<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

O nazwisku i osobach

  • Powstawanie nazwisk
  • Domniemane drogi migracji
  • Pochodzenie nazwiska Stankiewicz
  • Rozmieszczenie osób o nazwisku Stankiewicz w 1992 roku
  • Występowanie nazwiska na Mazowszu wg. TP SA
  • Miejscowości Stankiewicze
  • Heraldyka litewska
  • Stankiewicz w KAP 1929 i PAST 1938
  • O nazwiskach występujących w mojej rodzinie
  • Stankiewicz na wojennych kartach historii
  • Stankiewicz na kartach dokumentów historycznych
  • Migracja zagraniczna
  • Migracja zagraniczna cz.2 - USA - szczegóły
  • International Genealogical Index
  • "Polska Deklaracja o Podziwie i Przyjaźni dla USA"
  • Ogólnopolski indeks małżeństw do r. 1899
  • Przegląd wojsk WXL 1528 r.
  • Mieszkańcy miasta Warszawy - rok 1854
  • Stankiewicz w Europie
  • Obszary migracji Stankiewiczów
  • We wrześniu 2002 roku mieszkaliśmy w ..
  • Stankiewicze w księgach AGAD
  • Wkład Stankiewiczów w dzisiejszą naukę
  • Mieszkańcy miasta Warszawy - rok 1870
  • Rosja, Białoruś
  • Cmentarz w Żytomierzu
  • Wileńszczyzna
  • Straty w I i II WŚ - lista niemiecka
  • Lwów
  • Zapisy w Aktach Stanu Cywilnego
  • Szczecin - odeszli i tam spoczywają ...
  • Poznań - odeszli i tam spoczywają ...
  • Zielona Góra - odeszli i tam spoczywają ...
  • Dokumenty i poszukiwania
  • Cmentarz Północny w Warszawie
  • Gliwice - odeszli i tam spoczywają ...
  • Konspiracja na terenie obwodu „Łąka”
  • Sokółka - odeszli i tam spoczywają ...
  • Pochodzenie Billewiczów i ich genealogia (XV – XVI w.)
  • Polegli w Powstaniu Warszawskim ...
  • Cmentarze w Warszawie
  • Stankiewicze według Dziadulewicza
  • Łódź - odeszli i tam spoczywają ...
  • Szlachta kalwińska w Polsce
  • Poczet elektorów
  • Straty osobowe i ofiary represji
  • Heraldyka polska w średnich wiekach
  • Augustów - pochowani ...
  • Lublin - odeszli i tam spoczywają ...
  • Wadowice
  • Otwock
  • Cmentarz parafialny Świętej Rodziny we Wrocławiu
  • Ciechocin

  •           
    POCHODZENIE  BILLEWICZÓW  I  ICH  GENEALOGIA (XV – XVI w.)  


    BILEVIČIŲ  KILMĖ  IR  GENEALOGIJA  (XV – XVI A.)

    Eugenijus Saviščevas

    Vilniaus universitetas, Universiteto g. 3, 2734 Vilnius, Lietuva

    Uniwersytet Wileński, ul. Universiteto 3, 2734 Vilnius, Lietuva

     

      Tłumaczył Andrzej Firewicz


    W okresie międzywojennym zainteresowanie rodem Billewiczów na Litwie zostało zainspirowane ukazaniem się w 1936 r. litewskiego wydania powieści laureata na grody Nobla H. Sienkiewicza „Potop”. Ówczesna historiografia litewskie niewiele mogła coś powiedzieć o tym rodzie.[1] Jednak nieco później sprawa tej rodziny pojawiła się w szerszym kontekście Reformacji i XVI-wiecznego piśmiennictwa w Wielkim Księstwie Litewskim. W 1947 r. K. Jablonskis opublikował artykulik poświęcony M. Mažvydasowi, w którym zawarł opinię nt. pochodzenia rodu Billewiczów, uznawaną do dziś w litewskiej historiografii. Wg autora, rodzina Billewiczów przybyła na Żmudź w początku XVI w. z okolic leżącej niedaleko Wilna Mejszagoły (Meišiagala). Zatem jako pochodzący z Auksztoty (Aukštaitija) powinni nazywać się Biliūnai.[2] K. Jablonskis sam nie prowadził badań nad genealogią Billewiczów, a tylko zgromadził dane o ich pochodzeniu zbierając materiały do swoich publikacji nt. źródeł do historii Litwy w XVI w. Dla historyków zajmujących się badaniem Reformacji na Litwie i litewskim piśmiennictwem w XVI w. kwestia pochodzenia rodu Billewiczów była sprawą drugorzędną, chociaż interesującą. Z tego powodu nie przeznaczali tej sprawie swojej uwagi.[3] To właśnie skłoniło E. Songailę, że po zapoznaniu się z istniejącą literaturą podjął próbę opracowania szczegółowej genealogii rodu Billewiczów. Nowych źródeł E. Songaila nie uzyskał i to miało wpływ na rezultaty jego pracy: w sprawie pochodzenia tego rodu zgodził się z opinią K. Jablonskisa, a w kwestii genealogii nie powiedział niczego nowego.[4] Zatem istniejące w historiografii poglądy o pochodzeniu Billewiczów i ich genealogii można skorygować zarówno w oparciu o stare publikacje,[5] jak i o przechowywane w archiwach i bibliotecznych działach rękopisów[6] materiały.

    Celem tego artykułu jest przedstawienie, w oparciu o materiały źródłowe, nowej wersji o pochodzeniu i genealogii rodu Billewiczów z XV - XVI w.

     

     

    POCHODZENIE  RODU BILLEWICZÓW

     

    Billewiczowie czy Biliūnai?

