojskowych Nr 36 z 1 IV 1919; Dz. Pers. Nr 11 VIII 1935; Rocznik oficerskie 1923,1924,1928,1932; Rocznik oficerów kawalerii 1930;R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; W. Zaleski. W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939. W-wa 1988; Z. Gnat-Wieteska.1 PSK W-wa 1989; A. Paczkowski. Ankieta cichociemnego. W-wa 1987; Cz. Hołub. Okręg Poleski ZWZ-AK 1939-1944. W-wa 1991.

     

    Opalski Julian

    [1909-1997], por.  sł. st. art.[1938], w konspiracji ZWZ/AK, kpt. [1942], ps. „Burza”, Kuty”, „Roman”, vel Bokomolewicz, vel Wojciech Borowski vel Jakub Rakowski.
    Kmdt Obwodu ZWZ-AK Przasnysz III 1941-IX 1942, kmdt Inspektoratu Rejonowego AK IV, „R” XI 1942-VI 1944. Podokręg Północny. Obszar Warszawski AK.

    Ur. 20 IV 1909 we wsi Wrzos pow. Radom, syn Juliana i Marianny. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w radomskim gimnazjum, gdzie otrzymał świadectwo dojrzałości. Od IX 1931 do VIII 1932 w 5 baterii  szkolnej w Szkole Podchorążych Rezerwy artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. W latach 1932-1934 w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII 1934 z przydziałem do 28 pal w Zajezierzu k. Dęblina na stanowisko d-cy plutonu. do stopnia por. awansowany 19 III 1938. Przeniesiony w 1938 z 28 pal do 20 pal w Prużanie, skad zostaje przeniesiony w 1939 w czasie mobilizacji do KOP na stanowisko adiutanta d-cy baterii KOP „Osowiec”. W szeregach Zgrupowania KOP bierze udział w kampanii wrześniowej 1939. walczył z wrogiem pod Kockiem 5 X 1939. Wzięty 5 X 1939 do niewoli niemieckiej skąd udało mu się zbiec. Początkowo ukrywał się na terenie Białej Podlaskiej, gdzie do końca XII 1939 działa w konspiracji SZP/ZWZ. Na początku 1940 przeniesiony na teren Podokręgu Północ  ?Mazowsze/ZWZ krypt. „Czajka”, „Olsztyn”. Odbywa 6 tygodniowe przeszkolenie konspiracyjne w Warszawie. Po ukończeniu przeszkolenie skierowany na teren obwodu ZWZ Przasnysz w Podokręgu Północ /Mazowsze/, gdzie od III 194o do III 1941 pełni funkcję szefa referatu III /szkoleniowego/, potem od III 1941- IX 1942 kmdt Obwodu ZWZ/AK Przasnysz. Zatrudniony jednocześnie w gospodarstwie rolnym u Ignacego Chełstowskiego w Bogatem, gdzie także mieszkał. W 1941 pracuje sezonowo podczas kampanii buraczanej w Cukrowni w Czernicach Borowych jako procentowy, potem ponownie w Bogatem. Dzięki pracy w rolnictwie miał przepustkę na cały powiat, załatwiając sporawy konspiracyjne. W 1942 na trop jego działalności konspiracyjnej wpada gestapo. Jednak w porę ostrzeżony przenosi się do Janowa, gdzie zamieszkał u rodziny Nowomiejskich, potem ukrywa się w Starych Jabłonkach k. Niedzicy. Od V 1942 jako Jakub Rakowski  ukrywa się we wsi Grabowo-Skorupki. We IX 1942 przebywa we wsi Natać, gdzie pracuje jako robotnik rolny. Przypadkowo zatrzymany przez żandarmów niemieckich podaje się za handlarza końmi. Po przesłuchaniu zwolniony. Od XI 1942 do VI 1944 pełni funkcję kmdta Inspektoratu Rejonowego IV „R” AK w skład którego wchodziły obwody Przasnysz i Maków Maz. W uznaniu zasług awansowany 11 XI 1942 przez KG AK do stopnia kpt. sł. st. art. Nadal przebywa na terenie swej działalności  przybranym nazwiskiem Wojciech Borowski. Pracuje okresowo w Cukrowni w Krasińcu na stanowisku procentowego. Zdekonspirowany w VI 1944 jako zagrożony aresztowaniem z polecenia kmdy Podokręgu w VI 1944 przekazuje dowodzenie inspektoratem ppor. rez. Michałowi Jarzewskiemu ps., „Nienacki”, „Maj’, „Zasada” i wyjeżdża do warszaw, gdzie otrzymał przydział  na stanowisko szefa łączności konspiracyjnej w sztabie Podokręgu Północ „Tuchola”. W konspiracji czynny do I 1945 do rozwiązania AK. Po wojnie w kraju. Ukończył wyższe studia politechniczne uzyskując dyplom inżyniera. Mieszkał i pracował na Wybrzeżu. Ostatnie zamieszkiwał w Sopocie przy ul. Monte Cassino. Po 1989 utrzymywał kontakty kombatanckie. Był członkiem Koła ŚZŻAK w Sopocie.
    Zmarł w Sopocie 15 II 1997. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Żonaty z Urszulą  z d. Miłowska. Miał syna.
    Odznaczony: KW, Krzyżem AK, Medalem Wojska.

    J. Łukasiak. Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Marcina Kątskiego. Pruszków 2000; tenże: Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000;R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939; J. Gozdawa-Golębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; H. Piskunowicz. Działalność AK na Północnym Mazowszu – Podokręg Północny „Tuchola”/w:/ Z walk na Kurpiach. W-wa 1999; R. Juszkiewicz. Czas Cierpień, Walki Bohaterstwa. Przasnysz 1993.

     

    Ostrowski-Nieczuja Bolesław Michał

    [1907-2008], por. sł. st. piech. WP [1934], w konspiracji ZWZ/AK kpt. [1941], mjr [1943], ppłk [1944], płk, gen. bryg. w st. sp., ps. „Bolek”, „Bolesław”, „Bolko”, „Grzmot”, „Michał”, „Nieczuja”, „Tysiąc”, „1”, „1000”, „D/500”, „vel Michałowicz
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Miechów VIII 1943-I 1945

    Ur. 29 IX 1907 w Haliczu, syn Michała i Anieli z d. Frank. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w Gimnazjum humanistycznym w Przeworsku, gdzie w 1928 zdał maturę. Od 17 IX 1928 do 28 VII 1929 w Batalionie Szkolnym Szkoły Podchorążych Piechoty w Różanie, gdzie odbywał przeszkoleni na kursi unitarnym. W okresie IX 1929-VIII 1931 w Szkole podchorążych piechoty w Ostrowi Maz.-Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piech. 1 VIII 1931 z przydziałem do 5 psp w Przemyślu na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. Awansowany 1 I 1934. w latach 1934-1935 instruktor i wykładowca na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy piechoty 22 DP przy 5 psp. W latach 1936-1937 był instruktorem w kompanii szkolnej CKM w Baonie Szkolnym w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie, potem w latach 1937-1939 instruktor w Ośrodku wyszkolenia Rezerw Piechoty w Różanie. W końcu VIII 1939 mianowany d-cą kompanii w 115 pp rez. w składzie 41 DPRez. Walczy w kampanii wrześniowej 1939 na szlaku bojowym pułku od Różana na Lubelszczyznę. Podczas walk dostaje się do niewoli niemieckiej ale po kilku dniach udało mu się zbiec. W X 1939 przedostaje się do Lwowa pod okupację sowiecką, gdzie podejmuje działalność konspiracyjną w organizacji ZWZ 2. W okresie I-III 1940 pełnił funkcję kmdta miasta Lwowa ZWZ 2. Zagrożony aresztowaniem   przez NKWD 15 IV 1940 wyjechał z Lwowa ido Krakowa i tu kontynuuje działalność konspiracyjną w ramach ZWZ. Od V 1940 pełni funkcję oficera broni i uzbrojenia w sztabie  Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kraków 11 XI 1941 awansowany przez KG ZWZ do stopnia kpt. sł. st. piech. W okresie od VIII 1942 do VIII 1943 był organizatorem potem szefem Konspiracyjnej Produkcji Broni krypt. „Ubezpieczalnia” w Okręgu Kraków AK.W uznaniu zasług awansowany 3 V 1943 do stopnia mjr-a sł. st. piech. W tym okresie czasu mieszkał przy ul. Koreckiego 8/10, gdzie mieściła się wytwórnia szedytu i prochu czarnego. W końcu VIII 1943 zostaje przez płk-a J. Spychalskiego kmdta Okręgu AK Kraków mianowany w miejsce mjr-a a. Mikuły „Karola” - który zagrożony aresztowaniem musiał opuścić teren inspektoratu - kmdtem Inspektoratu Rejonowego AK Miechów w skład którego wchodziły obwody Miechów, Pińczów i Olkusz. Prowadząc aktywną działalność konspiracyjną na podległym terenie przeprowadzał scalanie z AK innych organizacji konspiracyjnych/NOW, BCh/. Organizował kursy podchorążych rezerwy piechoty AK, oddziały partyzanckie. Przygotowywał inspektorat do przewidywanych działań zbrojnych w ramach powszechnego powstania. W VII 1944 mianowany d-cą odtwarzanej w ramach AK 106 DP, która dowodził w walkach z Niemcami. 11 XI 1944 awansowano go do stopnia ppłk-a sł. st. piech. Czynny w konspiracji do rozwiązania AK 19 I 1945. Przebywa w Krakowie, gdzie przeprowadził swe ujawnienie w  IX 1945 przed Komisją Likwidacyjną d/s AK. Zagrożony aresztowaniem przez UB wyjechał z rodziną do Elbląga i tam zamieszkał przy ul. Żeromskiego 5. Podejmuje pracę zawodową. Organizuje w Podgrodziu k./Elbląga  spółdzielnię Gospodarczo-Społeczną, której został prezesem. Wstępuje także do komórki PSL w Elblągu. Inwigilowany przez funkcj. PUBP Elbląg zostaje zatrzymany i uwięziony we IX 1946 pod zarzutem organizowania struktur NZW. We IX 1947 z braku dowodów zostaje zwolniony na postawie amnestii z 22 II 1947.Wstępuje wówczas do komórki PPS , lecz  w wyniku interwencji działaczy PPR  zostaje z PPS usunięty. 29 VII 1949 zostaje aresztowany  wraz z wszystkimi podwładnymi z 106 DP AK zamieszkałymi w okolicy Elbląga. Przewieziony do więzienia MBP w Warszawie i przekazany do dyspozycji Departamentu III MBP, gdzie prowadzono w jego sprawie śledztwo operatywne. 10 IX 1949 podpisał w więzieniu rozkaz wydania archiwum 106 DP AK do dyspozycji WUBP w Krakowie.14 IX 1949 przewieziony do aresztu WUBP w Krakowie, gdzie prowadzono dalsze śledztwo. Po wielomiesięcznym śledztwie i nieudanej próbie zorganizowania pokazowego procesu został skazany 28 III 1951 na karę śmierci , którą w wyniku apelacji Sąd Wojewódzki  w Krakowie złagodził na karę dożywotniego wiezienia. W dniu 30 V 1953 Sąd Wojewódzki Wydział IV Karny, sygn. Akt IV/K 141 /52 wydał postanowienie o złagodzeniu kary do 12 lat więzienia. W dniu 09 III 1954 Sąd Najwyższy w Warszawie złagodził mu karę do lat 7. Był więziony w ZK Kraków, ZK Sztum i CWK Wronki. W dniu 09 V 1956 SN w warszawie na mocy ustawy amnestyjnej z 27 IV 1956 zastosował wobec niego amnestię i zarządził zwolnienie z więzienia. Zwolniony z więzienia 12 V 1956.Po odzyskani wolności powraca do Elbląga i podejmuje pracę zawodową. Organizuje Spółdzielnię Ogrodniczo-Pszczelarską , a następnie pracuje przez wiele lat na stanowisku kierownika kolportażu Oddziału wojewódzkiego PAX w Gdańsku i Elblągu. Po przejściu na emeryturę  działa aktywnie w pracy społecznej. Od 1989 aktywny działacz ŚŻŻAK w Elblągu. Awansowany przez MON w 1989 do stopnia płk-a w st. sp. Autor opracowań historycznych dot. dziejów konspiracji ZWZ/AK na terenie IR Miechów ZWZ/AK.  Mianowany 11 xI 1991 przez L. Wałęsę prezydenta RP gen. bryg. w st. sp.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, ZKZ z M, krzyżem AK, KKOOP.
    Żonaty z Marią- Bronisławą  z d. Paklikowska miał z tego związku dzieci; córkę Wandę /ur. 1935/, syna Michała-Marcina-Bronisława /ur. 1943/ i syna Tadeusza Mariana Bolesławą /ur. 1946/.
    Zmarł  13 VII 2008 w Elblągu . Pochowany 18 VII 2008 na cmentarzu komunalnym Agrikola. Pochowany na miejscowym cmentarzu.

    Dz. Pers. Nr 6 z 15 VIII 1931; Rocznik oficerski 1932; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Pruszków 2003; J. Węgierski. Obsada osobowa Lwowskiego Obszaru SZP?ZWZ?AK/NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP_ZWZ_AK 1939-1945. Kraków 1994; Ł. Grzywacz-Świtalski. Z walk na Podkarpaciu. W-wa 1971; A. Zagórski. Okręg AK Kraków /w:/AK rozwój organizacyjny. W-wa 1996; J. Węgierski. Lwów pod okupacją sowiecką 1939-1941. W-wa 1991; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1944-1956. Poznań 1993; T. Gąsiorowki – F. Musiał. Sprawa procesu pokazowego 106 DP AK w dokumentach UB/w:/ ZH WiN nr 22. Kraków 2004.

     

    Ostrowski Mieczysław

    [1909-1992], por. sł. st. art. WP[1935], w konspiracji ZWZ/AK kpt. [1942], mjr [1944], ps. „Kartacz”, „Konrad”, „Stanisław”. Więzień sowieckich łagrów.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK „Południe”. VIII IX 1944. Okręg nowogródek AK.

    Ur. 26 Xi 1909 w Hłuboczku pow. Równe na Wołyniu, syn 6antoniego i Marii z d. Laskowskiej. Uczęszczał do Państwowego gimnazjum Koedukacyjnego im. M. Konopnickiej w Ostrogu Wołyńskim, gdzie w 1928 zdał maturę. Od VIII 1929 odbywa służbę wojskową w 13 pal w Równem, skąd we IX 1929 zostaje skierowany do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim z przydziałem do 6 baterii szkolnej. Praktyki odbywał w 13 pal. W okresie od IX 1930 przebywa na kursie unifikacyjnym w  Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie. Następnie po ukończeniu kursu w okresie 1930-1932 w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. Art. 15 VIII 1932 z przydziałem do 2 dak w Dubnie na stanowisko młodszego oficera baterii. Do stopnia por. Awansowany 1 I 1935. Po ukończeniu w Centrum wyszkolenia Łączności w Zegrzu kursu dla oficerów łączności art. Zostaje mianowany d-cą plutonu łączności w 2 dak. Latem 1939 wraz z 2 dak w składzie Wołyńskiej Brygady Kawalerii zostaje skierowany w rejon Kłobucka na pogranicze z Niemcami. Od 01 IX 1939 uczestniczy w walkach z Niemcami  w rejonie Kłobucka  i pod Mokrą , potem w walkach odwrotowych . Odznaczył się szczególnie w boju pod Cyrusową Wolą 08 IX 1939. Walczy potem na przedpolach Warszawy . 14 IX 1939 w składzie 2 dak z Wołyńską Brygadą Kawalerii przeszedł z rejonu Mińska Maz. Na Lubelszczyznę, gdzie walczy z wrogiem 23 IX 1939 pod Jacnią, gdzie zostaje ciężko ranny. Przebywał w szpitalu polowym ewakuowanym po zakończeniu walk do Zamościa. Przebywa w Centralnym Szpitalu wojskowym w Zamościu, gdzie w czasie badań przeprowadzonych 22 XI 1939 stwierdzono liczne rany postrzałowe /prawego uda, podudzia, biodra i ramienia/. Na początku 1940 na skutek likwidacji szpitala przez Niemców został zwolniony jako inwalida wojenny . W i 1940 przyjechał do Krakowa i po rejestracji w Oddziale PCK zostaje umieszczony na dalsze leczenie w szpitalu O>O> Bonifratrów. Po wyjściu z szpitala zamieszkał w Krakowie. Po nawiązaniu kontaktów konspiracyjnych od wiosny 1940 podejmuje działalność konspiracyjną w strukturach ZWZ Okręgu Kraków. Od IX 1940 oficer dyspozycyjny w sztabie K>O ZWZ Kraków. Podczas wiosennej wsypy w 1941 na terenie Krakowa, gestapo przeprowadziło aresztowania  wśród członków ZWZ. Udało mu się wówczas uniknąć aresztowania. Jednak jako zagrożony aresztowaniem zostaje przekazany do dyspozycji Kmdta Inspektoratu Rejonowego ZWZ Rzeszów. Do Rzeszowa wyjechał w IV 1941. Początkowo przydzielony do sztabu Obwodu ZWZ Rzeszów, gdzie pełni funkcję szefa referatu prasowo-propagandowego, potem do IV 1942 pełnił funkcję adiutanta inspektoratu AK Rzeszów. Był awansowany 03 V 1942 do stopnia kpt. sł. st. art. Z starszeństwem od  11 XI 1941, W końcu IV 1942 zagrożony aresztowaniem zostaje przekazany do dyspozycji G AK. W V 1942 przebywał w Warszawie. Przekazany wówczas przez KG AK do dyspozycji kmdta Okręgu AK Nowogródek. W grupie konspiratorów w końcu V 1942 podejmuje udaną po krótkiej walce z patrolem Grenzschutzu próbę przekroczenia granicy. Po dotarciu do Lidy nawiązuje kontakty konspiracyjne z K.O. AK Nowogródek. W VI 1942 mianowany zostaje kmdtem Inspektoratu Rejonowego „Środkowego” AK krypt. „Świteź”, a na początku 1943 po przeprowadzeniu reorganizacji struktur terenowych okręgu zostaje mianowany kmdtem Obwodu Ak Słonim przemianowanego na Ośrodek Dywersyjno-Partyzancki Słonim kryp. „Piaski”. Na niezwykle trudnym terenie obudowywał siatkę konspiracyjną po rozbiciu poprzedniej falą aresztowań przeprowadzonych jesienią 1942. Organizował szklenie żołnierzy AK . Za aktywną działalność zostaje wyróżniony pochwałą kmdta Okręgu AK Nowogródek. Z powodu zagrożenia aresztowaniem w V 944 przeniesiono go na stanowisko oficera informacyjnego w Zgrupowaniu Partyzanckim „Południe” dowodzonym przez mjr-a M. Kalenkiewicza „Kotwicza”. Formalnie pełni wówczas funkcję oficera art. K.O. Nowogródek. Bierze bezpośredni udział w walce z Niemcami. Przejściowo dowodził 1 batalionem 77 pp AK. Jako osobisty wysłannik mjr-a „Kotwicza” kilkakrotnie kontaktował się z kmdtem okręgu AK Wilno ppłĸ. A. Krzyżanowskim „Wilkiem”. Po wkroczeniu armii czerwonej na teren Nowogródczyzny pozostaje nadal w konspiracji antykomunistycznej Na początku VIII 1944 mianowany zostaje kmdtem Inspektoratu Rejonowego „Południe” , „C” w miejsce po zamordowanym przez funkcj. NKWD kpt. J. Wierzbickim „Andrzejem”. Odbudowywał rozbite aresztowaniami przez NKWD  struktury AK na podległym terenie. Wyznacza nowych kmdtów obwodów. W drugiej połowie IX 1944 został przez kpt./mjr-a dypl.  CC Stanisława Sędziaka p. o. Kmdta Okręgu AK Nowogródek skierowany na teren Białostockiego okręgu AK  z zadaniem nawiązania kontaktów z kmdtem tego okręgu płk. W. Liniarskim „Mścisław” w celu uzyskania pomocy przy zorganizowaniu  punktów przerzutowych dla zagrożonych aresztowaniem przez NKWD żołnierzy AK z okręgów Wilno i Nowogródek. W X 1944 uczestniczy w odprawach z „Mścisławem” na których omawiano zaistniałą sytuację. Z polecenia „Mścisława” przystąpiono do zorganizowania sieci przerzutowej przez tzw. „Linię Curzona”. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. art. 11 XI 1944. W XI 1944 zostaje mianowany  przez „Mścisława'” z-cą kmdta Inspektoratu Rejonowego AK Grodno jako odpowiedzialnym za łączność i przerzuty graniczne. Brał udział w naradach służbowych z inspektorem grodzieńskim AK mjr W. Szymborskim „Okrasa”. Mieszkał w tym okresie czasu u swej siostry w Białymstoku. W wyniku donosu został aresztowany przez funkcj. WUBP Białystok 17 III 1945 i przekazany następnie NKWD w Grodnie. Więziony w śledztwie do Xi 1945. Po ciężkim śledztwie zostaje skazany przez TW Wojsk NKWD Obwodu Mińskiego  z art, 64 , 76 kk ZSRR na 10 lat robót katorżniczych. Więziony w Ustwymłagu, skąd został odesłany do Minłagu i tu osadzony 13 X 1949. Zwolniony 22 X 1954 i skierowany na osiedlenie do Inty/Komi/ z zakazem powrotu do polski.  Pracuje niewolniczo w kopalni węgla. Wycieńczony głodem zostaje uratowany przed śmiercią przez więźnia  lekarza Gruzina.  W wyniku  podjętych starań jesienią 1955 zostaje repatriowany do Polski,  Od XII 1955 mieszka we Wrocławiu. W 1956 sprowadził do Wrocławia swą żonę Wandę z d, Klimaszewska z synem Stefanem. Początkowo miał trudności z uzyskaniem pracy. Pracuje dorywczo, a następnie do III 1956 jako kioskarz . Od III 1956 pracuje jako pracownik  umysłowy w Dolnośląskich Zakładach Wytwórczych Maszyn Elektrycznych „Dolmel”. W X 1956  z tytułu udziału w kampanii wrześniowej 1939 zostaje członkiem Oddziału ZBOWiD  Wrocław Stare Miasto. Działa aktywnie z Związku Zawodowym Metalowców. W Vii 1962 uznano go za inwalidę wojennego . Od 1962 członek Związku Inwalidów  wojennych PRL. Z dniem 1 I 1969 przeszedł na rentę inwalidzką. Od 1989 członek Niezależnego Związku Żołnierzy AK w Krakowie, potem członek Stowarzyszenia Żołnierzy AK we Wrocławiu. Mieszkał z rodziną przy ul Słubickiej we Wrocławiu.
    Zmarł 31 XII 1992 we Wrocławiu. Pochowany 06 I 1993 na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.
    Żonaty z Wandą Klimaszewską /10 III 1916-10 IV 2007/, miał syna Stefana.
    Odznaczony: VM kl. 5 /za kampanię wrześniową 1939/, SKZ z M, Krzyżem Partyzanckim, Medalem zwycięstwa i Wolności.

