<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Przyjaciele - ich okiem i piórem "2"

  • Konstanty Kostka
  • Pierwsi Partyzanci
  • O Lucynie Stankiewicz …
  • Godzina W - AD 2008
  • Kowno i Wileńszczyzna na pocztówkach
  • Olgierd Stankiewicz - Wspomnienia
  • Lot do Wilna
  • A jednak wszystko jest możliwe ...
  • Komorów na mapach cz. 1
  • Komorów na mapach cz. 2
  • Jenike, Starzyński, Puzio
  • Dwanaście złotych pszczół
  • Kresowy życiorys
  • Bożena Dobaczewska - "Przeszłość" ...
  • Henryk Radziszewski
  • Bohater z Marcinkaniec koło Grodna – ppor. Piotr Juralewicz
  • Moje narodziny - wiersze Joanny Piwońskiej
  • Nowogródczyzna - wspomnienia z AK - Olgierd Stankiewicz
  • Tragiczny los Gołogór
  • Rutkowski Tadeusz
  • Zdzisław Małaczyński
  • Wspomnienia Janusza Mischke o ojcu
  • Janina Ziarko - wiersze
  • Wspomnienia Karola Skury - uczestnika bitwy pod Monte Cassino
  • Uwagi dotyczące hasła Skalski herbu Szeliga w książce Wiktora Wittiga - Nieznana szlachta polska
  • Jan Szczepański - Wieś Radzice w okresie okupacji hitlerowskiej
  • Przeżyłam Kazachstan
  • Moja ciocia z Ravensbrück
  • Błagowieszczanka
  • Wspomnienia o moim dziadku Alfredzie Hamburgerze
  • Skawińscy herbu Rawicz
  • Historia budowy szkoły w Szyszkowie w latach 1937-1938
  • Historia budowy szkoły w Szyszkowie w latach 1937-1938


  • Komorów na  mapach
    cz. 1


    Autor: Zbigniew Kowalewicz – 2009r.


    Uwaga: Wykorzystanie całości lub części opracowania wymaga zgody autora

    Wstęp.

    Opracowanie niniejsze ma charakter poglądowy i może być interesujące dla czytelników, którzy lubią oglądać i analizować szczegóły map. Także dla osób, które szukają dokładniejszych wiadomości o Komorowie jest źródłem wiedzy o rozwoju tej miejscowości i jego najbliższych okolicach. Podane są  źródła gdzie należy szukać map związanych z Komorowem. Przedstawione są tylko wycinki interesujących map jednak kopie całych map są w posiadaniu autora niniejszego opracowania.
    Można mieć zastrzeżenia do jakości prezentowanych map jednak tylko takie kopie udało się autorowi zdobyć w bibliotekach.
     

    O Komorowie i jego początkach

    Nazwa Komorów pojawia się w historii około XIV-XV wieku z tym, że dotyczyła ona folwarku Komorów i wsi Komorów początkowo pańszczyźnianej. W XIX wieku ludność nie przekraczała 100 osób łącznie z robotnikami sezonowymi zatrudnionymi w folwarku.
    Jako folwark i wieś Komorów zaczyna pojawiać się na mapach, mimo niewielkiej populacji już w końcu XVI wieku.
    Natomiast miejscowość Komorów jako Miasto-Ogród ma dopiero niecałe 80 lat gdyż plan „Miasto Ogród Komorów” zatwierdzony został decyzją Warszawskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 14 stycznia 1930 roku.
    Plan Miasta Ogrodu sporządził mierniczy p. Szymański.
    Na powstanie Komorowa jako miejscowości znaczący wpływ miało uruchomienie w grudniu 1927 roku Elektrycznej Kolei Dojazdowej /EKD/ na trasie Warszawa – Grodzisk Mazowiecki.
    Kolejkę EKD – pierwszą w kraju kolej elektryczną – uruchomiono staraniem pierwszej w odrodzonej Polsce Spółki Akcyjnej „Siła i Światło”, która powstała 5 grudnia 1918r. Spółka ta miała na celu finansowanie elektrowni, tramwajów, kolei elektrycznych i innych przedsiębiorstw związanych z wytwarzaniem energii elektrycznej. W skład tej grupy wchodziła m.in. Elektrownia Okręgowa w Pruszkowie S.A. - wyłączny dostawca energii elektrycznej dla kolejki EKD

    Fot.1.  Notatka zatwierdzająca plan Komorowa przedstawiony na Fot.38.