    Nazywając Billewiczów Biliūnasami K. Jablonskis bliżej tego nie komentował ani nie wskazywał na uzasadniające to argumenty. Można, co prawda, te argumenty ustalić badając ówczesną historiografię. Wówczas stanie się jasne, że na poglądy tego historyka miały wpływ dwa historiograficzne twierdzenia:

    1. Informacja A. Bonieckiego o jednym z Billewiczów, który w pierwszej połowie XVI wieku miał pełnić obowiązki chorążego w Mejszagole.[7]
    2. Międzywojenny informator litewski o nazwach miejscowości, w którym rodzinny dwór Billewiczów był nazywany Biliūnai.[8]

    Pierwsze twierdzenie przeanalizujemy nieco później. Teraz powiemy tylko, że w pracach litewskich historyków drugiej połowy XX w. Billewiczowie często są nazywani szlachtą z Widukli (Viduklė). Ten pogląd, znowu bez uzasadnienia, rozpowszechnił V. Biržiška, nazywając Widuklę „siedzibą Billewiczów”. Takie wrażenie on odniósł nie dlatego, że zainteresował się, jakim majątkiem władali Billewiczowie, lecz dlatego, że nadał znaczenie dla wysłanego z Widukli przez zarządców starostwa żmudzkiego Jana Stankiewicza-Billewicza i Jana Kmitę listu do księcia Prus Albrechta.[9]

    O drugim twierdzeniu można powiedzieć, że w XVI-XIX-wiecznych źródłach główny dwór rodziny Billewiczów jest nazywany Bilewiczami, którą to nazwę „zlitewszczono” na Biliūnai dopiero w trzecim dziesięcioleciu XX w. Istotnie, twórcy słownika nazwisk litewskich wskazują, że ludzie nazywają czasami Billewiczów Biliūnasami.[10] Podobnie mogło zdarzyć się również z nazwami miejscowości, jednak jest wątpliwe, czy możemy końcówkę nazwiska uważać za ważki argument w ustalaniu pochodzenia rodu, zwłaszcza że w tej sprawie jest wystarczająco dużo materiału historycznego.

    Językoznawcy wywodzą nazwisko Billewicz i Biliūnas od imienia Биль, Билюс,[11] które pojawia się w źródłach z połowy XV w. Na ile ono było popularne wśród szlachty widzimy w spisie wojska WKL z 1528 r., w którym oprócz „naszych” jest jeszcze czterech innych Billewiczów z powiatów Pieniony (Pienioniai), Kowno (Kaunas), Ejszyszki (Eišiškės), Joswainie (Josvainiai).[12] W każdym z tych przypadków nazwa Billewicz oznacza nie nazwisko, lecz imię ojca. Dlatego nie należy się dziwić, że w spisach wojska z 1567 r. wśród szlachty wymienionych powiatów nie znajdziemy Billewiczów, ponieważ ich potomkowie używali już innych imion swoich ojców. W tym ostatnim spisie wśród szlachty żmudzkiej wymienieni są Billewiczowie, których można łączyć z rodziną „naszych” Billewiczów. Znaczy to, że już w połowie XVI w. ten patronim ukształtował się wśród nich jako nazwisko.

    Nazwisko Biliūnas ma nieco inną historię. Bardziej celowo łączyć je z wymienianą na przełomie XVI/XVII w. szlachtą powiatu wiłkomierskiego (Ukmergė) o nazwisku Biliūnas (Билунские, Бeлунские).[13] Zatem przedstawiona przez K. Jablonskisa auksztocka wersja pochodzenia Billewiczów jest w istocie wątpliwa.

     

    Legenda i XV-wieczne źródła o pochodzeniu rodu Billewiczów

    Pierwszą wersję o pochodzeniu rodu Billewiczów przedstawił w połowie XV w. Albert Wijuk-Kojałowicz (Vijukas-Kojalovičius). Według zapisanej przez niego legendy słynny szlachcic żmudzki Żadejka (Žadeika) otrzymał za zasługi od wielkiego księcia litewskiego Witolda (Vytautas) za żonę jego siostrę Miluszę (Miluša), z którą miał dwóch synów: Bilius i Mąstvilas. Po śmierci żony Żadejka ożenił się drugi raz i z tego małżeństwa miał znowu dwóch synów: Daugirdas i Andriuszka (Andrius). Czterej bracia Żadejkowicze stali się protoplastami czterech rodów. Później z dwóch rodów powstały jeszcze dwa: od Billewiczów – Stankiewicze, od Mąstwiłów – Bogdanowicze (Bagdonaičiai). Wszystkie sześć rodów używało tego samego herbu „Mogiła”.[14]

    Już w czasach spisywania tej legendy było wątpliwe aby ktoś mógł uwierzyć w małżeństwo szlachcica żmudzkiego z przedstawicielką rodu panującego. Nie trzeba się więc dziwić sceptycyzmowi większości XIX-XX-wiecznych historyków wobec tej legendy. Nie wgłębiając się we wczesną historię Billewiczów, historycy byli skłoni albo przemilczeć pochodzenie tego rodu od owego Żadejki, albo oceniali ją jako niewątpliwe zmyślenie. Jednak nie ma podstaw aby wątpić w historyczność Żadejki. Szlachcic o takim imieniu – Schodeyken - z powiatu Rosienie (Raseiniai) jest wymieniony w liście wielkiego księcia litewskiego Witolda z 1418 r. do wielkiego mistrza krzyżackiego.[15] Raczej nie popełnimy błędu łącząc owego Żadejkę z Mastwiłem Żadejkowiczem z powiatu Rosienie (Raseiniai), żyjącym w czasach wielkiego księcia litewskiego Kazimierza,[16] a przez niego również z Bogdanem Mastwiłowiczem, tzn. synem Mastwiła (Bagdonas Mąstvilaitis), który w 1504 r. wspólnie z trzema synami ufundował ołtarz w kościele w Rosieniach.[17]

     

    Żadejka            Mastwił Żadejkowicz            Bogdan Mastwiłowicz            Jan

    (1418)*                  (1440-1492)                            (1504)                         Stanisław

                                                                                                                            Mikołaj

                                                                                                                                    Bogdanowicze

                                                                                                                                   (1504-1528)[18]

     

    * Tutaj jak i w następnych tabelach genealogicznych w nawiasach są daty, kiedy wymienieni pierwszy raz występują w źródłach.

     

    Powyższe dane częściowo potwierdzają przytoczoną przez Kojałowicza legendę, dlatego warto ją dogłębnie sprawdzić.