    Dz. Pers. Nr 9 z 15 VIII 1932; J. Łukasiak. Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii. Pruszków 2000; tenże: Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000;R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006;T. Łaszczewski. Biogram M. O. /w:/ MSUDN 1939-1956. T. 6. Kraków 2000;Więźniowe łagrów w rejonie Workuty. T. II. W-wa 2001; M. Bielski. GO „Piotrków”
     1939. W-wa 1991;P. Zarzycki. 2 Dywizjon Artylerii Konnej. Pruszków 2000.

     

    Pacak Zdzisław Józef

    [ 1910 – 1981], oficer sł. st. piechoty WP, por. [1936], w konspiracji AK, kpt. [1944], ps. „ Andrzej”, „Jarema”, „Mandaryn” vel Pacak-Kuźmirski vel Kuźmirski – Pacak vel Kuźmiński vel Andrzej Kuźmirski. Więzień NKWD i UB.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Stryj VI 1943 – III 1945. Okręg Stanisławów AK.

    Ur. 6 I 1910 w Bybło pow. Rohatyń, woj. stanisławowskie. Syn Marcelego /technika budowlanego/ i Ludwiki z d. Wierzbickiej. Uczęszczał w latach 1922 – 1930 do gimnazjum w Rohatynie, gdzie uzyskał maturę. W latach 1930-1933 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Mianowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty 13 VIII 1933 z przydziałem do 40 pp. we Lwowie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. piech. awansowany 1 I 1936. Później d-ca kompanii. W kampanii wrześniowej 1939 dowódca 8 kompanii III baonu 40 pp. Uczestnik obrony Warszawy na Woli. Od 9 IX 1939 brał udział w odparciu pierwszego uderzenia niemieckiej 4 DPanc., W czasie walki na jego rozkaz rozlano terpentynę, która w czasie ataku niemieckich czołgów została podpalona. W wyniku bohaterskiej walki zniszczono ponad czterdzieści czołgów, a 26 IX 1939 dowodzi udanym atakiem na parowozownię na Czystym. Odznaczony za okazane męstwo na polu walki przez gen. J. Rómmla VM kl. 5. Po kapitulacji Warszawy 28 IX 1939 znalazł się w niewoli niemieckiej. Przebywał w oflagu w Woldenbergu /Dobiegniew/,gdzie był jedną z czołowych postaci tamtejszej konspiracji, d-cą I oddziału bojowego od 1940 do 1942. Organizator wielu ucieczek. Już 17 VIII 1940 podjął nieudaną ucieczkę z niewoli, ale dopiero wraz z kilkoma kolegami udało mu się zbiec w nocy z 19/20 III 1942. Za tę działalność i ucieczkę był wnioskowany o odznaczenie VM kl. 4, co zostało zatwierdzone dopiero przez MON 13 IV 1967. Po dotarciu do Warszawy wstępuje do AK, do XI 1942 był zastępcą dowódcy i szefem operacyjnym powstałej w maju 1942 Organizacji Specjalnych Akcji Bojowych „Osa”, potem po jej wcieleniu do Kedywu KG AK, do II 1943, zastępcą dowódcy „Kosy 30”, a następnie – od III 1943 dowódcą zespołu w oddziałach dyspozycyjnych Kedywu KG AK w oddziale kpt. Mieczysława Kurkowskiego – późniejszy oddział „Poli” – Romana Kiźnego. W 1942 należał do zespołu kierującego przygotowaniami do niedoszłego zamachu na gubernatora Hansa Franka w Krakowie.
    We wrześniu 1943 został przeniesiony na teren Okręgu AK Stanisławów, gdzie objął funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Stryj, a w VII 1944 został przedstawiony do awansu na stopień kpt. Położył duże zasługi w organizacji Inspektoratu i samoobrony na tym terenie. Przewidywany na dowódcę odtwarzanego w AK 53 pp. Po wejściu wojsk sowieckich na teren inspektoratu pozostaje w konspiracji antykomunistycznej. Poszukiwany przez NKWD zmieniał często kwatery. Pracą konspiracyjną kierował do połowy marca 1945. Zdekonspirowany i wydany NKWD przez b. żołnierza AK Czesława Rutkowskiego. Aresztowany około połowy marca 1945. 25 V 1945 został przewieziony do Moskwy i osadzony a więzieniu na Łubiance, potem Butyrkach. W wyniku rozmów przeprowadzonych z nim przez oficerów NKWD wyraził zgodę na złożenie zeznań ułożonych przez NKWD. Zeznawał jako świadek na procesie gen. L. Okulickiego. W połowie 1946 został zwolniony i powrócił do Polski. Zamieszkał od 20 VIII 1947 w Krakowie. Od XI 1947 do XI 1948 studiował na Wydziale Prawa UJ. Wstąpił do PPS. Pracował jako urzędnik w krakowskim Urzędzie Zielarskim, a następnie był kierownikiem Spółdzielni Zootechnicznej. Zatrzymany przez funkcj. WUBP Katowice 8 VIII 1950 pod zarzutem próby nielegalnego przekroczenia granicy z Czechosłowacja razem z Pawłem Niemcem oraz pod zarzutem działalności w nielegalnej organizacji konspiracyjnej „Komitet Wolnych Polaków”. Aresztowany przez Wojskową Prokuraturę Rejonową w Katowicach. Więziony w areszcie WUBP Katowice, gdzie prowadzono wobec niego śledztwo. Wyrokiem WSR Katowice z dnia 20 VII 1951, sygnatura akt Sr. 287/51 został skazany na 10 lat więzienia. Więziony w ZK Katowice, skąd go wywieziono do więzienia w Strzelcach Opolskich, a następnie przetransportowano do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzono 8 X 1955. W dniu 30 V 1956 został przetransportowany do ZK Racibórz. Na podstawie amnestii z 27 IV 1956 karę 10 lat złagodzono mu do 6 lat więzienia. Zwolniony z więzienia 8 VIII 1956. Do stopnia i odznaczeń amnestionowano go w 1976. Mieszkał w Krakowie. Po 1956 działa aktywnie w ZBOWiD. Zorganizował Klub Woldenberczyków w Krakowie. Opiekował się grobami zmarłych kolegów. Był autorem artykułów wspomnieniowych o obronie Warszawy i książki Reduta 56.
    Zmarł w Krakowie 27 I 1981. Pochowany 02 II 1981 na kwaterze wojskowej cmentarza Rakowickiego w Krakowie.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Grzybowski. 40 Pułk Piechoty „Dzieci Lwowskich” w obronie Warszawy. W-wa 1990; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; J. Wroniszewski. Barykada września. W-wa 1984; G. Mazur – J. Węgierski. Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny. Katowice 1997 / tu obszerna bibliografia/; J. Wegierski. Obsada osobowa Obszaru Lwowskiego SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki za rok 1955;

     

    Paśkiewicz Augustyn

    [1913-1969], instruktor PW i WF w PKU Rzeszów, ppor. rez. piech. WP, [1937], w konspiracji AK, działacz WiN ps. „Drozd”, „Ptaszor” vel Jurkiewicz vel Malinowski.
    Kierownik Rady WiN Rzeszów XII 1946 – IV 1947, Rejonu WiN Rzeszów IV 1947 – VII 1947. Więzień polityczny PRL.

    Ur. 19 V 1913 w Budziwoju pow. Rzeszów. Syn Józefa i Honoraty z d. Pięta. Pochodził z rodziny chłopskiej. W 1924 ukończył szkołę powszechną w rodzinnej miejscowości. Następnie uczęszczał do I gimnazjum im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie, gdzie w 1934 uzyskał świadectwo dojrzałości. W okresie od IX 1934 do IX 1935 odbywał służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 24 DP przy 39 pp w Jarosławiu. Praktyki odbywał w 17 pp w Rzeszowie. W stopniu tytularnego sierż. podch. rez. piechoty przeniesiony do rezerwy. Mieszkał w Rzeszowie i utrzymywał się z udzielania korepetycji. Po odbyciu ćwiczeń aplikacyjnych w 1936 zostaje awansowany 1 I 1937 do stopnia ppor. rez. piechoty. Podejmuje pracę w jako instruktor PW i WF w Związku Strzeleckim. Od IV 1938 pracuje w Państwowych Zakładach Lotniczych w Rzeszowie, początkowo p. o k-dt Straży Fabrycznej, a potem kierownik bursy przy PZL. Ukończył kurs kontrwywiadowczy organizowany przez oficerów II Oddziału SG WP. Współpracownik II Oddziału SG WP. We IX 1939 nie został zmobilizowany. Wraz z zarządem PZL zostaje ewakuowany we IX 1939 do Tarnopola, skąd w XI 1939 powrócił do Budziwoja. Pracuje w gospodarstwie rolnym rodziców, a od IV 1940 w Zarządzie Wodnym w Rzeszowie jako grupowy przy regulacji Wisłoka. Od XII 1940 zatrudniony na stacji kolejowej Rzeszów – Starowina jako telefonista, a potem zwrotniczy. W II 1943 zaprzysiężony do AK pod ps. „Ptaszor”. W ramach działalności konspiracyjnej zajmuje się prowadzeniem wywiadu na odcinku kolejnictwa. Organizacyjnie żołnierz Placówki AK Słocina. Od IV 1944 oficer wywiadu Placówki AK Słocina. Po wkroczeniu A. Cz. pracuje na PKP przy odbudowie torów kolejowych. Po ukończeniu 5 – miesięcznego kursu pracuje jako referent w Biurze Finansowym i aprowizacyjnym. Od XII 1945 zatrudniony na stanowisku referenta podatkowego i sekretarza administracyjnego w rzeszowskim Urzędzie Skarbowym. Mieszkał w tym czasie w Staroniwie dolnej k/Rzeszowa. Nadal czynny w konspiracji DSZ, potem od IX 1945 w WiN. Po zakończeniu akcji „Burza” odtworzył siatkę wywiadowczą Placówki AK Słocina. Pełnił funkcje z-cy d-cy placówki. Zajmował się wywiadem z terenu więzień rzeszowskich i UB. Od IX 1945 kieruje Kołem WiN Racławówka. Uczestniczy w działaniach wywiadowczych oraz prowadzi kolportaż wydawnictw podziemnych. Od X 1946 Kierownik Rady Powiatowej WiN Rzeszów, a od IV do VII 1947 kierownik Rejonu WiN Rzeszów „Centrum”. Zagrożony aresztowaniem przez UB wyjechał z Rzeszowa i zamieszkał w Żywcu. Podjął pracę na terenie Białej. Posługiwał się przybranymi nazwiskami Jurkiewicz lub Malinowski. Od I 1948 pracuje w fabryce lin i powrozów w Niemodlinie, gdzie 29 XI 1949 został ujęty przez agentów UB i przywieziony do aresztu PUBP w Białej, skąd w nocą udało mu się uciec. Ukrywał się na terenie Szczecina, potem w Kętrzynie i Sulejówku k/Warszawy. W I 1949 powraca do Budziwoja. Ujawnia się w WUBP Rzeszów. 29 I 1951 zostaje zatrzymany przez funkcj. WUBP Rzeszów i uwięziony. Tymczasowo aresztowany przez WPR Rzeszów. Wyrokiem WSR Rzeszów z 18 IV 1952 został skazany na karę 10 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich na lat 3 oraz przepadek całego mienia. Więziony po procesie w ZK Rzeszów, potem w CWK we Wronkach. Zwolniony z więzienia 13 IV 1956. Powraca po odzyskaniu wolności do Rzeszowa, gdzie podejmuje prace zawodową.
    Po długiej i ciężkiej chorobie zmarł 03 II 1969 w Rzeszowie w wieku 56 lat.
    Od IX 1939 żonaty z Janiną z d. Tokarska. Dzieci nie posiadali.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; G. Ostasz. MSBUDN 1939-1956, t. 8. Kraków 2001.

     

    Patlewicz Bronisław

    [1894-1944], oficer rez. piechoty WP, kpt. [1919], mjr. [1939], w konspiracji SZP/ZWZ/AK, ppłk [1943], „Nieczuja”, „Szczerba”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego1940–1944.Podokręg Wschodni ZWZ/AK.

    Ur. 11 IV 1894. Uczęszczał go gimnazjum. W latach 1914-1918 brał udział w walkach o niepodległość Polski. Żołnierz Legionów Polskich. Od XI 1918 służy w WP. Dekretem z dnia 18 III 1919 mianowany z dniem 1 III 1919 ppor. sł. st. piech. Służył w 5 pp Leg., potem w 3 pp Leg. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 w szeregach 85 pp. Mianowany 1 IV 1920 por. sł. st. piech. Po wojnie zdemobilizowany i przeniesiony do rezerwy. Zweryfikowany w 1922 w stopniu kpt. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VI 1919. Mieszkał na Wileńszczyźnie, potem w Bydgoszczy. W 1932 miał przydział mobilizacyjny do 61 pp w Bydgoszczy. Przed wybuchem wojny mieszkał w Radomiu. Do stopnia mjr-a rez. awansowany 19 III 1939. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Walczył w obronie Warszawy.
    Podczas okupacji niemieckiej od jesieni 1939 działa w konspiracji SZP/ZWZ na terenie Warszawy. Należał do grona organizatorów struktur konspiracyjnych SZP/ZWZ w Okręgu Warszawa – województwo SZP/ZWZ. Następnie oficer sztabu okręgu. Od końca 1941 inspektor w Podokręgu Wschodnim „Białowieża ZWZ/AK. Podlegały mu obwody Ostrów Maz. i przejściowo Radzymin i Węgrów. Należał do aktywnych działaczy konspiracyjnych na tym terenie. W uznaniu zasług awansowany przez KG AK 11 XI 1943 do stopnia ppłk-a rez. piechoty.
    Zmarł nagle wiosną 1944 na terenie obwodu AK Ostrów Maz.
    Żonaty z Natalią, żołnierzem AK, łączniczka ps. „Celestyna”, „Kazimiera”, „Maria”, która na stałe mieszkała w Radomiu przy ul. Młynarskiej 10.
    Syn Zbigniew żołnierz ZWZ aresztowany przez gestapo po XI 1941 był więźniem Oświęcimia. Zginął 3 V 1945 w pobliżu Lubeki na barce z więźniami zatopionej przez lotnictwo brytyjskie.

    Dz. Rozkazów Wojskowych Nr 36 z 1 IV 1919; Rocznik oficerski MSWoj. 1924; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992;

     

    Patryas Michał

    [1889-1945], oficer sł. st. piech., por. [1921], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Krawiec”, „Stary”, „Żaba”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Leszno VI 1943 – jesień 1943. Okręg Poznań AK.

    Ur. 17 IX 1889 w miejscowości Stary Gród pow. Krotoszyn. Ukończył szkołę średnią w Krotoszynie. Służbę wojskową odbył w armii niemieckiej. Po zakończeniu I wojny światowej mieszkał w Starym Grodzie. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim w 1919 w szeregach 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Uczestniczył w walkach w obronie Lwowa, potem na frontach wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920. 10 XII 1919 1 PSWlkp. Przemianowano na 55 pp. Dekretem L. 3376 mianowany z dniem 1 VIII 1921 ppor. sł. st. piechoty. Po wojnie służy nadal w 55 pp w Lesznie. Zweryfikowany przez MSWoj. w stopniu por. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VIII 1921. W 55 pp pełnił różne funkcje. Z dniem 30 IX 1935 przeniesiony w stan spoczynku. Do IX 1939 działał w Stronnictwie Narodowym. Podczas okupacji niemieckiej czynny w konspiracji. Początkowo organizował komórkę konspiracyjną SN na terenie miejsca zamieszkania w Starym Grodzie. Jesienią 1940 został zaprzysiężony do ZWZ przez k-dta IR ZWZ Leszno ppor. rez. J. Handle. Pełnił funkcje k-dta Placówki ZWZ/AK Zaborowo. Od VI 1943 do jesieni 1943 pełnił jako p. o funkcję k-dta IR AK Leszno z siedzibą w Starym Grodzie. Pracą konspiracyjną inspektoratu kierował z tajnej kwatery w Starym Grodzie za pomocą łączniczek. Utrzymywał kontakty z kpt. E. Bączkowskim z Krotoszyna. Usiłował przeprowadzić reorganizację struktur inspektoratu. Nie prowadził aktywnej działalności konspiracyjnej. Odwołany z funkcji jesienią 1943. 27 VI 1944 aresztowany przez gestapo w miejscu zamieszkania. Przeszedł bestialskie śledztwo w siedzibie gestapo w Domu Żołnierza w Poznaniu. Więziony po śledztwie od 22 VII 1944 w obozie Żabikowo, gdzie 31 VIII 1944 został zamordowany.
     
    Dz. Pers. Nr 40 z 23 XI 1921; Roczniki oficerskie 1924,1928,1932; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998. Muzeum w Luboniu. USC Poznań. Akt zgonu nr 17624; dz. Pers. nr 10 z 4 VII 1935.

     

    Pierunek- Łaniewski Franciszek

    [1916-1994], nauczyciel, oficer sł. st. piech. WP, ppor. [1939], w konspiracji ZWZ/AK, por. [1944], ps.„Gromik” „Grzegorz”, „Piotr” vel Hieronim Gromek vel Łaniewski, od 1947 Pierunek – Łaniewski. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodu AK Jarocin XI 1943 – Rejonowego 1944. Kmdt Inspektoratu Rejonowego Jarocin AK X 1944 – I 1945. Okręg Poznań AK.

    Ur. 01 IV 1916 w Lutogniewie pow. Krotoszyn. Syn Jana i Zofii z d. Idkowiak. Szkołę powszechną ukończył w Lutogniewie. Następnie uczy się w Męskim Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Krotoszynie, gdzie w 1936 zdaje egzamin maturalny. W latach 1936-1937 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Od IX 1937 do VIII 1939 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Praktyki odbywał w 68 pp we Wrześni. Kampanię wrześniową 1939 odbył w szeregach 68 pp na stanowisku d-cy 1 plutonu 9 kompanii III baonu 68 pp. Brał udział w walkach nad Bzurą, gdzie zostaje ranny. Awansowany rozkazem NW WP z 13 IX 1939 do stopnia ppor. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VIII 1939.Przebywał na leczeniu w szpitalu w Kutnie, skąd po zajęciu Kutna przez Niemców ucieka. Powraca do Lutogniewa, gdzie do X 1939 ukrywa się. Rejestruje się jako szeregowiec w niemieckim urzędzie w Krotoszynie. Zwolniony powraca do Lutogniewa. Podejmuje pracę jako robotnik budowlany w niemieckiej firmie budowlanej w Krotoszynie. Na początku 1942 zaprzysiężony do ZWZ/AK przez ppor. rez. Józefa Pukackiego „Wiktor” z sztabu Obwodu ZWZ/AK Krotoszyn. Mianowany k-dtem Placówki ZWZ/AK Lutogniew organizacyjnie wchodzącej w skład Obwodu ZWZ/AK Krotoszyn. Zagrożony aresztowaniem przez gestapo zostaje przeniesiony do Obwodu AK Jarocin z siedzibą w Pleszewie. Od 1 VIII 1943 z-ca     k-dta obwodu. Awansowany do stopnia por. sł. st. 03 V 1944 z starszeństwem 19 III 1944. Po skierowaniu przez K. O AK Poznań por. rez. B. Nikloziga „Adam” na stanowisko p. o     k-dta IR Krotoszyn od XI 1943 do X 1944 pełni funkcję k-dta Obwodu AK Jarocin. Po utworzeniu przez K. O AK Poznań Inspektoratu Rejonowego Jarocin „Las” od XI 1944 do 25 I 1945 pełni funkcję k-dta Inspektoratu Jarocin AK. Był poszukiwany przez gestapo. Ukrywał się na podległym terenie. Dowodził patrolem AK, który stoczył potyczkę z Niemcami. Uczestniczy w akcji zrzutowej w nocy z 15/16 X 1944. Działalność konspiracyjną zakończył 25 I 1945. Wiosną 1945 wyjechał do Wrocławia, gdzie podjął prace zawodową w Centrali Nasiennej. W 1946 wyjechał do Bydgoszczy. W latach 1947-1948 pracuje jako nauczyciel w Technikum Przemysłu Skórzanego w Wierzchucinku. Następnie od 1949 pracuje w Państwowej Centrali Handlowej w Bydgoszczy jako księgowy. W I 1950 zatrzymany przez UB i uwięziony. W śledztwie przebywał kilka miesięcy. Zwolniony latem 1950. W IV 1951 ponownie aresztowany przez UB pod fałszywymi zarzutami prowadzenia działalności antypaństwowej. Skazany przez WSR Bydgoszcz w 1951 na 3 lata więzienia. Po odbyciu kary zwolniony w 1954. Podjął wówczas pracę jako rzemieślnik w warsztacie swego teścia. Następnie prowadzi warsztat samodzielnie do 1982. W 1982 przechodzi na emeryturę.
    Zmarł w Bydgoszczy w 1994. Pochowany na cmentarzu Bielawki w Bydgoszczy.
    Odznaczony; Krzyżem AK, Krzyżem za Wojnę 1939, Medalem Wojska, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Krzyżem Partyzanckim.
    Żonaty z Urszulą-Marią z d. Słowińska. Miał syna i trzy córki.