    Komorów względem sąsiednich miejscowości był usytuowany następująco:
    Leżał na linii drogi Helenów – Janki, położony był obok już wtedy dużego Pruszkowa a tory kolejki EKD z Komorowa połączone były bocznicą z torami kolei w Pruszkowie.  Najlepiej to przedstawia poniższy szkic.




    Fot. 2.  Szkic sytuacyjny z 1930 r.

    Dla celów niniejszej pracy zapoznałem się ze zbiorami map dostępnymi w Bibliotece Narodowej w Warszawie, Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowym w Grodzisku Mazowieckim i zbiorami prywatnymi.

    Komorów na mapach do XIX wieku

    Najstarsza mapa terenów w okolicach Warszawy pochodzi z Atlasu Historycznego Polski – jest to mapa Mazowsza – część południowa – z drugiej połowy XVI wieku. Mapa ta została umieszczona w wydawnictwie Państwowego Wydawnictwa Naukowego w 1973 r.
    Na mapie tej mamy przedstawione prawie wszystkie miejscowości obecnie istniejące z tym, że mają odrobinę inne nazwy np. Komorowo, Pruszkowo, Grodzisko, Brwinowo itd.
    Mapa tu przedstawiona jest wynikiem pracy historyków współczesnych przedstawionym w opracowaniu  naukowym Polskiej Akademii Nauk – Instytut Historii z 1973r.

    Fot. 3. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku – Atlas Historyczny Polski / wydawnictwo PWN – 1973r/.

    Natomiast najstarszą mapą z którą się zetknąłem, a na której występuje nazwa Komorów jest mapa dostępna w Bibliotece Narodowej z 1770 r. jednak nie pokazuję jej w tej pracy gdyż jest prawie nieczytelna.
    Jest to mapa całej Polski sporządzona przez Carolusa Porthees – Rei Termentarice Centurio nosząca nazwę „Stanislao Augusto Regi Polonice – Domino suo Clementissimo D.D.D.”

    Ze źródeł bibliotecznych pozyskałem mapy z końca XVIIIw. z lat 1790, 1792 i 1794. Pokazują one Komorów i sąsiednie miejscowości, które istnieją do chwili obecnej.
    Nie ma jednak takich miejscowości jak Nowa Wieś, Kanie, Helenów czy Sokołów. Należy zaznaczyć, że Komorów w tym okresie liczył niewiele ponad 50 stałych mieszkańców i to głównie we wsi Komorów, która na tych mapach nie jest wyodrębniona a stanowi całość z folwarkiem. Pojawia się niewielka ale już zaznaczona miejscowość Granica obecnie tworząca całość administracyjną z Komorowem.
    Reguły dzielą się na trzy osady: Reguły Wielkie, Kuchy i Malichy.  Obecna miejscowość Opacz nosi nazwę Opacie Małe i Wielkie.
    Brak jest śladów rozwidlenia dróg w Jankach – droga główna prowadzi do Nadarzyna i dalej.


    Fot. 4. Mapa z 1790 r. „Envtrons de Varsovie” wydaną  przez Grave par Ambroise Tardien a Paris /zbiór Biblioteki Narodowej/.

    Na powyższej mapie są już zaznaczone  Pruszków i Tworków  jednak największą miejscowością w tym  rejonie jest Żbików.