    Wielki książę litewski Witold nie miał siostry o imieniu Milusza. Znana jest jego siostra Miklausė (Maria), którą w 1375 r. wydano za księcia Tweru (Tverė), Jana.[19] Nawet jeżeli ową legendarną Miluszę utożsamiać z Miklausė, to i tak jej małżeństwo z Żadejką byłoby wątpliwe z uwagi na różnicę 43 lat pomiędzy datą ślubu księcia Tweru (1375) z datą wymienienia Żadejki w liście Witolda (1418). Z drugiej strony nie ma żadnego bezpośredniego potwierdzenia pokrewieństwa pomiędzy Żadejką czy Mastwiłem Żadejkowiczem a Billewiczami. Ci ostatni wywodzą się od szlachcica Biliusa, który za panowania wielkiego księcia Kazimierza (1440-1492) otrzymał na Żmudzi kilka włości. Wymienieni w spisach dworzan tego samego władcy (1486-1489) Dowgird (Daugirdas) i Jan (Jonas) Billewiczowie[20] być może byli synami już wspomnianego Biliusa.

    W źródłach z XV w. nie udało się znaleźć więcej wzmianek o Billewiczach. Nie znaczy to wcale, że ów Bilius miał tylko dwóch synów. Wydaje się, że w tym miejscu dotykamy problemu identyfikacji litewskich nazw osobowych z końca XV i początku XVI w. W tamtym czasie wśród szlachty upowszechniły się dwuczłonowe nazwy osobowe, utworzone z zesłowiańszczonych starych imion litewskich, a jeszcze częściej z pewnych form pochodzących od imion katolickich połączonych z imieniem ojca. Zasób imion ojca nie był zbyt wielki, dlatego bardzo często różne osoby nazywano identycznymi kombinacjami imion własnych i imion ojców. W takich przypadkach zidentyfikować osobę mogą pomóc dane z miejsc położenia ich majątków. W spisach wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1528 r. wśród szlachty powiatu rosieńskiego (Raseiniai) znajdujemy kompleksowo przedstawiony, a znany z legendy o pochodzeniu Billewiczów cały zestaw imion Żadejkowiczów.[21] W historiografii już dawno zauważono, że wojsko WKL spisywano nie tylko wg powiatów, ale również wg rodów. Z drugiej strony prawo WKL wymagało, żeby szlachta posiadająca majątki w kilku powiatach stawała do oddziału wojskowego w tym powiecie, w którym znajdowała się ich ojcowizna, rodowy dwór.

    Uwzględniając powyższe, możemy powiązać widniejącego w spisie z 1528 r. Jana Stankiewicza z S. I. Billewiczem (Stankus s. Iwaszki [Ivaškaitis]), wymienionym razem z Marcinem i Piotrem Billewiczami w piśmie wielkiej księżnej Heleny z 1512 r.[22] Wymieniony również w tym samym spisie Marcin Billewicz na dokumentach z początku XVI w. podpisywał się jako Marcin s. Juszki (Juškaitis).[23] Takie samo imię ojca używał też Piotr Billewicz.[24] Poza tym w sporządzonym w końcu XVI w. spisie archiwum dworu Billewiczów wymieniony jest akt Joszki Billewicza.[25] Zatem nie ma wątpliwości, że wymienieni w legendzie zarówno Iwaszka jak i Joszka Billewiczowie naprawdę istnieli. Z opisu niezachowanego dokumentu z 1570 r. dowiadujemy się o czwartym synu Biliusa – Andriuszce, o którego istnieniu można było przypuszczać na podstawie złożonych imion Billewiczów z końca XVI w.[26] Z tego opisu wiadomo, że krewni, Wojciech Billewicz s. Pilwielewicza i Wojciech Billewicz s. Jerzego (Jurgaitis) podzielili się odebraną kościołowi w Rosieniach (Raseiniai) ziemią, którą ich „pradziadowie” Marcin s. Juszki (Juškaitis) i Stanisław s. Andriuszki (Andriuškaitis) zapisali kościołowi.[27] Z tego staje się jasne, że wprowadzonej do historiografii w 1516 r. donacji dla kościoła w Rosieniach (patrz spis fundacji kościoła w Rosieniach) wspomniani Marcin s. Juszki (Juškaitis) i Stanisław s. Andriuszki (Andriuškaitis) byli Billewiczami.[28]

    Zatem wszyscy wymienieni w herbarzu A. Wijuka-Kojałowicza synowie Biliusa nie byli zmyśleni. W legendzie tylko poplątano ich wzajemne więzy rodzinne.

     

    „Gniazdo” rodowe

    W spisie wojska w 1528 r. wśród szlachty powiatu Rosienie (Raseiniai) obok Billewiczów (Stankiewiczów, Andriuškaitisów, Juškaitisów) wymienia się Wacławową Dowgirdową (Venclovienė Daugirdienė) oraz trzech braci Mastwiłów czy Monstwiłów (Mąstvilas).[29] Ją można ewentualnie kojarzyć z Dowgirdem Billewiczem. W ten sposób wspomnianych krewnych łączyłaby również wspólna opieka nad tym samym kościołem (patrz spis fundacji kościoła w Rosieniach). Z drugiej strony, patrząc na akt fundacji widzimy, że prywatne włości fundatorów pokrywają się. Poza tym te włości mają wspólną historię.

    Włości Szałkoty (Šaukotai) w powiecie tendziagolskim (Tendžiogala) nadał Biliusowi wielki książę Kazimierz.[30] Z XVI-wiecznych źródeł wiemy, że do dworu Stankiewiczów-Billewiczów o nazwie Szałkoty należało również jezioro Gomerta.[31]

    Możliwe, że początek poniemuńskiego (Panemunė) majątku w powiecie Wielona (Veliuona) rozpoczął się od dwóch chłopów, przydzielonych Dowgirdowi Billewiczowi przez wielkiego księcia Kazimierza.[32] Billewiczowie władali Poniemuniem (Panemunė) przez cały XVI w. Testament Wacława (Venclova) Dowgirdowicza z 1509 r. wskazuje niejako niższy status tej włości w porównaniu z dobrami w Rosieniach.[33] Sporządzona 1.08.1597 r. inwentaryzacja dostarcza bardziej szczegółowych danych o tym majątku dworskim. Do dworu należały 62 włóki ziemi uprawnej oraz 15 i 1/3 włóki nieużytków.[34] Trzeba zwrócić uwagę na to, że w tych dobrach znajdowała się wieś Wencławiszki (Venclaviškės), którą możemy łączyć z Wacławem (Venclova) Dowgirdowiczem. Główny budynek dworski stał w miejscu obecnego zamku Poniemuń (Panemunė).[35]