    J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Pruszków 2003; M. Woźniak. Okręg AK Poznań /w:/ AK –rozwój organizacyjny. W-wa 1996; M. Woźniak. Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskie 1939-1945. Poznań 1998; E. Serwański. Ostrów Wlkp. i jego region 1939-1945. Poznań 1993; Z. Szymankiewicz /opr./ W Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1993.

     

    Pietrzak Bolesław

    [1915 - 1981], nauczyciel, ppor. rez. WP, [1939], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Uzda”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Środa Wlkp. III –XI 1944. Okręg Poznań ZWZ/AK.

    Ur. 22 IV 1915 w Gerthe /Niemcy/. Syn Tomasza i Marii z d. Małecka. Do szkoły powszechnej uczęszczał w Lesznie, po ukończeniu, której w 1928 rozpoczął naukę w Seminarium Nauczycielskim w Rawiczu, gdzie w 1934 uzyskał świadectwo dojrzałości. W latach 1934-1945 odbywał praktyki zawodowe. Od IX 1935 do IX 1936 odbywał służbę wojskową w 3 kompanii szkolnej Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. W stopniu tytularnego plut. podch. rez. piech. 15 IX 1937 przeniesiony do rezerwy z przydziałem mobilizacyjnym do 79 pp w Słonimiu. Ewidencyjnie podlegał KRU Kościan. Do lata 1939 pracuje w zawodzie nauczyciela szkół powszechnych. Latem 1939 zmobilizowany do WP. Odbył kampanię wrześniową 1939. Walczył w obronie Mławy, Modlina, nad Narwią i obronie Warszawy. Awansowany na polu walki do stopnia ppor. rez. 2 IX 1939.Po kapitulacji Warszawy 28 IX 1939 znalazł się w niewoli niemieckiej. Początkowo przebywał w obozie jenieckim w Tomaszowie Maz. potem w Biedrusku k/Poznania, skąd zostaje 15 X 1939 zwolniony. Następnie mieszkał w okolicach Środy Wlkp i pracował jako robotnik leśny. 02 II 1942 zaprzysiężony do ZWZ/AK przez por. sł. st. A. Furmańskiego „Maciej”. Od wiosny 1942 pełni funkcję k-dta Placówki AK Środa Wlkp. Zajmował się pracami dot. opieki społecznej. W 1943 uczestniczy w przygotowaniach placówek odbiorczych zrzutów lotniczych. Od 15 VIII 1943 d-ca grupy osłonowej i oficer szkoleniowy IR AK Środa Wlkp. Od IX 1943 k-dt Obwodu AK Środa Wlkp. Od 15 XII 1943 k-dt Samodzielnego obwodu AK Środa Wlkp. W II 1944 po rezygnacji z funkcji k-dta IR Środa Wlkp. por. S. Zawielaka „Bruk” ze względów zdrowotnych zostaje mianowany w jego miejsce k-dtem IR. 16 IV 1944 w czasie masowych aresztowań dokonywanych przez gestapo udało mu się zbiec. W wyniku tych działań IR Środa Wlkp. zostaje rozbity. Ukrywał się w Kostrzynie Wlkp. do czasu przejścia frontu w II 1945.
    Po wojnie mieszkał i pracował w swoim zawodzie w Środzie Wlkp., gdzie zmarł 05 I 1981.
    Żonaty z Krystyną z d. Kozubska. Miał synów: Macieja i Krzysztofa oraz córkę Barbarę.
    Odznaczony: Medalem za Warszawę, Medalem zwycięstwa i Wolności.

    J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Pruszków 2003; M. Woźniak. Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; M. Woźniak. Okręg Poznański AK /w:/AK –rozwój organizacyjny. W-wa 1996.

     

    Piękoś Stanisław

    [1896-1987], oficer sł. st. piech. WP, mjr [1928], oficer Straży Granicznej. w st. sp. od ?, w konspiracji ZWZ, ps. „Skała”, gen. bryg. PAL
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Skierniewice II 1940 – VII 1940. Okręg Łódź ZWZ.

    Ur. 03 XI 1896 w Sokółce Małopolskiej, syn Adama i Katarzyny z d. Walicka. W WP od XI 1918. W latach 1919-1920 brał udział w stopniu por. sł. st. w szeregach 1 pp Leg. w wojnie polsko-bolszewickiej. Za okazane męstwo na polu walki odznaczono go VM kl. 5 i KW. W trakcie walk był ranny. Po wojnie zweryfikowany w 1922 w stopniu kpt. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VI 1919. Przeniesiony w 1923  z 1 pp Leg. do 17 pp w Rzeszowie na stanowisko d-cy kompanii. W 1924 nadal służy w 17 pp. Z dniem 18 III 1925 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko d-cy kompanii granicznej. Z KOP przeniesiony w VI 1927 do 60 pp. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. 1 I 1928 pełni funkcję  d-cy batalionu, potem oficera sztabu 60 pp W końcu 1928 przekazany do dyspozycji    d-cy DOK VII w Poznaniu. Przeniesiony w stan spoczynku. Potem pracuje w Straży Granicznej,  Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Walczył w obronie Warszawy. Od 12 IX 1939 d-ca 4 batalionu 360 pp w zgrupowaniu dowodzonym przez ppłk-a dypl. L. Okulickiego. Odznaczył się męstwem i dzielnością. Po kapitulacji Warszawy 28 IX 1939 uniknął niewoli. Wprowadzony do konspiracji SZP/ZWZ przez ppłk-a dypl. l. Okulickiego. W grupie L. Okulickiego wyjechał jesienią 1939 do Łodzi. Początkowo oficer inspekcyjny na pow. Skierniewice i Łowicz. Od II 1940 do VII 1940 k-dt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Skierniewice, który organizacyjnie wchodził w skład Okręgu ZWZ Łódź.. Brał udział w odprawach w Łodzi. W VII 1940 Inspektorat Skierniewice ZWZ wyłączono z Okręgu ZWZ Łódź i przekazano do Komendy Okręgu ZWZ Warszawa – województwo. Po przekazaniu inspektorat jako struktura zostaje rozwiązany, a obwody Skierniewice i Łowicz funkcjonują w składzie Okręgu Warszawa – województwo ZWZ jako obwody samodzielne. Mianowany w VII 1940 inspektorem na teren lewobrzeżny okręgu. We IX 1940 w wyniku skarg zostaje zawieszony w czynnościach. Po potwierdzeniu skarg o wydawanie pieniędzy pochodzących z darów społeczeństwa niezgodnie z przeznaczeniem został w XI 194o dyscyplinarnie usunięty z szeregów ZWZ. W 1943 związał się z organizacją Polska Armia Ludowa /PAL/ w Warszawie. W PAL awansowano go do stopnia płk-a. W 1944 utrzymywał kontakty płk dypl. J. Rzepeckim „Wolski”, z którym prowadził rozmowy dot. podporządkowania AK oddziałów PAL. Podczas Powstania Warszawskiego w VIII-IX 1944 był d-cą Zgrupowania PAL „Centrum”. Następnie PAL zostaje podporządkowana władzom komunistycznym i rozwiązana 21 I 1945. Brał udział w kontaktach I. Sierowa i NKWD z gen. l. Okulickim.
    Po wojnie w kraju mieszkał  z rodziną w Gliwicach. Pracował m. in. w punkcie skupu odpadów użytkowych . W 1966 przyznano mu skromną rentę. Przez wiele lat pełnił funkcje opiekuna inwalidów, wdów i sierot po żołnierzach PAL.
    Zmarł 26 VIII 1987 w Gliwicach. Pochowany na centralnym cmentarzu komunalnym w Gliwicach przy ul. Kozielskiej.
    Żona Zofia/ ur. 29 III 1905-29 I 1966/, syn Antoni Skała-Piękoś /14 IV 1927-22 IV 1995/

    Dz. Pers. Nr 13 z 6 III 1923; Dz. Pers. Nr 75 z 21 VII 1925; Dz. Pers. Nr 25 z 31 X 1927; Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; Z. Janke - Walter. W AK w Łodzi i na Śląsku. W-wa 1969; E. Wawrzyniak. Na Rubieży Okręgu Łódź AK. W-wa 1988; tenże: Okrę Łodzki AK /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992.

     

    Pilitowski Jerzy Bogdan

    [ 1911-1943], handlowiec, oficer rez. WP, [1938], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Bogdan” vel Jerzy Brodzicz vel Jerzy Brzeziński.
    Kmdt Obwodu ZWZ Koło VII 1941 – II 1942. K-dt Inspektoratu Rejonowego AK Koło II – V 1942.
        
    Ur. 10 VIII 1911 w Zawichoście. W 1932 ukończył gimnazjum w Kutnie uzyskując świadectwo dojrzałości. W latach 1932-1932 odbywał służbę wojskową ba Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 10 DP przy 18 pp w Skierniewicach. Ćwiczenia wojskowe odbywał w 83 pp z Kobrynia. Do stopnia ppor. rez. piechoty awansowany 1 I 1938 z przydziałem mobilizacyjnym do 83 pp. Ewidencyjnie podlegał PKU Kutno, gdzie mieszkał i pracował. Latem 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 83 pp, w którego szeregach odbył kampanię wrześniową 1939 na stanowisku d-cy plutonu. Po zakończeniu działań wojennych powraca do Kutna. Podejmuje pracę jako dekarz w niemieckiej firmie „Ernest”. W I 1941 zostaje zaprzysiężony do konspiracji ZWZ. W VII 1941 mianowany k-dtem Obwodu ZWZ Koło. Organizował placówki ZWZ w Kramiku i Kłodawie. W II 1942 po utworzeniu Inspektoratu AK Koło zostaje mianowany przez k-dta Okręgu AK Łódź  k-dtem inspektoratu. Jednocześnie dowodzi obwodem AK Koło. W wyniku zdrady zostaje 12 V 1942 aresztowany przez gestapo. Przeszedł ciężkie śledztwo. Wyrokiem sądu hitlerowskiego na sesji wyjazdowej w Legnicy 12 III 1943 skazany został na karę śmierci. Więziony w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu, gdzie go zamordowano 17 IV 1943.
    Pośmiertnie awansowany do stopnia por. rez.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; E. Wawrzyniak. Okręg Łodzki AK /w:/ AK-rozwój organizacyjny.      W-wa 1996.

     

    Piotrowski Stanisław

    [1905-1990], oficer sł. st. piechoty WP, por. [1934], kpt. [1939], w konspiracji ZWZ/AK/ROAK, mjr [1944], ps. „Jar”, „Korszun”, „Słomka”, „Step”, „Szturm” vel Stanisław Piasecki.
    Kmdt Obwodu Lublin-Powiat IV –X 1944. Inspektoratu Rejonowego Lublin AK/ROAK X 1944 - II 1945. Okręg Lublin AK/ROAK.

    Ur. o7 IV 1905 w m. Tarłów pow. Iłża. Syn Michała i Eleonory. Uczęszczał do gimnazjum w Kielcach, gdzie w 1927 zdał maturę. W okresie 1927-1928 odbywał służbę wojskową w Batalionie Szkoły Podchorążych przy 4 pp Leg. w Kielcach. W okresie od X 1929 do VIII 1931 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1931 z przydziałem do 43 pp w Dubnie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. piechoty awansowany 1 I 1934. Mianowany następnie d-cą 1 kompani w I baonie. Do stopnia kpt. sł. st. awansowany 19 III 1939. W kampanii wrześniowej 1939 adiutant 43 pp w składzie 13 DP. Walczył z wrogiem na szlaku bojowym pułku m. in. w rejonie Tomaszowa Maz. W trakcie walk zostaje ciężko ranny. Przebywał w szpitalu wojskowym, z którym ewakuowano go do Zamościa. Po opuszczeniu szpitala przebywał na terenie Lublina. W I 1940 nawiązał kontakty z kpt. Stanisławem Krawczykiem „Smętny” ówczesnym k-dtem Obwodu ZWZ Lublin, który zaprzysięga go do konspiracji ZWZ. Mianowany wówczas k-dtem rezerw obwodu lubelskiego ZWZ. W IV 1940 za zgodą przełożonych z ZWZ wyjechał do Dubna na Wołyń w celu odnalezienia swej rodziny. Po powrocie z Dubna w VI 1940 skierowany przez K. O ZWZ Lublin na teren płd-wsch. obwodu lubelskiego ZWZ z zadaniem zorganizowania tam siatki konspiracyjnej ZWZ. Mianowany w 1941 k-dtem II Rejonu Milejów – Biskupice. Jednocześnie od V 1942 zastępca k-dta Obwodu Lublin AK do spraw powiatu. Od IV 1944 k-dt Obwodu Lublin – powiat. Awansowany przez KG AK 25 VII 1944 do stopnia mjr-a sł. st. piechoty z starszeństwem 03 V 1944. Mieszkał w Jaszczowi na stacji kolejowej w domu inż. Jana Chomicza. Oficjalnie zatrudniony jako inspektor w instytucji sanitarnej, której siedziba mieściła się w Warszawie, co ułatwiało mu poruszanie się w terenie. Na podległym terenie zorganizował Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty AK oraz Szkołę Podoficerską. Należał do grona aktywnych konspiratorów. W okresie przygotowań do akcji „Burza” był przewidywany na stanowisko d-cy II batalionu8 pp Leg. AK. Cieszył się dużym autorytetem wśród podwładnych. Był człowiekiem opanowanym i spokojnym oficerem. Nie lubił wojskowego drylu, cechowała go przy tym ogromna skromność. Lubiany i szanowany przez współpracowników. 15 VII 1944 ogłosił alarm mobilizacyjny na podległym terenie. W tym okresie czasu przebywał w m. Olszynka. Otrzymuje rozkaz objęcia dowodzenia zgrupowaniem partyzanckim AK, które walczyło z oddziałami 17 dywizji SS w rejonie wsi Żuków. Po walkach nadal przebywa na podległym terenie. Po wejściu wojsk sowieckich na teren obwodu pozostaje nadal w konspiracji. Po aresztowaniu przez NKWD mjr-a E. Jasińskiego „Nurta” zostaje rozkazem ppłk-a sł. st. piechoty Franciszka Żaka „Wira” pełniącego funkcję k-dta Okręgu AK Lublin mianowany z dniem 18 X 1944     k-dtem Inspektoratu AK Lublin. Odbudowywał struktury inspektoratu rozbitego aresztowaniami dokonywanymi przez NKWD i UB. Brał udział w odprawach z „Wirem”. Przeprowadzał odprawy z podległymi k-dtami obwodów. W styczniu 1945 przypadkowo zatrzymany pod nazwiskiem przybranym Stanisław Piasecki. Nierozszyfrowany zostaje dzięki pomocy swego kolegi z b. 43 pp, który wówczas był oficerem w armii gen. Z. Berlinga zwolniony. Po zwolnieniu z więzienia na Zamku Lubelskim jako zagrożony aresztowaniem wyjechał do Olsztyna, gdzie osiadł na stałe. Używał wówczas przybranego nazwiska Stanisław Piaseczki. Podejmuje pracę zawodową. Pracuje m.in. w Spółdzielni Samopomoc Chłopska. Wstępuje do Stronnictwa Ludowego. W IV 1947 ujawnił się w WUBP w Olsztynie i powrócił do swego rodowego nazwiska. Następnie w latach 1947 - 1948 był sekretarzem Zarządu Wojewódzkiego SL w Olsztynie. W 1948 usunięto go z SL z powodu akowskiej przeszłości. Od tego czasu pozostaje bezpartyjny. Potem pracuje w Stowarzyszeniu „Pojezierze”. Działa aktywnie na niwie społecznej. Na początku 1970 przeszedł na emeryturę. Był nękany przez UB potem SB.
    Żonaty z Zofią z d. Żuławska. Ostatnio mieszkał w Olsztynie przy ul. Kościuszki w Olsztynie.
    Zmarł w Olsztynie 04 II 1990 i tu pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Odznaczony: VM kl.5, KW, ZKZ z M, Krzyżem AK, Medalem Wojska.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2004; I. Caban – Z. Makowski. ZWZ-AK w Okręgu Lublin 1939-1944. Lublin 1971; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995; tenże: 8 pp Leg. AK. W-wa 1994; Cz. Gregorowicz – D. Salata. ZWZ-AK w obwodzie lubartowskim 1939-1945. Lublin 1998; R. Wnuk. Lubelski Okręg AK- DSZ i WiN 1944-1947. W-wa 2000; P. Gawryszczak. Podziemie Polityczno-wojskowe w inspektoracie Lublin w latach 1944-1956. Lublin 1998; Zrzeszenie WiN 1944-1947 w opracowaniach funkcj. MSW. Lublin 2002; Z. Klimkiewicz, inż. por. w st. sp. II Rejon Obwodu Lublin – powiat w akcji „Burza” /w:/ Przegląd wojskowo-historyczny nr 2/183. W-wa 2000; USC Lublin. Skrócony akt zgonu nr 173/1990.

     

    Pisula Edward

    [1898-1945], oficer sł. st. kaw. WP, mjr [1935], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Tama”, od 1944 w WP, ppłk [1944], więzień NKWD.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego Tarnopol V –VII 1942. Okręg Tarnopol AK.

    Ur. 09 X 1898 we wsi Nowosielce pow. Sanok. Syn Jana i Marii z d. Kawałła. Uczęszczał do szkoły ludowej potem do gimnazjum w Sanoku. W latach 1912-1914 był członkiem „Skautingu”. W 1916 po ukończeniu siódmej klasy gimnazjalnej zostaje 02 V 1916 wcielony do 45 pp armii austriackiej w Przemyślu, gdzie służy jako tzw. jednoroczny ochotnik. Ukończył pułkową szkołę podoficerską, a następnie kurs szkoły oficerskiej rezerwy. W latach 1917-1918 w składzie 45 pp walczy do 30 X 1918 na froncie włoskim. 13 XI 1918 powraca z frontu do domu rodzinnego. Już 15 XI 1918 wstępuje ochotniczo do WP. Otrzymał przydział do szwadronu ułanów Ziemi Sanockiej w Olchowcach, skąd go przeniesiono 11 I 1919 do 8 p. ułanów, w którego szeregach w okresie 1919-1920 bierze udział w wojnie polsko – bolszewickiej, gdzie w stopniu ppor. dowodzi plutonem. Po zakończeniu działań wojennych nadal służy w 8 p. ułanów. Zweryfikowany przez MSWoj. w 1922 w stopniu por. sł. st. kaw. z starszeństwem 1 VI 1919. Kolejno dowodzi plutonem, a  po ukończeniu w CWK w Grudziądzu kursu dla d-ców szwadronu dowodzi w 8 p. ułanów do 1928 szwadronem, potem d-ca pułkowej szkoły podoficerskiej. Awansowany do stopnia rtm. sł. st. kaw. 1 I 1927. Od 24 VII 1928 instruktor w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Z dniem 20 II 1930 przeniesiony do 9 p. ułanów w Trembowli na stanowisko d-cy szwadronu. W 1934 przeniesiony z 9 p. ułanów do 2 p. szwoleżerów w Stargardzie Gdańskim na stanowisko d-cy szwadronu zapasowego stacjonującego we Włocławku. Awansowany do stopnia mjr-a 1 I 1935. Po ukończeniu specjalistycznego kursu kwatermistrzowskiego od 29 X 1939 był kwatermistrzem 2 p. szwoleżerów w Stargardzie. Od 1938 II zastępca d-cy 10 psk w Łańcucie, skąd w 1939 został przeniesiony do 23 p. ułanów w Postawach na Wileńszczyźnie. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział jako z-ca d-cy 23 p. ułanów w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii. Walczył z wrogiem w rejonie Piotrkowi Tryb. Podczas odwrotu od Ruskiego Brodu w pobliżu Przysuchy pułk natknął się na oddziały niemieckie Po nocnych walkach z 9/10 IX 1939 d-ca pułku ppłk dypl. Z. Miłkowski wydaje rozkaz zniszczenia dział pułkowych, a resztki oddziału podzielił na małe grupki, które miały przedzierać się przez linie wroga. W jednej z takich grupek E. P przedarł się przez niemieckie linie i następnie przedostał się w rodzinne strony na Podkarpacie, gdzie się ukrywał. Wiosną 1942 wyjechał do Tarnopola, gdzie początkowo ukrywa się u swego brata przyrodniego Henryka, który „wciąga” go do działalności konspiracyjnej w AK. W okresie VI – VII 1942 pełnił funkcję k-dta Inspektoratu AK Tarnopol. Organizował struktur terenowych inspektoratu. Na skutek zatargu z k-dtem okręgu AK Tarnopol ppłk F. Studzińskim „Radwan” zostaje odwołany z funkcji i przeniesiony do rezerwy AK. Nadal przebywa na terenie Tarnopola. Od VI 1943 ponownie czynny w konspiracji AK. Mianowano go szefem „Kedywu” /wydział VIII K. O. AK Tarnopol. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną. Organizował Ośrodki obwodowe „Kedywu” i nadzorował całość działań dywersyjno-sabotażowych prowadzonych przez Ośrodki „Kedywu”. Funkcje pełni do IV 1944 t. j. do czasu wkroczenia na teren okręgu A. Cz. Zagrożony aresztowaniem przez NKWD wyjechał do Sum, gdzie wstąpił do WP. Otrzymał funkcje d-cy 3 p. ułanów. Jednocześnie awansowany do stopnia ppłk-a. W końcu VIII 1944 wraz z pułkiem przeniesiony nad Wisłę w rejonie Warszawy, gdzie po przygotowaniu pułk miał przeprawić się na lewą stronę Wisły z zadaniem udzielenia pomocy powstańcom warszawskim. Jednak w efekcie donosu zostaje aresztowany w drugiej połowie IX 1944 przez Informację wojskową i osadzony w obozie w Skrobowie. Był tu starszym obozu. W III 1945 po udanej z obozu ucieczce grupy więźniów zostaje aresztowany przez NKWD/IW i oskarżony o udzielenie uciekinierom pomocy. Więziony w Lublinie, potem więzieniu Zarządu głównego Informacji we Włochach, gdzie przeszedł okrutnie śledztwo z zastosowaniem tortur. Skazany przez WSR Warszawa na karę 3 lat więzienia. 5 VII 1945 przewieziony do więzienia  przy ul. 29 Listopada w Warszawie.  W wyniku odniesionych obrażeń w czasie śledztwa przebywa w więziennym szpitalu, gdzie zmarł w 12 VII 1945. Od 1930 żonaty z Julią Marią z d. Gużkowska /ur. 1910/. Mieli dwoje dzieci: syna Tadeusza-Kajetana, który zginął w wypadku drogowym i córkę Marię – Teresę /ur. 1932/ zamężną Rycombel.
    Miał brata przyrodniego Henryka, żołnierza ZWZ/AK.
    Odznaczony za okazane męstwo na polu walki z bolszewikami1919-1920 VM kl. 5 oraz KW 2x, KN, SKZ.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Rocznik oficerów kawalerii 1930; J. Węgierski. Obsada osobowa Obszaru Lwowskiego SZP/ZWZ/AK/NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; tenże: AK w okręgach Stanisławów i Tarnopol. Kraków 1996; G. Mazur. Okręg AK Tarnopol /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996; G. Mazur – J. Węgierski Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny. Katowice 1997 /tu obszerna bibliografia/.