     

    Fot. 5.  Mapa z 1792r.  „Mappa szczegulna Województwa Rawskiego zrządzona w zakresie wielu innych map mieyscowych tak dawniey iak zakresie swiezo  odrysowanych tudziesz  gościńcowych w zakresie niewątpliwych wiadomości według reguł geograficznych zakresie obserwacyi  astronomicznych przez Karola de Perthees – Pułkownika woysk koronnych zakresie J.K.M. Geografa /zbiory Biblioteki Narodowej/

    Na mapach z lat  1790-1792 nie ma wielkich różnic w obrazie przedstawionych miejscowości choć na mapie z 1792r. pokazano już Dwór Chlebów i cegielnię w Wolicy

    Z tego okresu pochodzi też mapa Okolic Warszawy w diametrze pięciu mil  wydana w 1794 r.  w Berlinie /Berlin 1794 im Verlag von Simon Schropp & comp. - Legend der Stadt Warschau mit allen umliegenden Oertern/.
    Największymi miejscowościami w okolicy Komorowa były Żbików, Pęcice, Raszyn i Nadarzyn, w którym jak wynika z mapy była poczta lub stacja dyliżansów /znak trąbki/. Rzeka Utrata nosi tu kilkakrotnie powtarzaną na mapie nazwę R.Rnowa. Być może był to okres w którym nadano nazwę rzece po raz pierwszy.

      



    Fot. 6.  Okolice Warszawy w  diametrze piaciu mil – 1794 – na następnym zdjęciu pokazano jak wygląda ona w oryginale /zbiory Biblioteki Narodowej/.

     



    Fot. 7.   Okolice Warszawy w diametrze piaciu mil 1794 rok /Bibl. Uniwersytecka w Warszawie mapa w kolorach/.


    Fot. 8.  Tytuł mapy z 1794 r. /zbiór Bibl. Uniwersyteckiej w Warszawie/.

     


    Komorów na mapach w XIX w.

    Wiek XIX charakteryzował się znacznym rozwojem cywilizacyjnym, jednak nie ustrzegł się od negatywnych zjawisk związanych z wojnami europejskimi w tym napoleońską a w samej Polsce powstaniami narodowymi. Postęp a także wojsko wymagało coraz dokładniejszych informacji o poszczególnych terenach, co skutkowało rozwojem kartografii. Powstało w tym czasie wiele map wydanych w wielu krajach Europy. Mapy były nowelizowane stosunkowo często z tym, że najdokładniejsze miały przeznaczenie wojskowe.
    Mapy z początku XIX w. głównie wykonywane były przez trzech zaborców: Rosję, Prusy i Austro-Węgry.
    Na mapie z 1802 r. pojawia się pierwszy raz Nowawieś jako jedno słowo a nazwa Pęcic pisana jest przez Pencice. Pojawia się też specjalnie zaznaczony pałac w Helenowie jako Hof Hellenow.


     

    Fot. 9.  1802r.  D.Gilly.  Special Karte von Suedpreussen – aus der  Koniglichen grossen topographischen Vermessungs – Karte Berlin
    /zbiory Biblioteki Narodowej /.

    Na mapach z 1802, 1808 i 1811 r.  brak jest skrzyżowania w Jankach rozgałęziających drogę wylotową z Warszawy na Kraków i Katowice. Jest tylko droga prowadząca do Nadarzyna i dalej.




    Fot. 10 – 1808 - Neuste Karte von ganz Preussen und Herzogthum Warschau – nebst dem angranzenden oesterreichischen und russischen Anteil von Polen – Wien 1808
    /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Mapa poniżej z 1811 r.  pokazuje kościół w Pencicach jako jedyny w okolicy, karczmy w Pencicach, Granicy i Komorowie oraz  stosunkowo dużą ilość młynów wodnych – w Komorowie, Pencicach, Pruszkowie, Michałowicach, Raszynie  i dwa w Falentach Starych i Nowych /alt i neu/. Nowawieś występuje jako jedno słowo. Obecne Paluchy to Palluchy, Sękocin ma nazwę Senkocin.


     

    Fot. 11. 1811r.  FW Streit, CF Weiland – Topographisch – militairische Charte  von Konigreichen Preußen und Polen Grossherzogthum Posen in 85 Sektionen – Weimar 1811
    /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Jako ciekawostkę można przedstawić legendę do powyższej mapy obfitującej w szczegóły istniejących na terenie obiektów.