    Mniej danych mamy o włościach podubiskich (Padubysio) i Žaiginė. Wprawdzie nazwy tych posiadłości często pojawiają się w XVI-wiecznych dokumentach własności należących do Billewiczów (Juškaitisów i Andriuškaitisów). Rozpościerały się one pomiędzy należącymi do Billewiczów kompleksami majątków pomiędzy Rosieniami (Raseiniai) i Szałkotami (Šaukotai) i dlatego często były traktowane jak część składowa tych dworów. Nie powinno to nas dziwić, ponieważ, jak widzimy w spisie wojska w 1528 r., dobra Szałkoty były łączone z dworem w Rosieniach, chociaż jego centrum znajdowało się w powiecie tendziagolskim (Tendžiogala). Staje się zatem jasne, że zasadnicze włości rodowe znajdowały się w powiecie rosieńskim. W drugiej połowie XVI w. na brzegu rzeczki Šaltuona stał należący do Billewiczów dwór i otaczający go teren zaczęto nazywać Bilewiczami.[36] W okolicach dworu spotykamy się z toponimiką wiążącą się z imionami Billewiczów, Mastwiłów i Żadejków. Nad tą samą rzeczką niedaleko dworu Billewiczów stał też dwór Mastwiłów.[37] Nieco na uboczu, nad strugą Kerupis, znajdowało się pole Mastwiłów, zwane Богдановщизна,[38] co można łączyć z Bogdanem Mastwiłowiczem. Jego włości ciągnęły się na południe od rzeczki Šaltuona i sięgały do Rastów (Raščiai), będących już w powiecie Wielona (Veliuona).[39] Nieco na zachód od Billewiczów, w Šienalaukis, którego część należała do Billewiczów, wymienianio Żadejków.[40] Zatem, chociaż nie mamy bezpośrednich dowodów pochodzenia Billewiczów od Żadejków, z materiału toponimicznego widać, że rodowe gniazdo Billewiczów znajdowało się w basenie rzeczki Šaltuona. Nazwy miejscowości określające granice tego terenu pozwalają przypuszczać, że Billewicze pochodzili od Żadejków.

     

    Wykaz fundacji kościoła w Rosieniach (Raseiniai) [41]

     

    L.p.

    Fundator

    Data fundacji

    Darowane ziemie

    Dwory, z których będzie

    naliczana dziesięcina

    Źródła

    1

    Bogdan Mastwiłowicz

    9.06.1504

    -

    Rosienie

    Szałkoty

    Podubisie

    CM, t. 1, s. 156-158

    2

    Wacław Dowgirdowicz

    24.04.1509

    Ziemie z dworów Rosienie (dworek Poniemuń) i Szałkoty

    -

    LVIA SA 14781, s. 806-807

    3

    Marcin Juškaitis i Stanisław Andriuškaitis

    25.05.1516

    -

    Rosienie

    Žaiginys

    Szałkoty

    Wajguwa

    LVIA SA 14785, s. 260

    4

    Jan Stankiewicz-Billewicz

    2.04.1536

    ziemie Romaniszki

    Szałkoty

    Podubisie

    CM, t. 1, s. 269-271 [42]

    5

    Dorota Dowgirdowa

    11.02.1537

    ziemie Šaltuona

    Rosienie

    Szałkoty

    CM, t. 1, s. 278-279

     

     

    Genealogia Billewiczów XV-XVI w.

    Po uwzględnieniu czasu pojawienia się w źródłach potomków Biliusa oraz oceny ich sytuacji społecznej czynimy założenie, że najstarszym z nich był Dowgird (Daugirdas), po nim następował Iwaszka (Jan), Juszka (Jerzy) i Andriuszka (Andrzej). Zatem tabela genealogiczna Żadejkowiczów wyglądałaby następująco:

     

     

                        Mastwił Żadejkowicz                           Mastwiłowicze                      

                              (1440-1492)

    Żadejka                                              Dowgird Billewicz                        Dowgirdowicze

    (1418)                                                      (1487-1489)

                                  Bilius             

                            (1440-1492)               Iwaszka (Jan)                         Iwaszkiewicze

                                                                     (1486)                             (Stankiewicze)

     

                                                                Juszka (Jerzy)              Juszkiewicze

                                                                                                                (Billewicze)

     

    Andriuszka Andriuszkiewicze

                                                                (Andrzej)                                 (Billewicze)

     

    Dowgirdowicze

    W źródłach udało się znaleźć tylko jedną datowaną wzmiankę o Dowgirdzie Billewiczu. Z rozporządzeń wielkiego księcia Kazimierza z lat 1487-1489 wiadomo, że został on zobowiązany do wypłacenia 2 rubli Marcinowi s. Jakuba (Jokūbaitis) pochodzących z grzywien sądu w Wielonie (Veliuona). Ta wiadomość koresponduje z inną, wg której Aleksandrowi s. Mikołaja nakazuje się wypłacić temu samemu Marcinowi s. Jakuba jeszcze 2 ruble z grzywien w Skirsnemunė.[43] Alekna s. Mikolaja jest wymieniany w 1486 r. jako namiestnik w Skirsnemunė i dlatego K. Jablonskis sądził, że, uwzględniając treść tej informacji, Dowgird Billewicz powinien być namiestnikiem w Wielonie (Veliuona).[44] Według ówczesnych zwyczajów, synowie nie mogli wyprzedzić ojca w hierarchii stanowisk zanim on żył. Dlatego sytuacja Dowgirda Billewicza wskazuje, że jego ojciec, Bilius, zmarł przed 1487 r. Skądinąd wiemy, że 22.10.1499 r. namiestnikiem Wielony był Butrym s. Jakuba (Jokūbaitis).[45] To pozwala przypuszczać, że wówczas Dowgird Billewicz już nie żył.

    Jego syn, Wacław, w 1488 r. był dworzaninem wielkiego księcia.[46] 24.04.1509 r. Wacław Dowgirdowicz sporządził testament[47] i zapewne wkrótce zmarł. Wykonawcą testamentu była jego żona, Dorota Jundziłłówna, która jeszcze po 30 latach pozostawała wdową, zarządzała majątkiem męża i utrzymywała dwie niezamężne córki: Annę i Elżbietę.[48] Brak wiadomości, jaki był ich los. I. Bušinskis twierdzi, że „wniosły” one ojcowskie dwory do włości Stankiewiczów-Billewiczów.[49] Później Stankiewiczowie-Billewiczowie rzeczywiście władali dworem Dowgirdowiczów w Poniemuniu (Panemunė).[50] Razem z córkami Wacława Dowgirdowicza skończył się ród Billewiczów-Dowgirdowiczów.