     

    Płanik Antoni

    [1906 – 1978], urzędnik kolejowy, w konspiracji ZWZ/AK/DSZ  por/kpt. ?, ps. „Lach”, „Roman.
    Kmdt Obwodu AK Żywiec IX 1942 – I 1945. K-dt Inspektoratu Rejonowego AK/DSZ Bielsko  I 1945 - IX 1945.

    Ur. 11 III 1906 w Wierzchosławicach, pow. Tarnów Syn Szczepana i Marii z d. Bogusz. Ukończył w 1927 Gimnazjum Państwowe Tarnowie, gdzie otrzymał świadectwo dojrzałości. Ukończył roczny kurs taryfowo-handlowy z praktyką bankową. Po odbyciu służby wojskowej pracował jako urzędnik kolejowy. Do IX 1939 pracował jako dyżurny ruchu, potem zawiadowca stacji w Zwardoniu. W 1938 przeszkolony na kursie zorganizowanym przez oficerów II Oddziału Sztabu Głównego WP w zakresie dywersji przyfrontowej. Podczas niemieckiej okupacji pracuje nadal na kolei jako dyżurny ruchu w Zwardoniu. Od jesieni 1939 czynny w konspiracji SZP/ZWZ/AK na terenie Obwodu Żywiec. W latach 1940-1942 organizował komórki wywiadu na terenie obwodu. Jednocześnie szef wywiadu w sztabie Obwodu ZWZ/AK Żywiec. Wg niepotwierdzonych informacji od III 1942 miał pełnić nieformalnie funkcję k-dta Obwodu AK Żywiec, mianowanym formalnie we IX 1942. Działalnością konspiracyjną na stanowisku k-dta obwodu kierował do IX 1944. W X 1944 mianowany przez k-dta Okręgu AK Śląsk ppłk-a dypl. sł. st. art. Z. Janke „Walter” p. o  k-dtem, o od I 1945 Inspektoratu Rejonowego AK Bielsko, którym kierował także po rozwiązaniu AK 19 I 1945 w ramach DSZ. Potem ukrywał się w Rychwałdzie i Krakowie. We IX 1945 ujawnił się z podległą strukturą. Po ujawnieniu przeniósł się do Krakowa, gdzie prowadził warsztat tkacki. W latach 1946-1950 pracował jako nauczyciel średniej szkoły rolniczej w Czorsztynie, potem w latach 1950-1952 jako st. ekonomista przy budowie zapory w Czorsztynie. Inwigilowany przez agenturę UB. 26 VI 1952 aresztowany pod zarzutem nielegalnego posiadania broni przez UB i więziony w areszcie PUBP w Żywcu,  a od 1 VII 1952 w więzieniu Montelupich w Krakowie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymaczowego aresztowania wydaje WPR Kraków 26 VI 1952. Później przedłużano wielokrotnie. Akt oskarżenia przekazano do WSR Kraków 31 III 1953. 27 II 1957 sprawę umorzono z braku dowodów. Zwolniony z więzienia 03 III 1954. Po opuszczeniu więzienia ciężko chorował. 24 X 1956 zostaje skierowany na leczenie sanatoryjne, otrzymał zasiłek. Inwigilację zakończono 15 XII 1956 . Zrehabilitowany w 1957. Od 1962 pracuje jako st. ekonomista przy budowie zbiornika wodnego na rzece Sole w Tresnej, Szykanowany przez władze zostaje zwolniony z pracy. a od 1963 w Spółdzielni Inwalidów w Żywcu. W latach 1964-1967 był wzywany kilkakrotnie przez funkcj. SB w Żywcu  na przesłuchania.  Z dniem 31 X 1972 przechodzi na emeryturę.
    W konspiracji awansowany kolejno do stopnia ppor./por., potem do stopnia kpt. w st. sp. Mieszkał w Żywcu, gdzie zmarł 20 IV 1978.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW 3x, ZKZ z M.
    Żonaty z Zofią Lach, nauczycielką, łączniczką AK. Miał dwie córki.

    J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993; Z. Janke – Walter. W AK na Śląsku. Katowice 1986; USC Żywiec. Skrócony akt zgonu nr 139/1978; A. Dziuba. Podziemie poakowskie w województwie śląsko-dąbrowskim w latach 1945-1947. Kraków 2005.

     

    Pniewski Sylwester

    [ 1900-1944], powstaniec wielkopolski, członek POW, oficer sł. st. por. [1920], od 1931 por. rez., urzędnik, w konspiracji NOW/AK, kpt. rez. [1943], ps.        „ Berer”, „Bürger”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego Poznań AK III 1943 – I 1944. Okręg AK Poznań.

    Ur. 29 XII 1900 w Poznaniu. Syn Stanisława i Wiktorii z d. Karczmarek. Ukończył w Poznaniu szkołe powszechną oraz gimnazjum im. Berżera. Od 1918 członek POW w zaborze pruskim. Uczestnik Powstania Wielkopolskiego XII 1918 – 1919. Następnie od 17 II 1919 w 3 p. Strzelców Wielkopolskich. Ukończył w Biedrusku szkołę podoficerską. Następnie służy w stopniu sierż. w 1 pswlkp, przemianowanym 10 XII 1919 w 57 pp. Bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Po wojnie w latach 1921 – 1923 w Wielkopolskiej Szkole Podchorążych dla Podoficerów w Bydgoszczy. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 1 XII 1923 z przydziałem do 62 pp w Bydgoszczy na stanowisko d-cy plutonu. Zweryfikowany przez MSWoj. w stopniu por. sł. st. z starszeństwem 1 XII 1920. W 1930 przeniesiony z 62 pp do 2 psp w Sanoku. Przydzielony do kwatermistrzostwa pułku. Po ukończeniu kursu dla oficerów żywnościowych pełni w 2 psp funkcję oficera żywnościowego. W 1931 przeniesiony w stan spoczynku. /Zarzucono mu naruszenie dyscypliny/ Po przejściu w stan spoczynku powraca do Poznania i podejmuje pracę zawodową w Ubezpieczalni Społecznej gdzie na stanowisku referendarza pracuje do IX 1939. Na wojnę we IX 1939 nie został zmobilizowany. Ewakuowany z swoją instytucja do Warszawy. Brał udział we IX 1939 w szeregach 336 pp w walkach w obronie Warszawy. We XI 1939 powraca do Poznania. Mieszał wówczas przy ul. Rzepeckiego, skąd został przesiedlony przez Niemców na ul. Mostową 15/22. Od 1940 czynny w konspiracji NOW. Oficjalnie zatrudniony jako konduktor - bileter w Tramwajach Miejskich w Poznaniu. Na początku 1942 zostaje zaprzysiężony do ZWZ/AK przez por. sł. st. J. Kamińskiego „Franek”. W III 1943 mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Poznań. Jego mieszkanie było punktem kontaktowym. Czynny aktywnie przy odbudowywaniu struktur komend obwodowych AK rozbitych aresztowaniami na przełomie 1941/1942. W konspiracji działa tez jego żona Jadwiga ps. „Dzięcioł”. Zorganizował sieć łączności inspektoratu oraz prowadził rozmowy scaleniowe z członkami konspiracyjnych organizacji lokalnych. Rozkazem KG AK awansowany do stopnia kpt. rez. 03 V 1943. Aresztowany przez gestapo 22 I 1944 w Poznaniu na przystanku tramwajowym przy ul. Garbary, po spotkaniu z łącznikiem, co nastąpiło w wyniku zdrady. Przeszedł ciężkie śledztwo w siedzibie poznańskiego gestapo „Domu Żołnierza”. Potem więziony w Forcie VII. Następnie od VI 1944 więziony w obozie żabikowskim, gdzie był jeszcze przesłuchiwany i torturowany. 10 VII 1944 w Poznaniu został skazany przez hitlerowski policyjny sąd doraźny na karę śmierci. Zamordowany 19 VII 1944 w obozie Żabikowo.
    Odznaczony: KW /pośmiertnie/.
    Żonaty z Jadwigą z d. n/n. Małżeństwo było bezdzietne.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928; Rocznik oficerski rezerw 1934; M. Woźniak. Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; Z. Szymankiewicz. W Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1993; M. Woźniak. Okręg Poznań AK /w:/AK – Rozwój organizacyjny. W-wa 1996.

     

    „Podskarbi”, „Stolnik” n/n /brak danych/

    Oficer organizacyjny i p. o. kmdt Inspektoratu Południowego /Mikołów od 01 VIII 1942-I 1943
    Okręg Lwów ZWZ/AK

     

    Pośko Karol

    [1917-1999], kpr. pchor. rez. WP,[1938], w konspiracji NOW/AK, ppor.[1944], działacz WiN, ps. „Koń”.
    D-ca Placówki AK Ropczyce II od I 1944-VIII 1944. Obwód AK Dębica. Kierownik Rejonu WiN Kłodzko XII 1946-X 1947.

    Ur. 12 VI 1917 w Ropczycach, syn Jana i Marii z d. Dobrowolskiej. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Ropczycach, potem do 1934 do prywatnego gimnazjum w Ropczycach, a następnie do Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława Jagiełły w Dębicy, gdzie w 1937 otrzymał świadectwo dojrzałości. W latach 1937-1938 odbył służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie  Podchorążych Rezerwy Piechoty 5 DP przy 19 pp we Lwowie. W VIII 1939 powołany na ćwiczenia wojskowe, potem zmobilizowany do 19 pp we Lwowie. W kampanii wrześniowej 1939 z-ca dy plutonu w 19 pp. Brał udział w walkach pod Włocławkiem, potem w walkach osłonowych armii „Poznań” i „Pomorze” w rejonie Zadziwia i Tokary –Dobrzyków.18 IX 1939 zostaje ciężko ranny w głowę w walkach nad Bzurą. Umieszczony w szpitalu wojskowym w lodzi, skąd po wyleczeniu zbiegł 17 XII 1939 i powrócił do Ropczyc. Podejmuje W 1940 działalność konspiracyjną w NOW, a po scaleniu NOW z AK, żołnierz AK. W AK pełni funkcję z-cy d-cy Placówki AK Ropczyce II, a od I 1944 d-ca tej placówki zorganizowanej w Obwodzie AK Dębica z żołnierzy BCh i NOW. Jednocześnie oficer ds. rezerw w Podobwodzie AK Sędziszów Młp. Zajmował się szkoleniem na kursach podoficerskich dla młodszych dowódców. W nocy z 31 V /1 VI 1944 zabezpieczał odbióe zrzutu broni i amunicji w rejonie m. Niedźwiady i Małej. Podczas akcji „Burza” walczył w I rejonie walki w Zgrupowaniu Partyz.  mjr. A. Lazarowicza „Klamra”. Jego dom w Ropczycach był punktem kontaktowym. Awansowany do stopnia ppor. rez. piech. Po wkroczeniu A. Cz. okolic Sędziszowa w sierpniu 1944 zostaje aresztowany 07 IX 1944 przez sowiecki kontrwywiad wojskowy „Śmiersz”. Po przesłuchaniach został w XI 1944 wywieziony do łagru nr 270 w Borowiczach, gdzie pracował w kopalni węgla. 22 II 1946 wywieziony do obozu nr 284 w Brześciu n/Bugiem. Przekazany 04 III 1946 władzom komunistycznym w Polsce. Po zwolnieniu z obozu PUR w Białej Podlaskiej powraca do Ropczyc. Inwigilowany przez funkcj. PUBP w Dębicy i nie mogąc znaleźć odpowiednie pracy wyjechał na Dolny Śląsk. Osiedlił się przy ul. Lutyckiej 15 w kłodzku. Podejmuje pracę zawodową w Oddziale Spółdzielni Spożywców na stanowisku magazyniera /monopol tytoniowy/, potem kierownika hurtowni. W XII 1946 poprzez S. Dydę nawiązał kontakty z działaczami Okręgu WiN Wrocław. Mianowany kierownikiem Rejonu potem pow. WiN Kłodzko. Opracowywał miesięczne sprawozdania wysyłane do Wrocławia. Kolportował prasę podziemną „Orzeł Biały” i ulotki. Przeprowadzał odprawy organizacyjne. Inwigilowany przez funkcj. PUBP w Kłodzku za zgodą mjr L. Marszałka – kierownika okręgu wyjechał do Brzeska i zamieszkał tam przy ul. Czarnowiejskiej. Podejmuje pracę w charakterze urzędnika w miejscowym Oddziale spółdzielni „Społem”. Zerwał kontakty konspiracyjne, ale utrzymywał kontakty listowne, co doprowadziło do jego ustalenia przez funkcj. UB. W dniu 21 I 1948 w godzinach rannych zostaje po przyjściu do pracy aresztowany przez funkcj. WUBP z Wrocławia. Następnie przewieziony do aresztu śledczego WUBP we Wrocławiu. W celu wymuszenia zeznań stosowano wobec niego bicie, głodzenie i wielogodzinne „stójki” twarzą do ściany. Umieszczany w karcerze. Po zakończeniu śledztwa przeniesiony do więzienia przy ul. Sądowej we Wrocławiu. W dniu 16 VIII 1948 skazany przez WSR Wrocław sygnatura akt Sr. 614/48 na karę 7 lat więzienia. WSR przewodniczył kpt. Zygmunt Bukowiński. 22 II 1948 przeniesiony do wiezienia przy ul. Kleczkowskiej. 02 III 1948 przewieziony do CWK w Rawiczu, potem w 1952 wywieziony do CWK w Strzelcach Opolskich, skąd 9 II 1953 go przetransportowano do OPW Gracze w woj. opolskim. Pracował w więziennej bibliotece oraz prowadził kurs dla analfabetów. Zwolniony z wiezienia 27 III 1954. Zamieszkał w Sędziszowie Młp. i  podjał pracę w Zakładach Zbożowych w pustkowie i PZWS w D epicy. Od 1956 prezes Spółdzielni Gminnej w Ropczycach. Następnie pracuje w PZWS, Zakładzie Gospodarki Rolnej i Spółdzielni Rzemieślniczej. Angażował się w „nielegalnie” budowy kościołów na terenie diecezji Przemyskiej. Był inicjatorem poszukiwań pogrzebania swoich podkomendnych z Placówki AK Ropczyce II zamordowanych jesienią 1944 przez NKWD w lesie Turzańskim. Opublikował wspomnienia pt. „Moja praca w WiN” ZH WiN nr 10z 1997.
    Zmarł 30 IV 1999 w Ropczycach.
    Od IV 1947 był żonaty z Stanisławą z d. Gabriel.

    A. Stańko. Gdzie Karpat progi.... W-wa 1990; Uwięzieni w Borowiczach. W-wa 1997; Z. K. Wójcik – A. Zagórski. Na katorżniczym szlaku. W-wa 1994. T. Balbus. Ludzie podziemia AK-WiN w Polsce południowo-zachodniej /1945-1948/. T. I. Wrocław 2003.

     

    Potocki Mieczysław

    [1909-1989], oficer sł. st. łączności, kpt. dypl. [1939], w konspiracji ZWZ/AK, mjr. [1943], ps. „Albinek”, „Kamień”, „Kamienny”, „Węgielny” vel Roman Górski vel Henryk Tuczyłowski.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego „B” VI 1942, „B” do IV 1943 i „BC” do IV 1944. Okręg Wilno AK.

    Ur. 18 III 1909 Goniądz pow. Białystok. Syn Juliana i Marii z d. Zębowska. Pochodził z rodziny chłopskiej. W latach 1914-1919 przebywał w Rosji, skąd powraca do Goniądza w 1919. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Goniądzu, potem uczy się w gimnazjum w Grodnie, gdzie w 1928 zdaje maturę. Od 15 IX 1928 w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie, gdzie odbył przeszkolenie unitarne. Od IX 1929 w Szkole Podchorążych Inżynierii w Warszawie na kierunku łączności. Promowany na stopień ppor. sł. st łaczności15 VIII 1931. /ponieważ nauka w szkole trwała 3 lata był promowany na stopień ppor. w 1931 zgodnie z zasadami obowiązującymi w innych szkołach/ Po ukończeniu szkoły w VIII1932 otrzymał przydział do 7 batalionu radiotelegraficznego w Poznaniu na stanowisko d-cy plutonu. Awansowany do stopnia por. sł. st. łączności 1 I 1934. Następnie d-ca kompanii. Po zdaniu egzaminów wiosną 1937 zostaje przyjęty do MSWoj. w Warszawie, gdzie kształci się od IX 1937 do VIII 1939. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. 19 III 1939. Po ukończeniu MSWoj. 18 VIII 1939 kpt. dypl. sł. st. łączności. Przydzielony do sztabu SGO „Narew” na stanowisko oficera łączności. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939. W dniu 05 IX 1939 zostaje ranny w rejonie Łomży podczas nalotu samolotów niemieckich. Następnie po wycofaniu się na Wschód sztab SGO „Narew” przebywał 17 IX 1939 w Prażanach, skąd z mjr Tadeuszem Błońskim wyjechał do Wilna, gdzie przybył 18 IX 1939. Zgodnie z rozkazem k-dta Obozu Warownego Wilno ppłk Tadeusza Podwysockiego , który nakazywał wszystkim oddziałom znajdujących się w Wilnie przekroczenie granicy z Litwą, wyjechał z Wilna i 19 IX 1939 znalazł się nad granicą litewską w rejonie Jewie i przekracza tam granicę. Internowany w obozie jenieckim w Połądze, skąd w 21 X 1939 ucieka z zamiarem przedostania się do Francji. Szlak ucieczki wiódł przez Kowno, gdzie przebywał do XI 1939 i załatwiał sprawy związane z wyjazdem na Zachód. Podczas pobytu w litewskim biurze paszportowym został aresztowany przez policję litewską a następnie 21 XI 1939 pod konwojem był przewożony do Wilna i tam miał być przekazany sowietom. Podczas oczekiwania na pociąg na stacji w Landwarowie podjął udana ucieczkę. Po przybyciu do Wilna 22 XI 1939 ukrywał się u znajomych. Na początku 1940 ponownie załatwia wyjazd na Zachód przez Szwecję. 06 IV 1940 miał odlecieć przez Szwecję samolotem z Rygi. Jednak okazało się, że władze szwedzkie anulowały wszystkie wizy tranzytowe. Zatrzymany przez władze łotewskie na lotnisku został pod eskortą odwieziony na granicy z Litwą i tu zwolniony, bez przekazania Litwinom. Powraca do Kowna, gdzie zlikwidował swe mieszkanie a następnie w połowie IV 1940 wyjechał do Wilna, gdzie zamieszkał u swego znajomego por. Bolesława Łucznika. Podejmował w tym okresie czasu róże dorywcze prace. Następnie zamieszkał na pokoju przy ul. Jagiellońskiej 18 pod przybranym nazwiskiem. Od V 1940 czynny w konspiracji ZWZ na terenie Wilna. Oficer sztabu Garnizonu ZWZ Wilno. Współpracował wówczas z por. Czesławem Gniazdowskim i por. Bronisławem Musiałowiczem „Paweł Kolasa”. Od VII 1940 mieszka przy ul. Witebskiem 4 u Jadwigi Worono. Oficjalnie pracuje jako rachmistrz na kolei, potem przy regulacji Wilii, a w 1941 jako formierz w fabryce kafli. Zajmował się też handlem. W nocy z 21/22 V 1941 został aresztowany przez NKGB. Początkowo przesłuchiwany przy ul. Ofiarnej, później więziony w więzieniu Łukiszki. Po wybuchu wojny Niemiecko-Sowieckiej 22 VI 1941 przewieziony z więzienia pod konwojem na stacje kolejową i umieszczony w wagonie przeznaczonym na transport do łagrów w głąb Rosji. Jednak z powodu nalotów niemieckiego lotnictwa transport nie odszedł. Nad ranem 23 VI 1941 kilka wagonów z więźniami zostało odczepionych ze składu pociągu przez polskich kolejarzy. Po odzyskaniu wolności powraca do swego mieszkania na ul. Witebska. Później przeprowadza się na ul. Bankową. W VII 1941 po powrocie do pracy konspiracyjnej w ZWZ mianowany szefem sztabu „Pola”, którego k-dtem był kpt. rez. art. Czesław Dębicki „Jarema”.
    W VI 1942 po kolejnej reorganizacji zostaje mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego „B” w skład, którego weszły obwody AK Brasław i Święciany. Wiosną 1943 mjr. S. Świechowski „Kalina”, „Sulima” k-dt Inspektoratu Rejonowego „C” zostaje podczas potyczki ranny. W związku z tym decyzją k-dy Okręgu AK Wilno połączono inspektorat „C” z inspektoratem „B”, którym dowodzi kpt. dypl. M. P. Awansowany do stopnia mjr-a dypl. sł. st. łączności 11 XI 1943. W IV 1944 przekazuje funkcję swemu zastępcy kpt. cc J. Smeli „Wir” i obejmuje dowództwo Zgrupowania Partyzanckiego Nr 2 w skład, którego weszło 6 Brygad part. AK. Dowodzi siłami zgrupowania w walkach z Niemcami podczas operacji „Ostra Brama”. Po wejściu wojsk sowieckich w dniu 17 VII 1944 uczestniczy w spotkaniu z sowietami w Boguszach, gdzie też podstępnie został aresztowany przez NKWD. Więziony w więzieniu NKWD w Wilnie, gdzie był przesłuchiwany. W II 1945 wywieziony z więzienia wewnętrznego NKWD w Wilnie do obozu nr 41 w Ostaszkowie gdzie przybył 27 II 1945, skąd 05 V 1947 odesłano go po obozu nr 64 w Morszańsku, potem odesłany 20 X 1947 do obozu nr 284 w Brześciu n/Bugiem. Repatriowany 13 XI 1947 do Polski przez obóz PUR w Białej Podlaskiej, skąd wyjechał do Łodzi i zamieszkał na stałe. Podejmuje pracę zawodową w zakładzie Tele-Radio. 28 VI 1948 zatrzymany przez funkcj. UB w Łodzi i uwięziony. Przewieziony następnie do więzienia MBP na Mokotowie w Warszawie. W II 1950 został zwolniony bez rozprawy. Powraca do Łodzi. Podejmuje pracę zawodową w Łódzkich Zakładach Radiowych, a od 1965 w fabryce transformatorów „Elta”. Z dniem 1 V 1974 przechodzi na emeryturę. Poświecił się działalności kombatanckiej. Grupuje wokół siebie środowisko AK z Okręgu AK Wilno. Zbiera materiały do dziejów AK Okręgu Wilno. Opracował swe wspomnienia. Inwigilowany przez UB/SB do lat osiemdziesiątych.
    Zmarł 11 XI 1989 w Łodzi. Pochowany na cmentarzu w Łodzi. Jego pogrzeb był wielką manifestacją. Pożegnany przez towarzyszy broni z AK w asyście kompanii honorowej WP.
    Odznaczony: M kl. 5, KW, SKZ z M.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; M. Porwit. Spojrzenie poprzez moje życie. W-wa 1986; Słownik Polski Walczącej na Kresach Północno-Wschodnich. Bydgoszcz 1995; K. Krauze. Ostatni raport. Gdańsk 1997; L. Tomaszewski. Kronika Wileńska 1939-1941. W-wa 1989; J. Wołkonowski. Okręg Wileński ZWZ-AK 1939-1945. W-wa 1996; E. Banasikowski. Na zew Ziemi Wileńskiej. Bydgoszcz 1997; Franciszek. Niwiński. Okręg Wileński AK 1944-1948. W-wa 1999; L. Tomaszewski. Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939-1945. W-wa 1999; M. Potocki. Wspomnienia 1939-1945. Gdańsk 1996; R. Korab – Żebryk. Operacja Wileńska AK. W-wa 1988; Uwięzieni w Staszkowie i Riazaniu. W-wa 2002; P. Świetlikowski. Wołało Nas Wilno. Poznań 1991; W. Snastin. Inspektorat „F”. Materiały do dziejów Okręgu Wilno AK. Bydgoszcz 1997; J. Baradyn-Żyliński. Ojczyźnie i przysiędze Hipokratesa zawsze wierni. Kielce 1997.