    Fot. 12. Legenda do mapy z 1811r. przedstawionej na Fot. 11

    Podobne szczegóły zawiera mapa z 1812 r. wydana w Rosji – Ciekawostką jest, że dalej Nowawieś i Pencice mają tu dalej inną pisownię niż obecnie.

     

    Fot.13.  1812r.  Semitopograficzeskaja Karta Carstwa Polskogo – ST.Petersburg – 1812 /zbiór Biblioteki Narodowej/.

    Mapa z 1818 r.  jest trochę mniej dokładna od mapy poprzedniej jednak jest to usprawiedliwione faktem, że jest to wycinek dużej mapy obejmującej całe Prusy


    Fot. 14. 1818r.  FB Engelhardt, General - Karte von dem Preussischen Starte – Halle 1818 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Poniżej zaznaczono jak na mapie Prus i Zaboru Pruskiego naniesiono siatkę  jej podziału na poszczególne części dla celów wydawniczych.


     

    Fot. 15. 1818r. Ubersicht…..całościowa mapa z której pochodzi wycinek przedstawiony na Fot.13 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Następna mapa z 1821 r. ma przeznaczenie czysto wojskowe i pokazywała tylko te miejscowości, które mogły być przydatne dla wojska, jego aprowizacji i zakwaterowania. Podziałka i położenie miejscowości w stosunku do stron świata jest dosyć dowolne.


    Fot.16. 1821r. Karta zbioru do okolic Warszawy zdiętych przez Officierów Kwatermistrzostwa G. pod Dyrekcją Pułkownika Wyszkowskiego – Plany Warszawy 1815-1831 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Poniżej strona tytułowa powyższej mapy.


    Fot. 17. 1821r. Strona tytułowa mapy z Fot. 16 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Na następnej mapie pochodzącej z Atlasu Królestwa Polskiego autorstwa Juliusza Kolberga, chyba najbardziej znanego geografa tych czasów, pojawia się po raz pierwszy skrzyżowanie dróg w Jankach.


    Fot. 18. 1826-27r. J.Kolberg – Atlas Królestwa Polskiego Warszawa 1826-27 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Mapa ta zawiera  bardzo wiele szczegółów, które przedstawiono w legendzie mapy jak wielkości miast, instytuty religijne i naukowe, sądy i trybunały, fabryki, papiernie itp


    Fot. 19. Legenda do atlasu z Fot. 18 /zbiory biblioteki Narodowej/.

    Atlas ten rozrysowany był dla poszczególnych województw.


    Fot. 20. 1826r. Strona tytułowa atlasu z Fot. 18

    Ciekawą mapą w dużej skali jest „Plan okolic Warszawy” dla celów wojskowych na którym przedstawiono pojedyncze budynki w miejscowościach. Szkoda tylko, że jest mało czytelna jako reprodukcja. Obecna miejscowość Tworki nosi tu nazwę Tworków tworząc jakby jedną dużą wieś razem z Malichami i Regułami.
    Widać rozbudowany Pruszków o zwartej zabudowie w postaci zbliżonej do kwadratu.


    Fot. 21. 1829r.  Plan okolic Warszawy – Leve et litographie par le Quart Maitral G-al. De I Armie Polonaise en 1829 /zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Następna mapa też autorstwa J.Kolberga z 1832 r. jest uaktualnieniem Atlasu Królestwa Polskiego z 1826 r.  Komorów i Helenów są tu zaznaczone jako miejscowości mniejsze od sąsiednich Pęcic, Nowej Wsi czy Sokołowa. Żbików w dalszym ciągu jest miejscowością znacznie większą od Pruszkowa.


    Fot. 22. 1832r. J.Kolberg, Mappa Królestwa Polskiego – Warszawa 1832 / zbiory Biblioteki Narodowej/.

    Następna mapa z 1835 r. jest bardzo ciekawa ze względu na rozwój regionu bo wyrysowana jest już trasa kolei Warszawsko – Wiedeńskiej przebiegającej przez Pruszków. Nie występuje obecne miasto Piastów i Ursus noszące dawniej nazwę Czechowice.


     
     



    19 styczeń 2009 r.

    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005