     

    Dowgird Billewicz                  Wacław Dowgirdowicz            Anna

               namiestnik Wielony                              (1488-1509)                                 Dowgirdówny

    (1487-1489)       żona Dorota Jundziłłówna Elżbieta

    (1509-1536)                 (1536)

     

    Stankiewicze-Billewicze

    Jako protoplastę tej rodziny należałoby wymienić Iwaszkę (Jana) Billewicza, chociaż nazwisko nadał rodowi jego syn Stanko (Stonkus). Jan Billewicz jest wymieniony tylko raz w 1486 r.[51] Wg A. Kojałowicza, pojął za żonę nieznaną z imienia księżniczkę z rodu Giedrojciów.[52] Więcej informacji o ich małżeństwie nie mamy. Ich syna możemy zidentyfikować tylko na podstawie używanego złożonego imienia. W 1512 r. wielka księżna litewska Helena zwróciła się do „swoich” żmudzkich cywunów i namiestników: Stanko, Marcina i Piotra Billewiczów.[53] Z innego pisma, ale w tej samej sprawie dowiadujemy się, że Stanko był synem Iwaszki, a Piotr – Juszki.[54] Dopiero w dokumencie z 1524 r. jest wyraźnie napisane, że Stanko Billewicz był cywunem w miejscowości Dirvėnai.[55] Możemy tylko domyślać się, że te obowiązki pełnił od 1509 r.[56] Z informacji A. Kojałowicza wynikało, że ów Stanko ożenił się z niejaką Niemieżówną (Nemėžaitė).[57]

    Imiona małżonków Billewiczów z przełomu XV/XVI w. wskazują, że od czasów Żadejki zauważalne są związki z dworem wielkiego księcia. Symptomatyczne jest, że Jan Billewicz nie jest wymieniony na Żmudzi lecz figuruje w wykazach dworzan wielkiego księcia Kazimierza.[58] Dlatego informacja Kojałowicza o żonach Jana i Stanko Billewiczów może być wiarygodna.

    Stanko Billewicz ostatni raz wymieniony jest w źródłach w końcu 1524 r. Zmarł widocznie przed 1528 r.,  gdyż wśród wezwanych do służby wojskowej z tego roku jest wpisany jego syn Jan Stankiewicz.[59] W 1929 r. przejął on po ojcu stanowisko cywuna w Wielkich Dirwunach (Dirvūnai).[60] Do tego doszła mu w 1535 r. funkcja cywuna również w Brzezinach (lub podobnie) – Beržėnai.[61] Dwukrotnie – w 1534 i 1545 r. – po śmierci starostów Żmudzi Jan Stankiewicz czasowo pełnił obowiązki zarządcy żmudzkiego.[62] Ze wzmianek o dzieciach Jana Stankiewicza można przypuszczać, że zmarł przed 1550 r.

    Korespondencja Jana Stankiewicza z księciem Prus oraz z M. Mażwydasem (Mažvydas) i S. Rapolionisem posłużyła niektórym historykom za podstawę do mówienia o nim jako o pierwszym na Litwie luteranie.[63] Jednak bardziej ważkich argumentów na poparcie tej tezy na razie brakuje.

    Wg A. Kojałowicza, Jan Stankiewicz ożenił się z Wołodkiewiczówną.[64] W akcie fundacji ołtarza w Rosieniach (Raseiniai) z 2.04.1526 r. wymieniona jest jego żona Dorota.[65] Nie jest jednak do końca jasne, czy wspomniana Dorota rzeczywiście była Wołodkiewiczówną. W ósmym dziesięcioleciu XVI w. źródła wymieniają jako wdowę po Janie Stankiewiczu Barbarę Januszównę.[66] Jan Stankiewicz miał czwórkę dzieci: dwóch synów i dwie córki. Starsza córka, Dorota, wyszła za mąż za księcia Szymona Glińskiego, który jeszcze w 1528 r. miał włości w pobliżu Rosień (Raseiniai).[67] Stankiewicz kupił od niego dom w Wilnie.[68] W latach 1550-1558 Dorota ze Stankiewiczów Glińska, widocznie będąc już wdową, zajmowała się majątkiem męża na Żmudzi.[69] Ten majątek miał odziedziczyć jej syn, Mikołaj. W 1567 r. jako sierotą opiekowali się nim bracia matki.[70]

    Druga córka Jana Stankiewicza, Zuzanna, niewątpliwie była najmłodsza w rodzinie. Dlatego możemy przypuszczać, że urodziła się z drugiego małżeństwa Jana Stankiewicza. Od 1572 r. jest ona wymieniana wspólnie z mężem Łukaszem Żdanem.[71]

    Obaj synowie Jana Stankiewicza, Mikołaj i Krzysztof, zaczęli działać samodzielnie po 1554 r., gdy ostatecznie podzielili się majątkiem ojca: włościami w Rosieniach, Poniemuniu, Normajniach, Podubisiu, Szałkotach, Poniewieżu, Suderwie, Okmianie (Akmenė), Zadybie (lub podobnie) – Uždubio oraz domem w Wilnie.[72] Niestety, oryginał tego aktu zaginął, a z jego opisu nie wynika, co komu przypadło. Z późniejszych źródeł wiadomo, że Mikołaj Stankiewicz mieszkał z rodziną w Poniemuniu (Panemunė),[73] a Krzysztof w swoich rosieńskich włościach. Większość majątku pozostającego poza Żmudzią bracia dość szybko sprzedali.[74]

    Mikołaj Stankiewicz-Billewicz od 1554 r. był nazywany cywunem Tweru (Tverai), a od 1563 r. – Ejragoły (Ariogala).[75] W 1566 r. na sejmie w Brześciu został podniesiony do godności podkomorzego Żmudzi,[76] a w 1568 r. był tytułowany rotmistrzem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Za zasługi wojenne kilkakrotnie był obdarowany majątkami ziemskimi w postaci wsi: Levikainiai, Daužnagiai, [77] Kurmantai [78] w powiecie tendziagolskim (Tendžiogala) czy wsią Žalpiai w powiecie Widukle (Viduklė).[79] W 1569 r. uczestniczył w sejmie lubelskim jako poseł szlachty żmudzkiej.[80] W 1573 r. na sejmiku szlachty żmudzkiej w Krożach (Kražiai) został obrany posłem na sejm z okazji koronacji króla Henryka Valois.[81] W dniu 10.05.1574 r. otrzymał dożywotni przywilej zarządzania leśnictwami Vilkija, Jurbarkas, Skirsnemunė.[82] Zmarł około 1580 r.[83]