     

    Potyrała Franciszek

    [1897-1947], inż., sierż. saperów pospolitego ruszenia WP, w konspiracji ZWZ/AK, ppor. cz. w, por. [1944], AKO, kpt. [1945], działacz WiN, ps. „Dziadek”, „Gazda”, „Oracz”, „Pokrzywa”, „Sambor”.
    Kmdt Obwodu AK VIII 1942 – I 1945. Przewodnik Obwodu AKO Sokółka II 1945 – VIII 1945. Prezes Obwodu WiN Sokółka IX 1945- X 1945. Prezes Inspektoratu Białystok WiN IV 1946 – III 1947.

    Ur. 14 III 1897 Gruda Górna k/Pilzna pow. Dębica. Syn Jana i Antoniny. W 1908 ukończył szkołę ludową w Tarnowie, potem od 1908 do 1915 uczęszczał do gimnazjum realnego zdając w 1915 maturę. Wiosną 1915 wcielony do armii austriackiej, gdzie ukończył kurs szkoły oficerów rezerwy w Opawie. Następnie skierowany na front włoski. Gdzie podczas walk w 1916 zostaje ciężko ranny.Po opuszczeniu szpitala zwolniony z wojska. W 1917 wyjechał do Przybramu /Czechy/ na studia w Akademii Górniczej. Był członkiem organizacji studenckiej „Czytelnia Polska akademików”. Jesienią 1918 po rozpadzie monarchii Austro-Węgry powraca do kraju. Wcielony w 1919 do WP z przydziałem do 5 baonu saperów w Krakowie, gdzie przeszedł przeszkolenie. W stopniu sierż. pospolitego ruszenia przeniesiony do rezerwy. Po wojnie z bolszewikami kontynuował studia w Akademii Górniczej w Krakowie, które ukończył w 1927 z tytułem inż. górnictwa. Następnie pracuje w Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek” w Katowicach przechodząc kolejno wszystkie stopnie górnicze od sztygara zmianowego, potem sztygara oddziałowego, nadsztygara i inżyniera ruchu. W 1937 przeniósł się do kopalni cynku, ołowiu i srebra w Brzozowicach Śląskich gdzie pracował jako kierownik ruchu górniczego do VIII 1939. Zmobilizowany w VIII 1939 do WP i przydzielony do Grupy Fortecznej Obszaru Warownego „Śląsk”. Przeszedł szlak bojowy grupy pod dowództwem płk Wacława Klaczyńskiego od Śląska aż pod Lwów. Po zakończeniu działań wojennych unika niewoli i zamieszkał we Lwowie, skąd przenosi się do Grodna. W 1940 aresztowany przez NKWD w Grodnie i był więziony do 22 VI 1941 w miejscowym więzieniu. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej 21 VI 1941 podczas bombardowania więzienia udało mu się odzyskać wolność. Przebywa na terenie pow. Sokółka. Początkowo mieszkał w gospodarstwie swego więziennego kolegi z więzienia w Grodnie Antoniego Białobłockiego we wsi Białobłockie. Pracował okresowo w Sokolanach przy odbudowie miejscowego kościoła. Czynny w konspiracji ZWZ/AK od VII 1941 na terenie Obwodu ZWZ Sokółka. Początkowo szef referatu I /personalnego/ w Komendzie Obwodu ZWZ Sokółka, potem od 01 III 1942 I zastępca k-dta obwodu. Awansowany do stopnia ppor. cz. w. 11 XI 1942. Od 15 VII 1943 k-dt Obwodu AK Sokółka. Oficjalnie zatwierdzony na tym stanowisku rozkazem k-da KOB AK płk-a W. Liniarskiego „Mścisława” nr 563 z 5 X 1944. Po wejściu w VIII 1944 A. Cz. pozostaje w konspiracji. Awansowany do stopnia por. cz. w. 11 XI 1944. Po przekształceniu AK w AKO od II 1945 przewodnik Obwodu AKO Sokółka. Jednocześnie od III 1945 zastępca przewodnika Rejonu AKO Białystok – mjr-a A. Rybnika „Jerzy”. Awansowany rozkazem nr 319 z 1 VI 1945 Delegata Sił Zbrojnych na Kraj do stopnia kpt. cz. w. Po wejściu KOB AKO w struktury WiN od IX 1945 pełni funkcję prezesa Obwodu WiN Sokółka i jednocześnie zastępcy prezesa Inspektoratu Białostockiego WiN. Jesienią 1945 w wyniku reorganizacji połączono obwody WiN Suwałki i Augustów w obwód Suwalsko – Augustowski oraz Obwód WiN Sokółka z Obwodem Białystok – powiat w obwód Białostocko - Sokólski. W tym okresie czasu w skład inspektoratu wszedł jeszcze obwód Białystok – miasto WiN. W III 1946 przekazał funkcję prezesa obwodu Białostocko - Sokólskiego ppor. cz. w. Franciszkowi Stefanowiczowi „Julit”, „Ziółko”. Nadal pełni funkcję z-cy prezesa inspektoratu. W IV 1946 Po aresztowaniu mjr-a sł. st. A. Rybnika „Jerzy” 19 IV 1946 zostaje mianowany w jego miejsce prezesem inspektoratu. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną na podległym terenie. Tworzył komórki WiN na terenie Gołdapi, Ełku. Inicjuje prowadzenie akcji zbrojnych przeciwko siłom komunistycznym. W III 1947 był jedynym inspektorem, który na odprawie prezesów inspektoratów i obwodów odmówił ujawnienia się i na terenie podległego inspektoratu rozpoczął tworzenie struktur nowej organizacji antykomunistycznej. Z rozkazu Prezesa Okręgu WiN Białystok, kpt. Józefa Ochmana „Ligoń” w nocy z ¾ IV 1947 w Kolonii Piątak gm. Suchowola pow. Sokółka został przez Jana Dziejmę „Grom” podstępnie zamordowany. Pogrzebany w lesie wsi Skidlewo. W VII 1947 jego ciało zostało odkopane przez funkcj. UB, którzy zabrali znalezione przy nim dokumenty.
    W 1981 Stanisława Bujnicka przeprowadziła ekshumację jego szczątków, które zostały uroczyście pogrzebane na cmentarzu Parafii św. Antoniego w Sokółce.
    Odznaczony: KW, ZKZ z M.

    Z. Gwozdek. Białostocki Okręg ZWZ-AK 1939-1945, cz. 1. Białystok 1993; Franciszek. Krajewski – T. Łabuszewski. Białostocki Okręg AK-AKO VII 1944-VIII 1945. W-wa 1997; W. Żarski – Zajdler. Ruch oporu na Białostocczyźnie 1939-1944, cz. 1-4. Referat Materiałowy. W-wa 1967;

     

    Pracki Antoni Henryk

    [1898-1961], powstaniec wielkopolski, oficer sł. st. piechoty WP, kpt. [1936], w konspiracji NOW/AK mjr. [1943], WSGO „Warta” –DSZ, działacz WiN, ps. „Golski”, „Rola” vel Henryk Leszczyński. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodu Ostrów Maz. VII 1943- IX 1944;K-dt Inspektoratu Rejonowego Gniezno AK XII 1944 – IV 1945,;WSGO „Warta” –DSZ V-IX 1945; WiN IX – XI 1945.

    Ur. 26 I 1898 w Wielkiej Wsi pow. Nowy Tomyśl. Syn Michała i Marii z d. Czarnockiej. Po ukończeniu szkoły ludowej uczęszczał do gimnazjum realnego w Ostrowie Wlkp, gdzie w 1916 zdał maturę. Wiosną 1916 wcielony do armii niemieckiej. Przeszkolenie odbywał w Głogowie, gdzie ukończył szkołę podoficerską. Latem 1916 skierowany na front zachodni we Francji. W VII-VIII 1916 walczył nad Sommą. Awansowany do stopnia sierż. Wiosną 1918 skierowany na kurs oficerski do m. Grupa k/ Grudziądza, który ukończył w X 1918. W X 1918 po ukończeniu kursu wyjechał na urlop do Raszkowa, gdzie mieszkała jego rodzina. Do służy w armii niemieckiej już nie powrócił. Związał się z organizacją powstańczą. Wstępuje do Straży Obywatelskiej, potem w kompanii /późniejszy batalion pleszewski/ dowodzonej przez por. Ludwika Bociańskiego, pod dowództwem, którego brał udział w powstaniu Wielkopolskim. Walczył na froncie południowym i zachodnim. W I 1919 wraz z batalionem pleszewskim w składzie utworzonego 8 pswlkp w stopniu st. sierż. służy w Armii Wielkopolskiej. Bierze w szeregach 8 pswlkp. udział w latach 1919-1920 w wojnie polsko-bolszewickiej. 10 XII 1919 8 pswlkp. zostaje przemianowany na 62 pp z garnizonem w Bydgoszczy. Po zakończeniu wojny w 1921 zostaje zdemobilizowany. W latach 1921-1923 studiuje na Wydziale Prawa UP w Poznaniu. Z powodów materialnych musi przerwać studia. W 1923 wstępuje do służby w WP. Skierowany do Wielkopolskiej Szkoły Podchorążych w Bydgoszczy gdzie przebywa w okresie 1923-1925. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 01 VII 1925 z przydziałem do 42 pp w Białymstoku na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 VII 1927. Następnie d-ca kompanii. Ukończył w CWP w Rembertowie kurs dla dowódców kompanii, potem w Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu kurs dla oficerów w zakresie łączności. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty 1 I 1936. Do III 1939 oficer łączności 42 pp w Białymstoku. W III 1939 zostaje przeniesiony ze względu na znajomość języka niemieckiego i specyfiki terenu do organizowanego w Czersku na Pomorzu 85 Baonu Obrony Narodowej, który wchodził w skład Zgrupowania „Chojnice”. Objął stanowisko d-cy kompanii „Czersk”. Zajmował się szkoleniem żołnierzy. Bierze udział w kampanii wrześniowej 1939 i dowodzi kompania 85 BON, którego d-cą był kpt. Feliks Szymański. Walczy z wrogiem w rejonie Chojnic, potem Tczewa. Następnie 02 – 03 IX 1939 uczestniczy w ciężkich walkach odwrotowych na kierunku Świecie-Bydgoszcz. Podczas nalotów niemieckiego lotnictwa batalion poniósł duże straty w ludziach i sprzęcie. Po nalotach stan baonu wynosił około 250 żołnierzy. Następnie szlak prowadził przez Kujawy nad Bzurę, gdzie walczy z wrogiem w bitwie nad Bzurą. Po wycofaniu się w kierunku Warszawy uczestniczy jeszcze w walkach w obronie stolicy. Po zakończeniu działań wojennych unika niewoli. Przedostał się do Białegostoku, skąd wyjechał do Wąsewa pow. Ostrów Maz. Od początku 194o czynny w konspiracji. Początkowo organizator i d-ca Placówki Narodowej Organizacji Wojskowej/NOW/ w Wąsewie, potem po scaleniu NOW z AK wszedł w skład AK. Od V –VII 1943 szef referatu III K. O AK Ostrów Maz., potem od VII 1943 k-dt obwodu. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. 11 XI 1943. We IX 1944 za zgodą przełożonych przekazał funkcję k-dta obwodu mjr sł. st. A. Jahołkowskiemu „Brzeski”, „Kowal” i wyjechał z grupą żołnierzy z terenu obwodu. Nie brał udziału w akcji „Burza”. Opuścił teren Ostrowi Maz. Następnie w 1945 zamieszkał w Raszkowie. Po rozwiązaniu AK 19 I 1945 nadal pozostaje w konspiracji. Utrzymuje kontakty z k-dtem Okręgu AK Poznań ppłk A. Rzewuskim „Hańcza”, który mianował k-dtem IR Gniezno AK. Mieszka w Gnieźnie. Od V 1945 kmdt IR Gniezno  WSGO „Warta” –Podejmuje próby odbudowy struktur Inspektoratu Gniezno.  We IX 1945 organizował siatkę IR Gniezno WiN, którą też kierował. Mieszkał w Gnieźnie przy ul. Legionów 4. W dniu 15 XI 1945 został zatrzymany na punkcie kontaktowym w Poznaniu przez funkcj. WUBP Poznań i uwięziony w areszcie WUBP. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 09 I 1946 Wojskowa Prokuratura Okręgowa w Poznaniu. Przeszedł ciężkie śledztwo. Wyrokiem WSR Poznań z dnia 25 V 1946, sygnatura akt Sr 209/46 zostaje skazany na karę 6 lat więzienia z art. 1 Dekretu o Ochronie Państwa z 15 XI 1945. Na mocy amnestii złagodzono mu karę do 3 lat. Więziony w ZK Poznań. 15 VI 1946 złożył do NSW w Warszawie rewizję. Postanowieniem NSW z 15 VII 1946 nie uwzględniono apelacji i wyrok zostaje utrzymany w mocy. Z ZK Poznań zostaje wywieziony do CWK we Wronkach i tu osadzony 30 IX 1946. 1 VIII 1946 ponownie kieruje do NSW w Warszawie kolejna apelację. Postanowieniem NSW w Warszawie z 06 III 1947 na podstawie amnestii z 22 II 1947 darowano mu pozostałą do odbycia część kary. Zwolniony warunkowo z CWK Wronki 11 III 1947. Po odzyskaniu wolności powraca do Gniezna, skąd wkrótce wyjechał do Raszkowa gdzie zamieszkał na stałe  u swego syna. Podjął pracę zawodową jako urzędnik w miejscowej spółdzielni SCh.
    Ciężko chory zmarł na cukrzycę 10 X 1961 w Raszkowie. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Był żonaty dwukrotnie. Z pierwszego małżeństwa miał syna Zygmunta Ludwika , /ur.4 I 1923-13 IV 1991/. Po raz drugi żonaty z Jadwigą Klimaszewską od 12 VIII 1932. z tego związku dzieci nie miał.
    Odznaczony: KW, MN.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1928, 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; S. Grzybowski. Nadzieja tamtych lat. W-wa 1990; M. Bartnicza. Od Andrzejewa do Pacynki 1939-1944. W-wa 1984; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; tenże: „Kedywu” Białowieży.     W-wa 1990; R. Wnuk. Poakowska konspiracja antykomunistyczna w Wielkopolsce w 1945 /w:/ ZH WiN nr 14. Kraków 2000; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/2172/46; USC Raszkow. Skrócony akt zgonu nr 69/1961; Informacje od M. Lebiedzińskiego z Warszawy.

     

    Prus Stanisław Maksymilian

    [1905-1944], oficer sł. st. piechoty WP, kpt. [1937], w konspiracji ZWZ/AK, mjr sł. st. [1944], ps. „Adam”, „Jan”, „Józef”, „Kmita”, „Łada”, „Maria”, „Piotr”, „Płomieńczyk”, „Stefan” vel Piotr Kmita vel Jan Łada
    Kmdt Obwodu ZWZ-AK Zamość VIII 1940 – II 1943. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Zamość VII –XI 1944. Okręg ZWZ/AK Lublin.
         
    Ur. 18 II 1905 w Siennicy Różanej pow. Krasnystaw. Uczy się w gimnazjum w Zamościu, potem w Krasnymstawie, gdzie w 1926 uzyskał świadectwo dojrzałości. W latach 1926- 1927 odbywa przeszkolenie unitarne, następnie 1927-1929 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Awansowany 15 VIII 1929 do stopnia ppor. sł. st. piechoty z przydziałem do 3 psp w Bielsku na stanowisko d-cy plutonu. Ukończył kurs narciarski w Szkole Wysokogórskiej w Zakopanem. Po awansie 1 I 1932 do stopnia por. sł. st. piechoty mianowany dowódcą kompanii. W latach 1933 –1935 służy w Korpusie Ochrony Pogranicza. Skierowany na stanowisko d-cy plutonu w kompanii granicznej, potem d-ca 2 kompanii w Batalionu KOP „Łużki”, która stacjonuje w miejscowości Ćwiecino pow. dziśnieński woj. wileńskie. W 1936 skierowany na kurs dla dowódców kompani w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Następnie przeniesiony do 6.psp w Samborze na stanowisko d-cy kompanii. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piech. 19 III 1937. Od 1938 adiutant 6. psp. W szeregach 6. psp w składzie 22 DPGór. bierze udział w kampanii wrześniowej 1939 na stanowisku adiutanta 6. psp. Uczestniczy w walkach z wrogiem na szlaku pułku od Trzebini przez Olkusz. Uczestniczy w ciężkich bojach z wrogiem 9 IX 1939 pod Broniną k/Buska, potem 10 IX 1939 pod Rytwianami. W grupie żołnierzy rozbitego 6. psp przeprawia się przez Wisłę pod Baranowem. Bierze udział w walkach na Zamojszczyźnie. W dniu 23 IX 1939 w boju pod Łabuniami dowodzi batalionem. W trakcie zaciętych walk dostaje się do niewoli niemieckiej. Następnie przebywa w przejściowym obozie jenieckim w Dąbiu k/Krakowa. W wyniku starań żony za pośrednictwem dyrektora Banku Spółek Zarobkowych w Krakowie Rudolfa Jędrzejewskiego został zwolniony z obozu. Wyjechał do Zamościa potem powraca do swej rodzinnej wsi, gdzie zamieszkał u swych rodziców. Od XI 1939 czynny w konspiracji SZP/ZWZ/AK. Od XII 1939 do VIII 1940 zastępca k-dta Obwodu ZWZ Krasnystaw. Następnie od VIII 1940 do II 1943 k-dt obwodu ZWZ/AK Zamość. Od II 1943 do V 1943 zastępca k-dta Inspektoratu AK Zamość. Następnie od III 1943 do VIII 1943 d-ca Oddziałów Dywersji Bojowej i OL AK Inspektoratu Rejonowego AK Zamość. Następnie od VIII 1943 d-ca Zgrupowania OP 9. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. piechoty 03 V 1944. W okresie odtwarzania sił zbrojnych d-ca odtwarzanego w AK 9 pp Leg.  Od VII – XI 1944 k-dt Inspektoratu Rejonowego AK Zamość. Duża wagę przykładał dla działalności BIP. Był m. in. Redaktorem pisma OP 9 „Echa Leśne”. Z jego inicjatywy ukazał się zbiorek „Pieśni oddziałów partyzanckich Zamojszczyzny”. Był w niezbyt dobrze maskowanym konflikcie z inspektorem zamojskim mjr E. Markiewiczem „Kalina”, wobec którego okazywał przejawy niesubordynacji, co wynikało ze względów ambicjonalnych. W VII 1944 mianowany po śmierci „Kaliny” inspektorem zamojskim. Po wkroczeniu A.Cz. na teren Zamojszczyzny pozostaje w konspiracji na dotychczas zajmowanym stanowisku. Poszukiwany przez NKWD przeniósł się do Lublina, gdzie się ukrywa i kieruje podległą strukturą. W połowie XI 1944 aresztowany przez NKWD w kotle założonym przy ul. Czeskiej i uwięziony. Okoliczności jego aresztowania i śmierci pozostają niewyjaśnione. Wg jednej wersji został zamordowany w XII 1944 w więzieniu na Zamku Lubelskim a wg innej wersji zginął podczas próby ucieczki wiosną 1945 z aresztu NKWD przy ul. Chopina w Lublinie. Niewątpliwie należał do wybitnych postaci konspiracji zamojskiej AK.
    Odznaczony: VM kl. 5 , KW.                        