    W 1569 r. wymieniona jest żona Mikołaja Stankiewicza, Anna Pietraszkiewiczówna c. Stanisława.[84] Źródła wymieniają również sześcioro jego dzieci. Najstarszy, Jan, zmarł w 1588 r.[85] Jego bracia, Mikołaj, Stanisław i Jarosz, oraz siostry, Anna i Krystyna, mieszkały na Żmudzi.[86]

    Młodszy brat Mikołaja Stankiewicza, Krzysztof, w latach 1568-1594 pełnił obowiązki podsędka sądu ziemskiego na Żmudzi.[87] Był przynajmniej trzykrotnie żonaty. Z pierwszą żoną Jadwigą, córką sekretarza wielkiego księcia oraz namiestnika Rosień i Skirsnemunė Stanisława Skapa, doczekał się syna Jarosza.[88] Od 1574 r. wymieniana jest druga żona Krzysztofa Stankiewicza, księżniczka Barbara Barowska,[89] a od 1581 r. trzecia – wdowa po Dymitrze Sapieże, kasztelanówna Smoleńska Aleksandra Tryznówna.[90] W 1599 r. ona opiekowała się trzema nieletnimi synami Stankiewicza: Piotrem, Chryzostomem i Grzegorzem (Grigas).[91] Nie jest jasne kim była matka dzieci Krzysztofa Stankiewicza, Jana i Anny.[92] W testamencie Jadwigi Skapówny nie są oni wymienieni, a po śmierci ojca byli już pełnoletnimi, w przeciwieństwie do dzieci Aleksandry Tryznówny.[93]

     



                                                                                    Dorota                               Jan                                                                                                (1550-1558)                            + przed 1588

                                                                                  mąż: ks. Szymon

                                                                                                      Gliński                          Stanisław

                                                                                                                                            (od 1584)

                                                                                                                                            żona: Katarzyna Wolska

                                                                                                  Mikołaj

                                                                                                cywun Tweru      

                                                                                                   1554-1563                        Mikołaj

                                                                                                cywun Eiragoły                    wojski żmudzki

                                                                                                    1563-1580                            od 1597

                                                                                                podkomorzy żmudzki           żona: Anna Wajnówna

                                                                                                        od 1566

                                                                                                leśniczy w Vilkija,                 Jarosz

                                                                                                Jurbarkas, Skirsnemunė           (od 1588)

                                                                                                       od 1574

                                                                                                      żona: Anna                         Anna

                                                                                                Pietraszkiewiczówna                (od 1584)

    Jan (Iwaszka)   Stanko       Jan                                                                             mąż: Zygmunt Kamieński

        Billewicz       Billewicz    Stankiewicz*

            (1486)             s. Iwaszki        cywun Wlk. Dirv.                                                        Krystyna

    żona nn księżn.      cywun Dirv.              1529-1544                                                              (od 1592)

    z Giedrojciów (?)   1509(?)-1524        1. żona: Dorota      

                                    żona nn Nie-         Wołodkówna

                                    mieżówna (?)        2. żona: Barbara

                                                                      Januszówna        

                                                                                                 Krzysztof                                  Jarosz  

                                                                                                    podsędek                                 (od 1572)

                                                                                                 ziemi żmudzkiej                       

                                                                                                     1568-1594                              Jan

                                                                                                 1. żona: Jadwiga                        (od 1596)

                                                                                                     Skapówna

                                                                                                 2. żona: ks. Barbara                   Anna

                                                                                                     Barowska                                (od 1596)

                                                                                                 3. żona: Aleksandra

                                                                                                     Tryznówna                             Piotr

                                                                                                                            (od 1599)

                                                                                  

                                                                                    Zuzanna                         Chryzostom

                                                                                                     (1572)                                     (od 1599)

                                                                                                   mąż: Łukasz

                                                                                                         Żdan                                  Grzegorz (Grigas)

                                                                                                                                                     (od 1599)

     

    * Pokolenie dzieci i wnuków Jana Stankiewicza najczęściej jest nazywane Stankiewicz-Billewicz.

     

     

    Billewiczowie (Juszkiewicze)

    Patronim Billewiczów utrwalił się przede wszystkim w złożonych imionach przedstawicieli gałęzi Juszkiewiczów. Możliwe, że to było związane z podziałem dóbr pomiędzy dziećmi Biliusa. Starsi synowie Biliusa, Dowgird i Jan, mogli otrzymać część ojcowizny jeszcze za życia ojca. Juszka i Andriuszka mieszkali razem z ojcem w jego domu aż do jego śmierci i dlatego właśnie im przypadła większa część włości z gniazda rodzinnego, a razem z nimi również imię protoplasty rodu.[94]

    Według rodzinnej tradycji genealogicznej, Juszka poślubił Naruszewiczównę, z którą miał troje synów: Marcina, Piotra i Wacława.[95]

    Marcin Billewicz wymieniony jest w 1512 r. jako cywun jednego z powiatów żmudzkich należących do wielkiej księżnej Heleny.[96] A. Boniecki był przekonany, że Marcin Billewicz przed 1541 r. był chorążym Mejszagoły (Maišiogala) i tą funkcję przekazał później synowi Janowi.[97] Jednak dane źródłowe nie zgadzają się z opinią Bonieckiego. W spisie wojska z 1528 r. Marcin Billewicz jest wymieniony wśród szlachty rosieńskiej.[98] W spisie szlachty mejszagolskiej nie ma ani Marcina Juszki, ani Marcina Billewicza. Zatem byłoby nielogiczne uważać, że chorąży z Mejszagoły, który zgodnie z Pierwszym Statutem Litewskim powinien być miejscowym właścicielem ziemi, z jakiegoś powodu został wpisany nie do mejszagolskiej lecz rosieńskiej szlachty. Oczywiście można przypuszczać, że Marcin Billewicz został chorążym mejszagolskim po 1528 r. Jednak zmarł on w 1529 r. W dniu 4 listopada owego roku wielki książę Zygmunt Stary potwierdził przedstawione przez wdowę po Marcinie Billewiczu, Jundziłłównę, akty własności zmarłego męża.[99]

    O rodzinie Marcina Billewicza wiemy niewiele. Miał przynajmniej dwoje dzieci. Ciekawe, że losy jego córki są związane właśnie z Mejszagołą. Około 1540 r. Dorota Billewiczówna c. Marcina wyszła za mąż za sekretarza wielkiego księcia litewskiego, Wacława s. Mikołaja, czasem utożsamianego ze słynnym Michałem Litwinem. Jego ojcowizna znajdowała się w pobliżu Mejszagoły, gdzie Billewiczówna procesowała się z bratem o spadek po ojcu.[100]

    Niewątpliwie synem Marcina Billewicza był Jerzy, który od 1536 r. był cywunem Płoteli (Plateliai) i Telsz (Telšiai), a w latach 1537 – 1544 zarządcą tych samych dóbr królowej Bony. Widocznie nadal był protegowany przez królową i w 1543 r. został starostą Żmudzi.[101] Ten awans wprowadził Billewiczów do elity Wielkiego Księstwa Litewskiego, wprawdzie na niezbyt długo. Już w połowie 1544 r. Jerzy Billewicz jest nazywany nieboszczykiem.[102] Na dobrą sprawę to umarł młodo, ponieważ jego dzieci zaczęły samodzielnie działać dopiero w 7-8 dziesięcioleciu XVI w., a jego żona Anna, córka cywuna Ejragoły (Ariogala) Szymona (Šimkus) Mitkiewicza wyszła za Sebastiana Kestarta (Kęstartas), jeszcze żyła pod sam koniec XVI w.[103] Mitkiewiczówna urodziła Billewiczowi syna i dwie córki, które wydały się za przedstawicieli starych i szlachetnych rodów żmudzkich: Zofia od 1572 r. wymieniana jest jako żona Stanisława Syrewicza,[104] a Anna od 1576 r. jako żona sędziego żmudzkiego sądu ziemskiego Kazimierza Orwida.[105]

    Syn Jerzego Billewicza, Wojciech, przed 1569 r. ożenił się z Krystyną, córką cywuna Berżenów (Beržėnai) Melchiora Szemety. Przez nią do rąk Billewiczów trafiły niemałe włości żony Szemety, Elżbiety Hlebowiczówny spod Taurogów.[106] Od połowy 1569 r. Wojciech Billewicz tytułował się cywunem Šiauduva.[107] W 1573 r. uchwałą sejmiku żmudzkiego został wybrany jako delegat na sejm koronacyjny Henryka Valois.[108] Przez sejm 1578 i 1580 r. został wyznaczony na poborcę podatku w srebrze na Żmudzi.[109] W 1589 r. był nazywany marszałkiem Litwy.[110] Żył jeszcze w połowie 1599 r.[111]

    Z Krystyną Szemetówną Wojciech miał czwórkę dzieci. W końcu XVI w. ich synowie, Jan i Samuel Billewiczowie, studiowali na uniwersytecie w Królewcu,[112] a w 1590 r. wymienia się dwie ich córki: Annę (w 1594 r. wyszła za Jana z Deltuwy [Deltuviškis]) i Krystynę.[113]

    W XVII w. linię Juszki przedłużyli tylko potomkowie Marcina Billewicza. Dwie inne linie potomków Juszki zakończyły się na pokoleniu wnuków i prawnuków.

    Drugi syn Juszki Billewicza, Piotr, jest wymieniany od 1511 r.[114] W 1512 r. nazywany jest cywunem żmudzkich powiatów wielkiej księżnej Heleny,[115] w 1523 r. w Šiauduva, w 1527 – w Retowie (Rietavas), w 1528 – w Dirvėnai.[116] Jednak w spisie wojska z 1528 r. nie jest wymieniony. O dacie śmierci Piotra Billewicza możemy sądzić na podstawie procesowania się jego drugiej żony, Doroty, szlachcianki z powiatu trockiego, ze swoimi pasierbami Kasprem i Andrzejem Billewiczami. W 1533 r. Dorota już wyszła ponownie za mąż za innego mężczyznę i żądała, aby pasierbowie oddali jej zapisany przez zmarłego męża z dworu w Poniewieżu zachowek w wysokości 150 kóp groszy. W sądzie bracia Billewiczowie dowodzili, że macocha po śmierci ich ojca przez cztery lata mieszkała w ich domu.[117] Z tego staje się jasne, że Piotr Billewicz zmarł w 1528 lub 1529 r. Na procesie Billewiczowie nazywali dwór w Poniewieżu podstawowym dworem rodziny.[118] Wygląda na to, że Kasper i Andrzej urodzili się nie z tego samego małżeństwa. W latach 1541-1542 Andrzej Billewicz próbował sądownie odzyskać majątek matki Anny w Kownie.[119] Jego starszy brat, Kasper, nie brał udziału w tym procesie. Zatem jest możliwe, że Piotr Billewicz był żonaty trzy razy.

    Oprócz synów Piotr Billewicz miał jeszcze córkę Magdalenę, która jest odnotowana w 1577 r. razem z mężem Marcinem Radymińskim.[120]

    W latach 1534-1561 (1562?) Kasper Billewicz pełnił obowiązki cywuna m. Viešvėnai.[121] Nie wymieniona z imienia jego żona jest w opisie aktów archiwalnych.[122] Kasper nie miał dzieci, dlatego jego majątek odziedziczył młodszy brat, Andrzej, wymieniany od 1528 r.[123] Ten ożenił się z Bogdaną Bryndówną (Brindietė)[124] i miał z nią czworo dzieci. Ich córka, Helena, około 1580 r. wyszła za mąż za Józefa Mastwiłę (lub Monstwiłę),[125] a jej siostra, Elżbieta, od 1585 r. wymieniana jest jako żona Mikołaja Ejgirda (Eigirdas).[126]

    Najstarszy syn Andrzeja Billewicza, Adam, pierwszy raz odnotowany jest w 1567 r.[127] Ożenił się z Jadwigą Białozorówną,[128] która od 1583 r. zarządzała majątkiem jako wdowa.[129] Ich jedyna córka, Dorota, przed 1583 r. wyszła za mąż za pisarza żmudzkiego sądu ziemskiego Mikołaja Burbę.[130] W tym samym roku w ręce Burbów przeszły należące do Billewiczów dobra w Rubežaitis (pow. Viešvėnai), Žemygala (pow. Ejragoła [Ariogala]) i Gaižuva (pow. Vilkija).[131]