    Rocznik oficerski MSWoj. 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; W. B. Moś. Strzelcy Podhalańscy 1918-1939. Kraków1989;L. Głowacki. Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Lublin 1976; I. Caban-Z. Makowski. ZWZ-AK w Okręgu Lublin 1939-1944. Lublin 1971; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995; J. Grygiel. ZWZ-AK w obwodzie zamojskim 1939-1944. W-wa 1985; R. Wnuk. Konspiracja akowska i poakowska na Zamojszczyźnie od VII 1944 do 1956 roku. Lublin1992; tenże: Lubelski Okręg AK-DSZ i WiN 1944-1947. W-wa 2000.

     

    Pstrocki Antoni

    [1906-1945], oficer sł. st. piechoty WP, por. [1934], w konspiracji ZWZ/AK/ROAK, kpt./mjr, ps. „Prawdzic”, „Wacław” vel Janusz Pruszkowski vel Janusz Pruszanowski, vel Emil Borowik. Więzień NKWD/UB
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK/ROAK Zamość X 1944 - 21 III 1945. Okręg Lublin AK/ROAK.

    Ur. 15 X 1905. Ukończył gimnazjum i zdał maturę. W latach 1928-1929 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie a następnie od 1929 do 1931 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Mianowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1931 z przydziałem do 85 pp. w Nowowilejce na Kresach Wschodnich na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. piech. awansowany 1 1934. Był instruktorem i wykładowcą w Dywizyjnym Kursie Dla Podoficerów Nadterminowych 19 DP w Nowej Wklejce. W kampanii wrześniowej 1939 d-ca 5 kompanii strzeleckiej II baonu 85 pp. w składzie 19. DP. Walczy z wrogiem w rejonie Piotrkowa Tryb. i walkach odwrotowych na kierunku Warszawy. Po rozbiciu 85 pp. przedostał się z grupą żołnierzy i oficerów za Wisłę, gdzie została przeprowadzona reorganizacja 19. DP. Mianowany w odtworzonym 77 pp. d-cą 2 kompanii strzeleckiej I baonu 77 pp. Walczy z wrogiem na Lubelszczyźnie do 28 IX 1939. W rejonie Lubaczowa walczył z wojskami agresora sowieckiego. Po kapitulacji 28 IX 1939 77 pp. unika niewoli. Przedostaje się do Zamościa, gdzie się ukrywa. W końcu 1939 podjął działalność konspiracyjną w szeregach SZP/ZWZ na terenie Zamościa. Od IV 1940 pełnił funkcję zastępcy k-dta miasta Zamość ZWZ/AK. Organizował plutony konspiracyjne ZWZ/AK na terenie Zamościa. Prowadził szkolenie żołnierzy konspiracji. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty rozkazem KG AK 11 XI 1943. Jesienią 1943 zagrożony aresztowaniem opuszcza Zamość. Od 15 XII 1943 do III 1944 był k-dtem i wykładowcą konspiracyjnej Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty zorganizowanej przy Zgrupowaniu Partyzanckim odtwarzanego w ramach AK 9 pp. Leg. AK. Jednocześnie szef wyszkolenia zgrupowania. Od 22 III 1944 zastępca d-cy OP – 9 kpt./mjr S. Prusa „Adama”. Od VII 1944 zastępca k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Zamość /mjr S. Prusa/. W VII 1944 podczas działań prowadzonych w ramach akcji „Burza” dowodził oddziałem partyzanckim w walce z Niemcami. Awansowany do stopnia mjr sł. st. w VII 1944?. Po wejściu wojsk sowieckich pozostaje w konspiracji na zajmowanym stanowisku. W XI 1944 po aresztowaniu mjr S. Prusa „Adama” przez NKWD zostaje mianowany w jego miejsce k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Zamość. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną. Odbudował struktury konspiracyjne inspektoratu po aresztowaniach dokonywanych przez NKWD/UB. Po rozwiązaniu AK 19 I 1945 kontynuuje działalność w strukturach ROAK. W marcu 1945 wezwany na odprawę dowódców inspektoratów zorganizowaną w Warszawie przez płk F. Żaka. W dniu 21 III 1945 podczas trwania odprawy zostaje aresztowany przez agentów NKWD i uwięziony. Przewieziony do więzienia na Zamek Lubelski, gdzie w VI 1945 został w niewyjaśnionych okolicznościach zamordowany. Wg istniejącej drugiej wersji w V 1945 miał być więziony w więzieniu UB w Bydgoszczy i tu w VI 1945 zamordowany.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1932; W. Market. 88 pp. Pruszków 2003; tenże 77 pp. Pruszków 2002; I. Caban. Ludzie lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995, wg indeksu; R. Wnuk. Konspiracja akowska i poakowska na Zamojszczyźnie od VII 1944 do 1956. Zamość 1993, s. 36,39; R. Wnuk. Lubelski Okręg AK/DSZ/WiN 1944-1947. Warszawa 2000, wg indeksu; J. Grygiel. ZWZ-AK w Obwodzie Zamość 1939-1944. Warszawa 1985, wg indeksu.

     

    Ptaszyński Wacław

    [1897-1967], legionista, oficer sł. st. piechoty WP, mjr [1938], w konspiracji ZWZ/AK, ppłk [1945], ps. „Walery”.
    Kmdt Obwodu ZWZ Błonie XII 1939 – III 1940, XI 1940 – IV 1941 Inspektor Podokręgu Zachodniego ZWZ/AK. Okręg Warszawa-Województwo ZWZ. Obszar Warszawski AK.

    Ur. 06 VI 1897 w m. Brańszczyk n/Bugiem pow. Ostrów Mazowiecka. Syn Władysława i Teodory z d. Głażewska. Uczęszczał do 1915 do gimnazjum w Tomaszowie Maz. W III 1915 wstępuje do 5 pp Leg. w którego szeregach uczestniczy w walkach na froncie wschodnim w Małopolsce. Awansowany do stopnia plut. był d-cą sekcji. Jesienią 1917 przeniesiony wraz z 5 pp Leg. z frontu na Wołyniu do Baranowicz, skąd zostaje w XI 1916 przeniesiony na teren Królestwa. W VII 1917 w związku z kryzysem legionowym za odmowę przysięgi na wierność Niemcom zostaje internowany w Szczypiornie, skąd go zwolniono w I 1918. W okresie od I – IX 1918 przebywał w Piotrkowie Tryb. W tym czasie zdał egzamin dojrzałości w gimnazjum w Piotrkowie Tryb. Jednocześnie działa w POW. Od X 1918 do I 1919 służy w 1 pp Leg. Awansowany do stopnia sierż. Od I 1922 jako podchorąży służy w 22 pp w składzie 9 DP. Bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Za okazane męstwo na polu walki zostaje rozkazem nr L. 48 z 27 XI 1920 d-cy 3 armii gen. W. Sikorskiego odznaczony VM kl. 5. Od IV 1921 do V 1922 przebywał w Wielkopolskiej Szkole Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy. Po ukończeniu szkoły  1 V 1922 promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty. Następnie w 1922 ukończył sześciotygodniowe kurs WF w Centralnej Szkole Gimnastyki i Sportu w Poznaniu. W latach 1922-1923 k-dt Okręgu Związku Strzeleckiego w Grodnie. W 1923 zweryfikowany przez MSWoj. w stopniu por. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VI 1920. Od 1924 ponownie służy w 22 pp w Siedlcach. W 1927 przeniesiony do 1 baonu strzelców w Chojnicach na stanowisko d-cy kompanii. W 1928 przeniesiony do dyspozycji d-cy 1 DP Legionów w Wilnie. Mianowany oficerem – instruktorem WF i PW w 1 pp Legionów w Wilnie, gdzie służy do 1933. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty 1 I 1929. W 1933 przeniesiony do 81 pp w Grodnie na stanowisko instruktora WF-PW. Następnie d-ca kompanii w 81 pp. Do stopnia mjr sł. st. awansowany 1 I 1936. W 1936 ukończył w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie kurs unifikacyjny dla dowódców batalionu. W okresie 1936-1939 d-ca batalionu w 81 pp w Grodnie. W VII 1939 przeniesiony na stanowisko d-cy batalionu w 133 pprez. w, którego szeregach uczestniczy w kampanii wrześniowej 1939. Podczas walk w dniu 26 IX 1939 dostaje się do niewoli niemieckiej, skąd 2 X 1939 udało mu się uciec. Od jesieni 1939 mieszka w Milanówku, gdzie działa w konspiracji OOB, z której ramienia organizuje na terenie Pruszkowa zalążki siatek konspiracyjnych OOB, które na początku XII 1939 zostają włączone do ZWZ. Od XII 1939 do III 1940 pełni funkcję k-dta Obwodu ZWZ Błonie. Po przekazaniu funkcji mjr dypl. F. Jacheciowi zostaje przeniesiony sztabu k-dy Okręgu Warszawa – województwo ZWZ. Od XI 1940 do IV 1941 ponownie k-dt Obwodu ZWZ Błonie. Następnie od V 1941 do I 1945 pełni funkcję inspektora Podokręgu Zachodniego ZWZ/AK „Hallerowo”. Podlegały mu obwody ZWZ/AK Grójec i Skierniewice. W okresie „Burzy” był przewidywany na d-cę 18 pp AK, który miał być odtworzony z sił AK podległych mu obwodów. Podczas Powstania Warszawskiego w VIII 1944 d-ca ośrodka z siedzibą w Tarczynie, gdzie organizował pomoc dla walczącej Warszawy. Udało mu się zorganizować kompanię żołnierzy AK, lecz słabo uzbrojonych. Po upadku powstania przebywał nadal na terenie swej działalności. Awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. piechoty rozkazem KG AK 1 I 1945. Po rozwiązaniu AK 19 I 1945 nie ujawnił się. Mieszkał w Grodzisku Maz.  Aresztowany 29 III 1945 przez Grupę Operacyjną NKWD Grodno. Po przesłuchaniach w areszcie NKWD w Otwocku wywieziony do obozu w Rembertowie, późnie więziony w Poznaniu, Rawiczu, skad zostaje w X  1945  przewieziony do więzienia karno – śledczego przy ul. 11 listopada w Warszawie na Pradze, gdzie został przekazany przez NKWD do dyspozycji WUBP Warszawa. W okresie VIII-IX 1945 podczas przeprowadzenia tzw. akcji ujawnieniowej przez płk-a „Radosława” / Jana Mazurkiewicza/, „Radosław” osobiście zabiegał o jego zwolnienie z więzienia. W wyniku tych zabiegów w dniu 10 XI 1945 zostaje zwolniony z więzienia z obowiązkiem meldowania się w MO w Grodzisku, gdzie przebywał po odzyskaniu wolności. W dniu 29 XI 1945 oficjalnie ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną dla b. AK z Obszaru Centralnego w Warszawie. 04 XII 1945 zweryfikowany przez Komisję Weryfikacyjną Oficerów w stopniu ppłk-a sł. st. piechoty z starszeństwem 1 XI 1945. Następnie wstępuje do WP i zostaje przydzielony do jednostki wojskowej w Gubinie, gdzie zamieszkał z rodziną przy ul. Romualda 7. Zdemobilizowany 2 V 1946. Następnie mieszkał w 1948 w Świebodzinie, potem od 1949 w Gorzowie Wlkp. przy ul. Krajowej Rady Narodowej 20. W 1952 przeniesiony formalnie przez MON w stan spoczynku. W Gorzowie pracował jako urzędnik.
    Odznaczony: VM kl. 5, KN, KW 3x, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Wojska 4x.
    Żonaty. Zmarł 09 VII 1967. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Gorzowie Wlkp.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; Franciszek. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Izdebski. Dzieje 9 DP 1918-1939. W-wa 2000; K. Pluta –Czachowski. Organizacja Orła Białego. W-wa 1987; Kopie dokumentów udostępnione przez p. Irenę Skrzypek z Goleniowa; Informacje z USC Gorzów Wlkp.; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; J. Z. Rawicki. VII Obwód Okręgu Warszawskiego AK „Obroża”. W-wa 1990.L. Dzikiewicz. Konspiracja i walka kompanii „Brzezinka” 1939-1945. W-wa 2000; T. Sowiński. Jedwabna konspiracja. W-wa 1998.

     

    Pukacki Józef Kazimierz

    [1914-1944], oficer rez. piechoty WP, [1939], w konspiracji ZWZ/AK ps. „Jan”, „Wiktor”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego Krotoszyn X-XI 1943. Okręg AK Poznań.

    Ur. 30 I 1914 w Wyskoci pow. Kościan. Syn Teofila i Joanny z d. Cwojdzińska. Od 1921 mieszka w Krotoszynie, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej, a następnie do Gimnazjum im. H. Kołłątaja. W 1932 uzyskuje świadectwo dojrzałości. Od 1932 studiuje na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UP w Poznaniu. W trakcie studiów odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rez. Piechoty 25 DP w Szczypiornie k/Kalisza. Przeniesiony do rezerwy z przydziałem mobilizacyjnym do 60 pp. w Ostrowie Wlkp. na stanowisko d-cy plutonu. Po odbytych ćwiczeniach wojskowych awansowany 1 I 1938 do stopnia ppor. rez. piechoty. W 1939 ukończył studia na UP. Podjął pracę w Urzędzie Wojewódzkim w Poznaniu, skąd skierowano go na odbycie rocznej praktyki do starostwa Powiatowego w Ostrowie Wlkp. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 60 pp. w kampanii wrześniowej 1939 dowodził III plutonem 8 kompanii III baonu 60 pp. Walczył z wrogiem nad Bzurą, gdzie 9 IX 1939 został ranny. Przewieziony do szpitala w Kutnie. Po podleczeniu ran jeszcze przed wejściem Niemców do Kutna ucieka z szpitala. Przebywa w Woli Raciborskiej k/Kutna, gdzie leczy się. W XI 1939 powraca do Krotoszyna i podejmuje pracę fizyczną. Podejmuje działalność konspiracyjną w organizacji Narodowej Organizacji Bojowej / NOB, / która w VII 1941 została scalona z ZWZ. 15 VII 1941 zostaje zaprzysiężony do ZWZ. Przydzielony do sztabu Obwodu ZWZ Krotoszyn. Do VIII 1943 był zastępcą k-dta Obwodu AK Krotoszyn kpt. E. Bączkowskiego ps. „Tata”, „Zygmunt”. Po utworzeniu 15 VIII 1943 Inspektoratu Rejonowego AK Krotoszyn pełni funkcję zastępcy inspektora - kpt. E. Bączkowskiego, po którego aresztowaniu 8 X 1943 przez gestapo, obejmuje funkcję k-dta inspektoratu. Funkcję pełni do czasu aresztowania go przez gestapo w dniu 8 XI 1943 w Krotoszynie. Osadzony w Forcie VII w Poznaniu. Przeszedł ciężkie śledztwo w gestapowskiej katowni „Domu Żołnierza” w Poznaniu. Wiosną 1944 zostaje osadzony w obozie w Żabikowie k/Poznania, gdzie został zamordowany przez hitlerowskich oprawców 19 VII 1944.
    Pośmiertnie wnioskowany przez k-dta Okręgu AK Poznań o odznaczenie go VM kl. 5.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; M. Woźniak. Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998, wg indeksu; Okręg Poznański w końcowej fazie okupacji. Red. M. Woźniak. Poznań 1995, s. 28; E. Serwański. Ostrów Wlkp. i jego region w okresie II wojny światowej /1939-1945]. Poznań 1992, wg indeksu.

     

    Radzik Antoni

    [1912-1970], oficer rez. piechoty WP, ppor. [1937], w konspiracji SZP/ZWZ/AK/ROAK/DSZ, por. rez., kpt. [1945] działacz WiN, ps. „Dolina”, „Orkisz”, „Radwan”, „Soplica”.
    Kmdt Obwodu ZWZ Hrubieszów VIII-IX 1940, Obwodu DSZ/WiN Biłgoraj V 1945-V 1946, Inspektoratu WiN Zamość I –IX 1946 /od I-V 1945 jako p.o./

    Ur. 25 XII 1912 we wsi Sól pow. Biłgoraj. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Szczebrzeszynie, gdzie w 1933 zdał egzamin maturalny. W latach 1933-1934 odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 24. pp. w Łucku. Przeniesiony do rezerwy w stopniu tytularnego plut. podch. rez. piechoty. Od jesieni 1935 podjął studia wyższe, lecz ich nie ukończył ze względów materialnych. Do lata 1939 pracował jako nauczyciel szkoły powszechnej w Biłgoraju. Po odbytych obowiązkowych ćwiczeniach aplikacyjnych zostaje awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty 1 I 1937. Latem 1939 zmobilizowany do WP. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Walczył z wrogiem na Lubelszczyźnie. Po zakończeniu działań wojennych powraca do swego miejsca zamieszkania w Biłgoraju. Podczas niemieckiej okupacji już od jesieni 1939 rozpoczął działalność konspiracyjną w strukturach SZP potem ZWZ. Do VIII 1940 był dowódcą Placówki ZWZ Biłgoraj. Zagrożony aresztowaniem przez gestapo ukrywa się. Od IX 1940 pełni funkcję zastępcy k-dta Obwodu ZWZ Biłgoraj. Od lata 1941 oficer wywiadu w sztabie Obwodu ZWZ/AK Biłgoraj. Od I 1943 adiutant Inspektoratu Rejonowego AK Zamość. Jednocześnie od VIII 1943 oficer wywiadu inspektoratu. Awansowany do stopnia por. rez. piechoty rozkazem KG AK 11 XI 1943. Uczestnik akcji „Burza” w VI/VII 1944. Po wejściu wojsk sowieckich na teren inspektoratu pozostaje w konspiracji niepodległościowej. Do XI 1944 oficer wywiadu inspektoratu, a od XI 1944 zastępca k-dta Obwodu AK Biłgoraj – kpt. sł. st. piechoty Józefa Gniewkowskiego ps. „Orsza”, „Narbutt”. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK czynny w konspiracji poakowskiej ROAK/DSZ. Do V 1945 na stanowisku zastępcy k-dta Obwodu ROAK/DSZ Biłgoraj. Od V 1945 do VIII 1945 k-dt Obwodu DSZ Biłgoraj. Prowadził aktywną działalność konspiracyjną. Awansowany do stopnia kpt. rez. piechoty rozkazem nr 319 z 1 VI 1945 Delegata Sił Zbrojnych na Kraj płk dypl. J. Rzepeckiego ps. „Ślusarczyk”, „Wojnar”. Od IX 1945 działa w strukturach Lubelskiego Okręgu Zrzeszenia WiN. Od IX 1945 do VI 1946 prezes /k-dt/ Obwodu Win Biłgoraj. Równocześnie jako p.o. od I 1946 pełni funkcję prezesa inspektoratu WiN Zamość. Formalnie mianowany prezesem inspektoratu w VI 1946. Z powodu zagrożenia aresztowaniem oraz wzmożonych represji władz komunistycznych wobec działaczy konspiracji od 1946 mieszkał w Warszawie, skąd za pośrednictwem łączników kierował podległym inspektoratem. Nie odtworzył sztabu inspektoratu. Na podległy teren przyjeżdżał kilka razy w miesiącu, spotykał się wówczas z prezesami obwodów inspektoratu WiN Zamość, którym przekazywał instrukcje dot. dalszej działalności.
    Aresztowany we wrześniu 1946 w Biłgoraju /wg innych informacji w Warszawie/. Więziony potem na Zamku Lubelskim w Lublinie, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo. Wyrokiem WSR Lublin, sygnatura akt Sr.566/47 został skazany na karę wieloletniego więzienia. Po zwolnieniu z więzienia w 1956 mieszkał w Warszawie, gdzie pracował zawodowo. W latach sześćdziesiątych działał w organizacji „Ruch”. Współpracował z M. Gołębiewskim. Represjonowany przez SB.
    Odznaczony m. in. KW, SKZ z M. Zmarł 03 III 1970.
    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995, wg indeksu; J. Grygiel. ZWZ-AK w obwodzie Zamojskim 1939-1944. Warszawa 1985, wg indeksu; Zrzeszenie WiN. Okręg Lubelski. Biała Podlaska 1994; R. Wnuk. Lubelski Okręg AK-DSZ-WiN 1944-1947. Warszawa 2000,wg indeksu; tenże: Konspiracja akowska i poakowska na Zamojszczyźnie 1944-1956. Zamość 1993; H. Pająk. Zbrodnie UB-NKWD. Lublin 1991, s. 127; Rozkaz Delegata Sił Zbrojnych na Kraj Nr 319 /Żyto/. Warszawa 2004, wg indeksu.

     

    Rogawski Zbigniew

    [1905-po 1971], oficer sł. st. piechoty WP/KOP, kpt. [1937], w konspiracji ZWZ/AK/DSZ, mjr [1945], działacz WiN, ps. „Baca”, „Młot”, „Tomasz”, „Oborski vel Tomasz Oborski vel Tadeusz Czarnecki vel Zygmunt Woźniak
    Kmdt Obwodu AK Dąbrowa Tarnowska IV 1943-15 XII 1944. Kierownik I Rejonu Wschodniego WiN. Okręg Kraków WiN.

    Ur. 22 VI 1905 w Chabówce. Syn Leona. Uczęszczał do gimnazjum w Nowym Targu, gdzie w 1926 zdał maturę. W latach 1926-1927 w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Różanie, gdzie odbywał kurs unitarny, potem praktyki. Następnie od X 1927 do VIII 1929 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1929 z przydziałem do 17 pp w Rzeszowie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1932. Do 1935 służy w 17 pp na stanowisku m.in. d-cy kompanii. Jako wyróżniający się w służbie oficer zostaje w 1935 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem na stanowisko d-cy kompanii granicznej w Baonie KOP „Sienkiewicze”, potem adiutant Baonu KOP „Sienkiewicze”. Po mobilizacji w III 1939 d-ca 2 kompanii granicznej „Grabów” stacjonującej w miejscowości Grabów pow. Łuniniec na Polesiu, którą dowodził podczas kampanii wrześniowej 1939. Od 17 IX 1939 walczył z wojskami agresora sowieckiego Podczas zaciętych walk nad rzeką Słucz, gdzie wojska sowieckie zaatakowały pozycje obronne zajmowane przez jego kompanię zostaje ranny i wzięty do sowieckiej niewoli, skąd udało mu się po kilku dniach uciec. Podczas okupacji niemieckiej przebywał na terenie Dąbrowy Tarnowskiej. Czynny w konspiracji ZWZ/AK na terenie Okręgu ZWZ/AK Kraków. Od III 1940 do X 1941 pełnił funkcje z-cy k-dta Obwodu ZWZ Dąbrowa Tarnowska. Oficjalnie zatrudniony w Spółdzielni „Rolnik” w Dąbrowie Tarnowskiej. Następnie od IV 1943 k-dt Obwodu Dąbrowa Tarnowska. Uczestniczył w 1944 w operacji „Most”. W okresie „Burzy” d-ca III Baonu 16 pp AK, którym dowodził w działaniach zbrojnych prowadzonych przeciwko okupantowi niemieckiemu. Odwołany z funkcji k-dta Obwodu AK Dąbrowa Tarnowska. Rozkazem K. O. AK Kraków z dniem 15 XII 1944 zostaje przeniesiony do sztabu K. O. AK Kraków na stanowisko oficera operacyjnego w Oddziale III K. O. Na początku I 1945 zgłosił się w Krakowie do dyspozycji K. O. AK Kraków. Jednak funkcji nie objął z powodu rozwiązania 19 I 1945 AK. Awansowany rozkazem KG AK z 23 I 1945 do stopnia mjr-a sł. st. piechoty z starszeństwem 1 I 1945.Po rozwiązaniu AK nadal czynny w konspiracji poakowskiej. Powraca na teren inspektoratu AK Tarnów, gdzie kieruje Obwodem AK Dąbrowa Tarnowska w likwidacji, oraz strukturami inspektoratu tarnowskiego AK/DSZ w likwidacji, a od sierpnia 1945 Okręgu Krakowsko- rzeszowskiego DSZ. Od jesieni czynny w strukturach Zrzeszenia WiN. Nadal kieruje obwodem WiN Dąbrowa Tarnowska, a po utworzeniu Rejonu Wschód WiN w skład, którego wchodziły: Tarnów, Brzesko, Dąbrowa Tarnowska i od II 1946 Bochnia. Kierował całokształtem pracy konspiracyjnej na tym terenie. Wiosną 1946 zagrożony aresztowaniem zwraca się do kierownictwa Okręgu Kraków WiN z prośbą o przeniesienie na inny teren. Po przekazaniu funkcji wyjechał na Górny Śląsk i zamieszkał w Zabrzu przy ul. Fredry 8/2. Kontynuuje działalność konspiracyjną w WiN na terenie Okręgu WiN Katowice, gdzie pełni m. in. funkcję z-cy kierownika Okręgu WiN Katowice - ppłk Stefana Musiałka. Jesienią 1946 podczas aresztowań wśród działaczy WiN okręgu wyjechał z Zabrza na Wybrzeże, gdzie osiedlił się w Gdańsku na stałe. Żył w 1972.
    Mieszkał tam z żoną Kazimierą, żołnierzem AK/WiN ps. „Kama”, „Katarzyna”.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1932; R. Rybka -K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. W-wa – Pułtusk 2001; J. Pomorski. Korpus Ochrony Pogranicza w obronie Rzeczypospolitej 1924-1939. Pruszków 1998; J. Wróblewski. Samodzielna Grupa operacyjna „Polesie” 1939. W-wa 1989; L. Głowacki. Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Lublin 1976; A. Pietrzykowa. Region tarnowski w okresie okupacji hitlerowskiej. W-wa – Kraków 1984; Z. Zblewski. Okręg Krakowski Zrzeszenia WiN 1945-1948. Kraków 2005; S. Głąb. Charakterystyka nr 200. IPN Kraków. Kwestionariusz osobowy; T. Biedroń. Okręg Krakowski WiN 1945-1947/w:/ ZHWiN nr 5. Kraków 1994.

     

    Rosiek Józef

    [1894-1943], oficer sł. st. piechoty WP, mjr [1936], w konspiracji ZWZ/AK, ppłk [1941], ps. „Brzeg”, „Józef” vel Józef Stocki.
    Inspektor w Podokręgu Wschodnim AK VI-IX 1942. Obszar Warszawski AK.

    Ur. 17 II 1894 w Żmiącej pow. Limanowa, syn Stanisława /rolnika/ i Małgorzaty z d. Dziedzic. Od 1907 uczył się w gimnazjum kolejno w Nowym Sączy, Tarnowie i Cieszynie, gdzie w 1915 otrzymał świadectwo dojrzałości. Od VIII 1914 d-ca plutonu w Legionie Wschodnim, a od IX 1914 służy w armii austriackiej jako d-ca plutonu w 57 pp, potem w 20 pp, a po ukończeniu szkoły oficerów rezerwy II-IV 1915 w Opawie jako d-ca kompanii 20 pp. W VII 1916 dostał się do niewoli rosyjskiej. W VIII 1918 po zwolnieniu z niewoli służył w 5 dywizji Syberyjskiej. Od IX 1918 k-dt placu zbornego w Kurhanie, a od IX 1919 był pomocnikiem d-cy kompanii reprezentacyjnej w Harbinie, a od XII 1919 d-ca oddziału dywizji w Wierchnieudinsku. W VII 1920 powrócił do kraju. Początkowo służył w Dywizji Syberyjskiej, a od VIII 1920 w 1 psp, a po ukończeniu Centralnej Szkoły Instruktorskiej /IX-XI 1920/w Krakowie był oficerem kontrolnym Wojskowych Zakładów Gospodarczych. Od VII 1921 oficer ewidencyjny 5 dywizjonu żandarmerii wojskowej, a od XII 1921 oficer 20 pp. W VIII 1922 dowodzi kompanią w 1 psp, a od XI 1922 kompanią w 11 pp. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty 1 VII 1923. W okresie II-VII 1925 ukończył kurs w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu. Następnie od VIII 1925 d-ca kompanii potem p.o. d-cy III baonu 11 pp, a od V 1928 d-ca plutonu artylerii 11 pp. W 1933 przeniesiony z 11pp do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie, gdzie od 1933 do 1934 był d-ca 2 kompanii szkolnej ckm, a potem 1934-1935 d-ca I baonu szkolnego. W 1935 przeniesiony do 2 baonu strzelców w Tczewie na stanowisko d-cy kompanii, potem z-cy d-cy baonu. Awansowany do stopnia mjr- sł. st. 1 I 1936. Następnie w Ośrodku Wyszkolenia Strzelców w Rembertowie. W 1939 d-ca I baonu strzelców w Rembertowie. W kampanii wrześniowej 1939 d-ca rezerwowego batalionu strzelców /tzw. baon „Rembertów”/. Dowodził ośrodkiem: Belwederska”, potem „Sielce” w czasie obrony Warszawy. Podczas okupacji niemieckiej posługiwał się dokumentami na nazwisko Stocki. Od Jesieni 1939 czynny w konspiracji SZP, potem od 1940 w Tajnej Armii polskiej /TAP,/z którą we IX 1940 wszedł do nowo powstałej organizacji KN. Od I 1941 k-dt Okręgu II KZ Warszawa-Województwo. We IX 1941 po scaleniu KZ z ZWZ został mianowany k-dtem rezerw Okręgu Warszawa –województwo. Awansowany na stopień ppłk-a sł. st. rozkazem KG ZWZ nr L. 21/BP z 11 XI 1941. Od II 1942 przeprowadzał scalenie KOP z AK w Podokręgu Wschodnim AK Obszaru Warszawskiego AK. Od VI-XI 1942 inspektor Podokręgu Wschodniego AK „Białowieża”. W XI 1942 przeniesiony na stanowisko k-dta rezerw Okręgu Warszawskiego AK.
    Aresztowany przez gestapo 07 IV 1943. Więziony na Pawiaku, gdzie został 07 V 1943 zamordowany.
    Odznaczony: VM kl. 5 /29 IX 1939/, KW /1923/, Medalem Niepodległości.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1923,1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse w WP 1935-1939. Kraków 2003; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; K. Kunert. Biogram J. R. /w:/ Słownik konspiracji warszawskiej 1939-1944, t. 2. W-wa 1987; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992.

     

    Rowicki Adolf  Aleksander

    [?– 1944] , por. rez., w konspiracji ZWZ/AK, kpt. rez.[1943], ps. „ Lubicz”.
    Kmdt Obwodu ZWZ Modlin 1940-1942. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Płońsk IV 1943 – II 1944. Podokręg Północny AK Obszaru Warszawskiego AK.

    Ur. ?. W publikacjach dot. konspiracji ZWZ/AK na terenie Podokręgu Północe Mazowsze ‘” Tuchola” jest wymieniany z imienia i nazwiska w stopniu kpt. rez., ale w rocznikach oficerskich nie występuje. Przed wojną mieszkał w Warszawie, skąd z rodziną w X 1939  wyjechał do miejscowości Wólka Smoszowska k. Zakroczymia zamieszkał w majątku  pp Więckowskich. Pełni  funkcję sołtysa. Podejmuje działalność konspiracyjną w ZWZ/AK na terenie Obwodu  Płońsk – Południe/Modlin/ Kierował pracą konspiracyjną w południowej części obwodu Płońsk. Zajmował się też kolportażem prasy konspiracyjnej. Od XI 1942-III 1943 pełni funkcje z-cy kmdta inspektoratu AK Płońsk. Po aresztowaniu por. f. Klimkiewicza „Jastrząb” z  dniem 1 IV 1943 obejmuje funkcję kmdta Inspektoratu AK  Płońsk. Rozkazem nr 18 /Pers. z dnia 22 XII 1943 zostaje mianowany kpt. rez. z starszeństwem od  1 I 1943. Awanse oficerskie sztabu Komendy Obszaru. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną. W II 1944 przybyła do niego łączniczka z Komendy Podokręgu AK „Tuchola” , która przekazała informacje o zagrożeniu aresztowaniem przez gestapo oraz  polecenie o natychmiastowym opuszczeniu miejsca dotychczasowego zamieszkania. Jednak nie podejmuje żadnej decyzji o wyjeździe i zwleka . Powtórnie ostrzeżony 28 II 1944 z rozkazem natychmiastowego opuszczenia swego miejsca zamieszkania efekcie podejmuje decyzję, ze wyjedzie z rodziną 29 II 1944. ale gestapo było szybsze i w nocy uzbrojony w broń maszynową  oddział gestapo otoczył dom.  W czasie krótkiej walki poległ w walce z gestapowcami, poległ też  jego syn Andrzej oraz  K. Muchla. W ręce Niemców dostaje się partyzant Napiórkowski, którego zamordowano w  Pomiechówku.
    Żona Maryla Rowicka. Miał syna Andrzeja/ur. 1924 -1944/i córke Hnnę, która zginęła podczas opuszczania Warszawy.

    J. Gozdawa-Golębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; E. Niesiobędzki. Z Dziejów walk na Kurpiach. W-wa 1999.

     

    Rożek Stanisław

    [1906-1981]. urzędnik, żołnierz ZWZ/AK/ROAK/WiN, ppor. cz. w. [1944], ps. „Chmiel”, „Połęga”, „Przebój”, „Zych” vel Zawadzki.
    Kmdt Inspektoratu ROAK/DSZ. Prezes Obwodu WiN Przasnysz.

    Ur. 11 XI 1906 w Tarnopolu. Syn Stefana /leśnika/ i Anieli z d. Kasperska. W 1927 ukończył średnią szkołę techniczną. Wg niepotwierdzonych informacji od 1927-1932 studiował. Z zawodu inż. meliorant. Pracował zawodowo w Wydziale Rolnym Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, potem w Przasnyszu. Przed wojną mieszkał w Małowidzu pow. Przasnysz i pracował w Powiatowym Zarządzie Rolnym w Przasnyszu. Podczas okupacji niemieckiej zatrudniony w niemieckim Kreisbaumtcie w Przasnyszu, gdzie zajmował się sprawami rolnymi i melioracyjnymi. Czynny w konspiracji ZWZ/AK od 1941. Zajmował się działalnością wywiadowczą, co ułatwiał mu charakter wykonywanej pracy zawodowej oraz możliwość swobodnego poruszania się w terenie. Od VIII 1942 był szefem referatu II /wywiadu/ w sztabie Obwodu AK Przasnysz. Jednocześnie w 1943 był okresowo z-cą k-dta obwodu. Z ramienia K. O. AK był w 1944 opiekunem oddziału partyzanckiego AK, przy którym przebywał. Od XII 1944 do II 1945 pełnił obowiązki z-cy k-dta Inspektoratu Rejonowego „BR”. Po rozwiązaniu AK w I 1945 działa w strukturach konspiracji poakowskiej ROAK/DSZ/WiN. Utrzymywał kontakty z kpt. S. Szmakfeferem „ Andrzej „, „Szach”, który kierował konspiracją niepodległościową ROAK/DSZ na Północnym Mazowszu. Awansowany w AK do stopnia ppor. cz. w. Od II 1945 jako inspektor ROAK odbudowywał struktury konspiracyjne na tym terenie głównie w oparciu o b. żołnierzy AK. Niezwykle aktywny w swym działaniu. Po utworzeniu we IX 1945 WiN kierował obwodem WiN Przasnysz. W okresie swej działalności miał kontakty z S. Sędziakiem z Obszaru Centralnego WiN i mjr A. Jaszczukiem k-dtem Okręgu Warszawskiego WiN. Zagrożony aresztowaniem opuścił teren swej działalności. Mieszkał w Warszawie przy ul. Kopernika 15/10. Następnie wyjechał z Warszawy. Ukrywał się m.in. w Krakowie, gdzie został ujęty12 VIII 1946 przez UB. Przekazany do dyspozycji WUBP w Warszawie i uwięziony. Aresztowany przez WPR Warszawa, sygnatura akt Pr 817/47. Przeszedł okrutne śledztwo z zastosowaniem wobec niego tortur. Skazany 22 III 1947 przez WSR Warszawa na karę śmierci. Po ponownym procesie zostaje 13 VI 1947 skazany przez WSR Warszawa, sygnatura akt Sr 328/47 na karę 15 lat więzienia z art. 86 § 2 KKWP. Początek wykonania kary 12 VIII 1946, godz. 11, zaś upływ kary 12 VIII 1961, godz. 11, oo. Więziony po procesie w ZK Warszawa – Praga, skąd go przewieziono do CWK Wronki i tu osadzono 11 IX 1947. Szykanowany i prześladowany przez personel więzienny. Karany pod byle pretekstem karami porządkowymi, izolatką i karcerem. W dniu 21 V 1951 wywieziony z CWK Wronki do ZK Warszawa – Praga do dyspozycji WUBP Warszawa. Następnie z ZK Warszawa – Praga wywieziony w końcu 1951 do ZK w Strzelcach Opolskich, skąd go przewieziono do CWK w Rawiczu i tu osadzono 17 V 1952. W XII 1952 WSO w Warszawie złagodził mu na mocy amnestii z 21 XI 1952 do lat 8. W wyniku pogorszenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego 31 I 1953 zostaje przewieziony do ZK Wrocław I, gdzie go umieszczono w więziennym szpitalu. Zwolniony z ZK Wrocław 12 VIII 1954. Jednak wolności nie odzyskał, bowiem decyzją sądu umieszczono go w zamkniętym Zakładzie dla Nerwowo Chorych w Paprotni, gdzie przebywał do połowy lat sześćdziesiątych. W wyniku starań podwładnych i przyjaciół oraz zobowiązania się sprawowania nad nim opieki przez R. Żbikowskiego z Przasnysza został zwolniony z szpitala. Zdrowia utraconego podczas śledztwa w UB i więzieniach nie odzyskał do końca życia. Złożył relację z działalności konspiracyjnej w AK.
    W końcu lat siedemdziesiątych mieszkał w Starym Sączu pod opieką siostry jego zmarłej żony. Ciężko chory zmarł 04 I 1981 w szpitalu w Nowym Sączu. Pochowany 09 I 1981 na cmentarzu parafialnym w Starym Sączu. Jego grobem opiekuje się wnuczka zamieszkała na Śląsku.
    Żonaty z Zofią z d. Rejewska.

    Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 865/47; Księga główna więźniów CWK Rawicz nr 194/52; Cz. Czaplicki. Poszukiwany listem gończym. Lublin 1992; J. Gozdawa-Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; R. Juszkiewicz. Mławskie Mazowsze w walce. W-wa 1968; tenże: Czas cierpień, walki i bohaterstwa. Powiat przasnyski w latach 1939-1945. Przasnysz 1993; H. Piskunowicz. Podokręg Północny „Browar”, „Tuchola” ZWZ-AK. W-wa 1999; Reminiscencje ciechanowskich akowców. Ciechanów 1993; M. Szejnert. Śród żywych duchów. Londyn 1990; T. Łaszczewski. Biogram S. R /w:/ Biuletyn WiN „Orzeł Biały” nr 10/2002. Kraków 2002; Informacja ks. Proboszcza Parafii Rzymsko-Katolickiej św. Elżbiety w Starym Sączu z 2001.

     

    Ruśkiewicz Stanisław

    [1895-1942], członek POW, oficer sł. st. piechoty WP, mjr [1934], w konspiracji ZWZ, mjr, ps. „Florian” vel Florian Gałęzowski.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Rzeszów IV 1940-III 1941. Okręg Kraków ZWZ-AK.

    Ur. 08 V 1895 w Warszawie, syn Jana / urzędnik fabryczny/i Michaliny z d. Weiss. Uczęszczał do szkoły powszechnej, potem do prywatnej szkoły realnej M. Rychłowskiego w Warszawie. W 1913 po ukończeniu 6 klasy z powodu trudnej sytuacji materialnej musiał przerwać naukę i podjąć pracę. Pracuje jako urzędnik w fabryce chemicznej „Kijowski, Scholtze i Ska” w Targówku k/Warszawy. Od IX 1914 członek konspiracyjnej POW. Brał udział w stopniu szeregowca w konspiracyjnych ćwiczeniach wojskowych w Raszynie k/Warszawy. Uczestniczy w akcjach wywiadowczych i dywersyjnych przeciwko wojskom rosyjskim w rejonie Warszawy. Wiosną 1915 próbował się przedostać na teren Małopolski w zaborze austriackim. Chciał uniknąć poboru do armii rosyjskiej i zamierzał wstąpić do Legionów Polskich. 28 V 1915 ujęty przez żandarmerie rosyjska i wcielony do wojska rosyjskiego. W stopniu szeregowca wcielony do 56 pp, potem od 14 VIII 1915 w baonie zapasowym 251 pp w Moskwie, gdzie przeszedł przeszkolenie rekruckie. Z polecenia POW prowadził agitację wśród Polaków służących w armii rosyjskiej. Od 01 I 1916 słuchacz Aleksiejewskiej Oficerskiej Szkoły Piechoty w Moskwie. Awansowany 1 VI 1916 do stopnia chorążego. Następnie po ukończeniu szkoły służył do 01 II 1917 w 12 zapasowym pułku Strzelców Syberyjskich w Irkucku. Początkowo d-ca plutonu w 8 kompanii oraz instruktor w Szkole Podoficerskiej. Od 01 II 1917 służy w batalionie kolejowym w Zaamurskiej Brygadzie Wojsk Kolejowych w Harbinie. Od 01 III 1917 instruktor i d-ca plutonu w 2 rezerwowym pułku karabinów maszynowych w Oranienbaumie k/Piotrogrodu. Awansowany do stopnia ppor. 10 III 1917 z starszeństwem 1 I 1916. 18 V 1917 ukończył kurs d-ców kompanii km. Od 05 X 1917 walczy w szeregach 74 pułku strzelców stawropolskim na froncie austriackim w rejonie Kamieńca Podolskiego, gdzie dowodzi plutonem km. W dniu 28 XII 1917 zostaje zdemobilizowany. Po starciach z bolszewikami dotarł do Bobrujska. Od 01 IV 1918 służy w stopniu ppor. w I Polskim Korpusie Wschodnim gen. J. Dowbora – Muśnickiego. Dowodził sekcją w 3 kompanii Legii Oficerskiej w Bobrujsku. Od 14 IV 1918 dowodzi 2 oddziałem km. Po demobilizacji I korpusu w VI 1918 powraca do kraju. Od 01 XI 1918 służy jako ochotnik w WP. Skierowany na kurs oficerski w Dęblinie dla oficerów z armii zaborczych. 05 XI 1918 złożył przysięgę wojskową Warszawie. Od 23 XII 1918 instruktor polskiej musztry w batalionie zapasowym 17 pp. jednocześnie d-ca kompanii. Od 26 VIII 1919 bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 20 pp w składzie 6 DP. Dowodzi kompanią szturmową. Wyróżnił się 08 VII 1920 podczas walk z bolszewikami w rejonie wsi Kustynia, gdzie jego oddział zadał duże straty wrogowi i zmusił tym samym do odwrotu oddział bolszewickiej kawalerii, czym też ułatwił przebicie się przez Równe oddziałów II Armii gen. Antoniego Listowskiego. Podczas marszu oddziałów 6 DP na Brody nadal dowodzi kompania szturmową 20 pp. Pod Klekotowem k/ Brodów powstrzymuje silny atak kawalerii bolszewickiej na flankę 20 pp. W czasie walk zostaje ciężko ranny w lewą nogę odłamkiem pocisku artyleryjskiego. Następnie przebywa do 20 IV 1921 na leczeniu w szpitalu w Wadowicach, potem w Krakowie. Za męstwo okazane w boju pod Brodami został odznaczony Krzyżem VM kl. 5. Awansowany do stopnia por. sł. st. piechoty 20 II 1921. Po wyleczeniu ran przeniesiony do 17 pp w Rzeszowie na stanowisko d-cy kompanii. Od 01 VIII 1921 do 01 XI 1921 przebywał na kursie doszkalającym dla oficerów młodszych w Głównym Centrum Wyszkolenia przy DOGen. Domen w Krakowie. Od 25 IV 1922 d-ca 8 kompanii w III baonie 17 pp, potem od 12 X 1922 instruktor i d-ca 2 kompanii w Centralnej Szkole Podoficerów Zawodowych Piechoty nr 2 w Grudziądzu, potem od II 1923 d-ca 6 kompanii. W dniu 14 V 1923 złożył egzamin z języka polskiego przed Komisją Egzaminacyjną przy DOK VIII w Toruniu. Z dniem 02 X 1923 przeniesiony ponownie do 17 pp w Rzeszowie. Po powrocie młodszy oficer 2 kompanii, potem w 8 kompanii. Od 06 XI1923 d-ca 8 kompanii III baonu 17 pp. Od 14 II 1924 d-ca Szkoły Podoficerskiej 17 pp, potem od 30 V 1924 d-ca 2 kompanii CKM w II baonie 17 pp. Od 01 VI 1924 do 14 IX 1924 przebywa na kursie wywiadowczym w II Oddziale SG WP w Warszawie. Po powrocie do 17 pp od 15 IX 1924 młodszy oficer 6 kompanii, potem od 27 X 1924 d-ca 4 kompanii, następnie d-ca 3 kompanii CKM, 4 kompanii i 8 kompanii. W międzyczasie ukończył w 20 p. ułanów w Rzeszowie kurs jazdy konnej dla oficerów. Od 15 IX 1925 do 31 XII 1925 przebywał na kursie w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu. Następnie kolejno d-ca 4, 7 i 8 kompanii 17 pp. Od 28 V 1926 d-ca Szkoły Podoficerskiej 17 pp. Awansowany na stopień kpt. sł. st. piechoty 25 III 1927 z starszeństwem 01 I 1927. Od I 1927 do IX 1927 d-ca 2 kompanii CKM. Od 15 IX 1927 instruktor w 4 kompanii szkolnej Oficerskiej Szkoły Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie, przemianowanej później na Szkołę Podchorążych Piechoty. W 1933 ukończył w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie kurs dla dowódców batalionu. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. piechoty 1 I 1934. Z dniem 01 I 1934 przeniesiony do 83 pp w Kobryniu na stanowisko d-cy batalionu. Następnie od IX 1937 kwatermistrz i II zastępca d-cy 83 pp. Z dniem 27 I 1939 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko d-cy Baonu KOP „Czortków”. W kampanii wrześniowej 1939 od 01 IX – 18 IX 1939 d-ca d-ca I baonu 163 pp rez. w składzie 36 DPRez. Bierze udział w walkach pod Szydłowcem, Końskimi, Kazanowem, gdzie wyróżnił się prowadząc kontratak na pozycje niemieckie odbił z rąk wroga Kaczanów. W końcu IX 1939 na Lubelszczyźnie dostał się do niewoli niemieckiej, skąd na początku X 1939 uciekł. Następnie powraca do Rzeszowa. Podejmuje działalność konspiracyjną w SZP/ZWZ we współpracy z mjr S. Musiałkiem – Łowickim ps. „Mucha”. Organizator siatki konspiracyjnej SZP/ZWZ na terenie Rzeszowa. Po aresztowaniu przez gestapo w IV 1940 mjr-a dypl. rez. W. Bartosika ps. „Broda” nawiązał kontakty organizacyjne z Komendą Okręgu ZWZ Kraków. Wyznaczony w IV 1940 przez k-dta Okręgu ZWZ Kraków płk dypl. kaw. j. Filipowicza „Róg” k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Rzeszów. Prowadził aktywna działalność konspiracyjną. Odbudował sieć konspiracyjną n podległym terenie rozbitą aresztowaniami wiosna 1940.
    Utrzymywał regularne kontakty z K. O. ZWZ w Krakowie, gdzie dostarczał raporty oraz materiały wywiadowcze. W wyniku zdrady został 25 III 1941 ujęty przez gestapo na Plantach w Krakowie. Podczas ciężkiego śledztwa z zastosowaniem tortur przyznał się do rzekomych kontaktów z wywiadem A. Cz. w związku z tym przewieziony do Berlina, gdzie był przesłuchiwany przez oficerów gestapo z RSHA i SD. Więziony w berlińskim więzieniu Charlottenburg. W dniu 14 I 1942 skazany przez hitlerowski Sąd Wojenny Rzeszy na karę śmierci. Przed egzekucja pozwolono mu na napisanie listu do żony przebywającej w Wieliczce. Stracony w dniu 04 IV 1942. W dniu 11 IV 1942 Wojenna Prokuratura Rzeszy powiadomiła żonę o wykonaniu wyroku. Wg innej wersji miał być stracony 09 V 1941 w więzieniu w Katowicach.
    Od 1924 był żonaty z Bronisławą Pawłowską. Miał z tego związku troje dzieci. Syna Bronisława /ur.1925/, 2 córki: ur. w 1928 i 1931..
    Odznaczony: VM kl. 5 /1920/, KW 3x /1920/, KN, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Medalem Wojska, Medalem Niepodległości / za POW 1933/.

    Roczniki oficerskie MSWojsk. 1923,1924,1928,1932; Zbiorowe: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. W-wa -Pułtusk 2001; J. Pomorski. Korpus Ochrony Pogranicza w obronie Rzeczypospolitej 1924-1939. Pruszków 1998; J. Wróblewski. Armia „Prusy” 1939. W-wa 1986; MSBUDN 1939-1956, t. 6. Kraków 2000 / tu obszerna bibliografia/; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK. Kraków 1994; A. Zagórski. Okręg AK Kraków /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996;

     

    Rybnik Aleksander

    [1906-1946], oficer sł. st. piechoty WP/KOP, kpt. [1939], w konspiracji ZWZ/AK/AKO-DSZ/WiN, mjr sł. st.[1944], ps. „Aleksy”,„Chmura”, „Dziki”, „Jerzy”, „Maciej Kropidło”, „Maciej Rózga”, „Rózga”, „Zając”, „Zawoja” vel Antoni Kuryłowicz.
    Kmdt Garnizonu ZWZ Wilno III-IV 1941, Kmdt Obwodu AK Słonim III-XI 1942 /Okręg AK Nowogródek/, kmdt Obwodu AK/AKO Białystok-powiat XII 1943- IV 1945. Kmdt Inspektoratu Białystok AK. Przewodnik Rejonu AKO Białystok II-VIII 1945, prezes Inspektoratu WiN Białostocko-suwalskiego.

    Ur. 13 XII 1906 w Starosielcach pow. Białystok. Syn Michała /pracownika kolei/ i Pauliny z d. Buszewicz. Od 1913 uczęszcza do szkoły powszechnej w Starosielcach. Po wybuchu 1 VIII 1914 I wojny światowej ewakuowany z rodzicami do Kaługi w Rosji, gdzie kontynuuje naukę w szkole powszechnej. Podczas pobytu w Kałudze zmarła matka. W V 1919 powraca z ojcem i bratem Eugeniuszem do Polski i zamieszkał w Starosielcach, w 1921 ukończył szkołę powszechną. W 1921 wstępuje do Seminarium Duchownego w Wilnie, gdzie uczy się do 1924. Następnie przenosi się do Janowa Podlaskiego, gdzie od 1924-1925 uczy się w miejscowym Seminarium Duchownym. W 1925 przerywa naukę w seminarium i przenosi się do Warszawy, gdzie uczęszczał do gimnazjum Nawrockiego uzyskując w 1927 maturę. Powołany do służby wojskowej, którą odbywa w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Różanie, gdzie przebywa od VIII 1927 do VIII 1928. Następnie od X 1928 do VIII 1930 w Szkole podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1930 z przydziałem do 78 pp w Baranowiczach na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1933. z dniem 1 V 1935 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do Baonu KOP „Wołożyn” na stanowisko d-cy plutonu, potem d-cy kompanii granicznej. Do stopnia kpt. sł. st. piechoty awansowany 19 III 1939. W III 1939 wraz z Baonem KOP „Wołożyn” przeniesiony nad granicę z Czechami w rejon Rabka -Żywiec-Sucha Beskidzka, gdzie baon został włączony do 1 Brygady Strzelców Górskich. W kampanii wrześniowej 1939 d-ca kompanii. Walczy z wrogiem w rejonie m. Pcim, potem Gdowa i Bochni. Podczas walk odwrotowych dotarł na Lubelszczyznę, gdzie zostaje d-cą improwizowanego baonu „Olek” w składzie Grupy Wilhelma Orlika – Rückemanna. W walkach z bolszewikami pod Wytycznem zostaje ranny. Unika niewoli i w przebraniu cywilnym przedostaje się w x 1939 do Warszawy. W połowie XI 1939 przedostaje się do Wilna. Od XII 1939 dział w strukturach konspiracji wileńskiej SZP/ZWZ. Zwerbowany przez nauczyciela gimnazjum Józefa Bujnowskiego ps. „Alf”, „Walter”. Czynny początkowo w „Kole Pułkowym 6 pp Leg” jako d-ca plutonu, a od IX 1940 d-ca batalionu, potem od XII 1940 d-ca „Koła Pułkowego” 6 pp Leg. Od III do IV 1941 pełni funkcję z-cy k-dta Garnizonu Wilno ZWZ „Dwór”, a po aresztowaniu 03 IV 1941 przez NKWD k-dta „Dworu” kpt. sł. st. Karola Zielińskiego „Brzoza”, „Czerw”, „Tomczyk” zostaje mianowany w jego miejsce k-dtem Garnizonu ZWZ Wilno „Dwór”. Używał wówczas ps. „Aleksy”, „Chmura”, „Zawoja”. Funkcję pełni przez krótki okres czasu, bo już 13 IV 1941 zostaje aresztowany przez NKWD i uwięziony. Po napaści Niemców na sowiecką Rosję odzyskuje wolność 23 VI 1941 po zajęciu Wilna przez wojska niemieckie. Na początku 1942 ze względu na zagrożenie aresztowaniem ze strony nowego okupanta z polecenia mjr./ppłk-a „Smętka” /Aleksander Krzyżanowski/ opuścił Wilno i wyjechał w III 1942 na teren Nowogródczyzny, gdzie działa w konspiracji AK. Skierowany przez k-dta Okręgu Nowogródek AK mjr-a „Prawdzica” /Janusz Szulc vel Szlaski/na stanowisko k-dta Obwodu AK Słonim krypt. „Piaski”. Używał ps. „Zając”. Organizował struktury AK na tym terenie od podstaw w oparciu o miejscowa siatkę konspiracyjną. Jesienią 1942 w wyniku „wsypy” okupanci przeprowadzili wśród członków konspiracji AK i miejscowego elementu polskiego masowe aresztowania w wyniku, czego zostaje rozbita siatka konspiracyjna obwodu. Zagrożony aresztowaniem w XI 1942 w trybie alarmowym wyjechał z Słonimia. Początkowo ukrywał się na terenie pow. Wołkowysk, potem na terenie Puszczy Knyszyńskiej pod Białymstokiem. Na początku VI 1943 nawiązał kontakty z oddziałem Uderzeniowych Batalionów Kadrowych, gdzie od połowy VI 1943 pod ps. „Popławski” pełni funkcję oficera do zleceń sztabie oddziału UBK, potem d-cy patrolu. We XI 1943 nawiązał kontakt z siatką AK w Obwodzie AK Białystok - powiat. Przez k-dta obwodu por. S. Grygę „Szary’ zostaje wprowadzony ponownie do działalności konspiracyjnej w AK. Rozkazem k-dta KOB AK ppłk-a sł. st. W. Liniarskiego „ Mścisław” z 10 XII 1943 zostaje z dniem 15 XII 1943 mianowany k-dtem Obwodu AK Białystok-powiat. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną na podległym terenie. Przygotowywał podległe struktury do udziału w akcji „Burza”. W okresie „Burzy był przewidywany na d-cę odtwarzanego w AK 42 pp AK. Podczas działań w ramach akcji „Burza” w VII-VIII 1944 kierował siłami AK n podległym terenie. Po wejściu na teren Białegostoku w VIII 1944 A. Cz. pozostaje w konspiracji AK na zajmowanym dotychczas stanowisku. Awansowany do stopnia mjr sł. st. 11 XI 1944. Z dniem 20 IX 1944 mianowany z-cą kmdta Inspektoratu AK Białystok. Nadal jednocześnie dowodzi także Obwodem AK Białystok – Powiat. Od xX1945 pełni funkcje kmdta Inspektoratu Rejonowego AK Białystok. Jednocześnie nadal do IV 1945 jest kmdtem Obwodu AK/AKO Białystok – Powiat. W 1945 dowodził Zgrupowaniem Partyzanckim AKO krypt. „Piotrków”  w Puszczy Knyszyńskiej. Walczył na czele zgrupowania z  oddziałami NKWD i UB. W VIII 1945 zgrupowanie zostaje rozwiązane. W X 1945 mianowany z-ca prezesa Okręgu win Białystok. Do Iv 1946 dowodzi jednocześnie Inspektoratem Białostocko-suwalskim WiN. Ujęty 19 IV 1946 przez Grupę WP pozorującą oddział NZW. W dniach 13-18 VII 1946 sądzony przez WSR Białystok. Rozpraw była pokazowa i odbywała się w sali kina „Ton” w Białymstoku. Wyrokiem WSR Białystok syg. Akt R 614/46 z 20 VII 1946 został skazany na kar śmierci. Sądzony przez WSR Białystok w składzie mjr Włodzimierz Ostapowicz/jeden z największych sądowych oprawców żołnierzy podziemia niepodległościowego/- przewodniczący, por. Zbigniew Furtak / także z grupy największych oprawców sądowych żołnierzy podziemia niepodległościowego/, ppor. Wacław Kosmatka- ławnik oraz mjr Adama Maasa podprokuratora z NWP w warszawie i por. Witolda Grodzińskiego  podprokuratora z WPR Białystok. Więziony w więzieniu w Białymstoku, gdzie został zamordowany 11 IX 1946.
    Sąd Wojewódzki III Wydział Karny w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 VI 1992, syg. akt III Ko. 279/92 uznał za nieważny wyrok wydany przez WSR Białystok 20 VIII 1946 jako wydany za czyny popełnione w związku z walką o niepodległy byt Państwa Polskiego.
    Żonaty od jesieni 1945  z Marią z d. Bucin. Miał syna  Jerzego. Z pierwszego małżeństwa miał córkę Łucję.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, SKZ

    Dz. Pers. Nr  13 z 15 VIII 1930; Rocznik oficerski 1932; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; L. Tomaszewski. Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939-1945.W-wa 1999; K. Krajewski. Na Ziemi Nowogródzkiej. Nowogródzki Okręg K. w-wa 1997;Z Gwozdek. Białostocki Okręg ZWZ-AK. T. I organizacja. Białystok 1993;K. Krajewski-T. Łabuszewski. Białostocki Okręg AK-AKO VII 1944-VIII 1945. W-wa 1997; A. Zagórski. Zrzeszenie :Wolność i Niezawisłość” w dokumentach. T. VI, cz. Cz. 3. Wrocław 2000

     

    Rzepka Józef

    [1913-1951], student prawa, oficer rez. piech. WP, ppor. [1939], w konspiracji ZWZ/AK, por. rez., ps. „Bogusław”, „Krzysztof”, „Rekin”, „Stefan”, „Znicz”, vel Józef Sieniawski, vel Bogusław Zosik - działacz WiN.
    D-ca Placówki ZWZ/AK Głogów Młp. – Bratkowice VI 1940- V 1943. Obwód ZWZ/AK Rzeszów. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK/NIE Mielec II 1945?

    Ur. 22 II 1913 w Bratkowicach k/Rzeszowa, syn Jana i Antoniny z d. Nowak. Uczęszczał do I Gimnazjum w Rzeszowie, gdzie w 1935 otrzymał świadectwo dojrzałości. Następnie w latach 1935-1937 studiuje na Wydziale Prawa UW w Warszawie. W latach 1937-1938 odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 5 psp w Przemyślu. W x 1939 zorganizował w Bratkowicach siatkę konspiracyjną, która została w V 1940 włączona do ZWZ. W okresie od VI 1940-V 1943 był kmdtem Placówki ZWZ/AK Głogów Młp. –Bratkowice w Obwodzie ZWZ/AK Rzeszów..  Od V 1943 pełni funkcję i adiutanta Inspektoratu Rejonowego AK Rzeszów. Od IV 1944 z-ca kmdta Podobwodu Rzeszowskiego AK . Podczas akcji „Burza” dowodził III Zgrupowaniem Partyzanckim AK , potem z-ca dycy tego zgrupowania.  Po wkroczeniu Rosjan na teren Rzeszowszczyzny zostaje mianowany kierownikiem utworzonego 29 VIII 1944 Biura Politycznego przy Inspektoracie Rejonowym Rzeszów. Brał udział w nieudanej akcji na więzienie w Rzeszowie przeprowadzonej w nocy z 7/8 X 1944. W okresie XI-XII 1944 pełnił funkcję kmdta Obwodu AK Tarnobrzeg. Następnie powraca do Rzeszowa, gdzie kontynuuje działalność konspiracyjna. Ponownie wysłany na teren Mielca, gdzie od  II 1945 pełni krótko jako p. o. kmdta inspektoratu AK Mielec. W III 1945 przenosi się do Katowic, później zamieszkał w Zabrzu.   Działa w grupie konspiracyjnej płk-a F. Faixa. Jesienią 1945 ujawnił się. Podejmuje przerwane przed wojną studia prawnicze. Podejmuje działalność konspiracyjną w ramach Win. Organizuje siatki konspiracyjne wywiadu Win na Górnym Śląsku. Pełni funkcję referenta politycznego w Biurze Studiów „Iskry”, potem Wydziału Informacji  IV Zarządu Głównego WiN, gdzie kieruje wywiadem politycznym. Zatrzymany w Katowicach  przez funkcj. WUBP Katowice i uwięziony. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego aresztu tymczasowego wydała 28 I 1948 Wojskowa Prokuratur Rejonowa Katowice. Przewieziony następnie do Warszawy na dalsze śledztwo. W trakcie przesłuchań był bity i torturowany w wyniku czego popadł w chorobę psychiczną. Wyrokiem WSR Warszawa 14 X 1950, sygnatura akt 1099/50 zostaje skazany na karę śmierci. 16 XII 1950 NSW w Warszawie, sygnatura akt Sn. Odw. S 3674/50  utrzymał w mocy wydany wyrok . B. Bierut decyzją z dnia 20 II 1951 nie skorzystał z prawa łaski. W dniu 1 III 1951 zostaje zamordowany w więzieniu na Mokotowie. W wyniku rewizji wniesionej w 1990  Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego  w Warszawie, sygn. akt Cn. Un. 166/92 wydaje postanowienie o unieważnieniu wyroku z dnia 14 X 1950  jako wydanego za działalność na rzecz Niepodległego bytu Państwa Polskiego.
    Był  żonaty z Zofią z d. Bamberg. Miłą z twego związku córkę Annę /ur.1948/.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW4x

    A. Zagórski. Zrzeszenie WiN w dokumentach, t. VI, cz. 3. Wrocław 2000; G. Ustasz. Podziemna Armia. Podokręg AK Rzeszów. Rzeszów 2010; G. Ustasz. Okręg Rzeszowski Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Rzeszów 2006.

     


     

     

     

     

     

     

     

     


    26 październik  2011 r.

    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005