    Porządkując sprawy majątkowe Burbowie przez pewien czas procesowali się z jedynym pozostałym z rodu Billewiczów, kontynuatorem gałęzi Piotra s. Juszki, Andrzejem Billewiczem. Ten miał za żonę Zofię Eigirdównę,[132] która urodziła mu syna, Adama. Andrzej Billewicz niewiele przeżył swego starszego brata: zmarł we wrześniu 1585 r.[133] W tym czasie jego syn jeszcze nie uzyskał pełnoletniości. Potomkowie Piotra s. Juszki w II połowie XVI w. najczęściej rezydowali w Poszwityniu (Pašvitinys). Tę tradycję kontynuował również ich ostatni przedstawicie, Adam. Żeniąc się w 1601 r. z Anną Wiekowiczówną (Viekavičiūtė), zapisał jej zachowek 1000 kóp groszy w dworze Poszwityń.[134] Anna w 1608 r. powtórnie wyszła za mąż za Aleksandra Tyszkiewicza.[135] Zatem Adam Billewicz zmarł przed 1608 r. Jedyna jego córka, Krystyna, wyszła za mąż za Stefana Hołownię Kofińskiego i w 1619 r. sprzedała majątek w Poszwityniu (Pašvitinys) biskupowi żmudzkiemu.[136]

     

     

                            Marcin                          Jerzy               Wojciech                    Jan                                         Juszka- Billewicz            dzierżawca         cywun Šiauduva                           od 1599

                            cywun żmudz. włości       Płoteli i Telsz       156901599                      żona: Regina Łukomska

                                wlk. ks. Heleny                 1536-1544            marszałek WKL                                              

                                w 1512 r.                           staros. Żmudz.      od 1589                              

                                żona: Jundziłówna            1543-1544            żona: Krystyna

                                                                          żona: Anna             Szemetówna         

                                                                          Mitkiewiczówna

     

                                                                          Dorota             Zofia                        Anna

                                                                          (1540)                   (1572)                                (od 1590)

                                                                          Mąż: Wacław       mąż: Stanisław                mąż: Jan

                                                                          s. Mikołaja           Syrewicz                          z Deltuwy

                                                                                                    

                                                                                       Anna                        Samuel

    (1576)      (od 1599)

    Mąż: Kazimierz

    Orwid

                                                                                      

                                                                                                                                         Krystyna

                                                                                                                                                (1590)

     

    Juszka (Jerzy)   Piotr s. Juszki       Kasper             Adam                       Dorota

    Billewicz            Billewicz                cywun Viešvėnai    1567-1574                     (od 1583)

    Żona:                        cywun żmudzkich           1534-1562           żona: Jadwiga                mąż: Mikołaj Burba

    Naruszewiczówna    pow. w.ks. Heleny        żona: nn                 Białozorówna

            (?)                           1512 r.                          

                                     cywun Šiauduva                                                                   

                                            1523 r.                            

                                     cywun Rietava                                                         

                                           1527 r.                                                                 

                                     cywun Dirvėnai                                           

                                            1528 r.   

                                     1. żona: Anna

                                     2. żona: Dorota

                                                              Andrzej             Andrzej                   Adam

                                                                         1528-1556                1567-1585                      1588-1601

                                                                          żona: Bogdana         żona: Zofia                     żona: Anna

                                                                          Bryndówna               Ejgirdówna                    Wiekowiczówna

     

                                                              Magdalena         Helena

                                                                              (1577)                  1580-1593

                                                                          mąż: Marcin             mąż: Józef

                                                                          Radzymiński            Mastwił

     

                                                                                          Elżbieta

                                                                                                             (1585)

                                                                                                           mąż: Mikołaj Ejgird

     

                                Wacław                 Szczęsny             Jan

                                s. Juszki                  (Feliks)                 (1572-1578)

                                Billewicz                   

                                      (1528-1541)

                                      Żona:

                                      Butkiewiczówna

                                                                                           Anna

                                                                                                             (1572)

                                                                                                             mąż: Ambroży

                                                                                                             s. Stanisława

     

                                                                                            Katarzyna

                                                                                                              1579-1598

                                                                                                              Żona Mikołaja

                                                                                                                Gruzdy

     

                Genealogia potomków trzeciego syna Juszki-Billewicza, Wacława, jest jeszcze krótsza. Jego potomkowie nie otrzymali stanowisk w administracji Żmudzi i dlatego w źródłach są wymieniani jako osoby prywatne. Wacław s. Juszki wymieniany jest w latach 1528-1537.[137] Wg A. Kojałowicza, ożenił się z Butkiewiczówną, z którą miał syna Szczęsnego (Feliksa). Żoną tego ostatniego była Orwidówna.[138] Od 1572 r. jest wymieniany Jan Billewicz s. Szczęsnego i jego dwie siostry: Anna i Katarzyna.[139] Obie wyszły za mąż za szlachciców żmudzkich: Anna w 1572 r.  za Ambrożego s. Stanisława,[140] a Katarzyna w latach 1578-1588 nazywana jest żoną Mikołaja Gruzdy.[141]

    Jan Billewicz s. Szczęsnego żył jeszcze w 1581 r.[142] Źródła nie zawierają danych o jego rodzinie i dlatego można wierzyć informacji Kojałowicza, że nie pozostawił dzieci.[143] Na nim zakończyła się linia Wacława Billewicza.

     

     

    Andriuszkiewicze (lub Andruszkiewicze – A.F.)

    Najmłodsza gałąź Billewiczów wywodzi się od syna Biliusa Andriuszki (Andrzeja) i dlatego często nazywana jest Andriuszkiewiczami, chociaż jej przedstawiciele od połowy XVI w. najczęściej nazywali się po prostu Billewiczami. O Andriuszkiewiczach-Billewiczach w historiografii mówi się najmniej. Ich historia jest typową ilustracją dla losów ówczesnych młodszych gałęzi rodów szlacheckich. Nie otrzymując stanowisk, pomału były spychane na pobocze życia korporacji szlacheckich. Zatem i Andriuszkiewicze, z każdym pokoleniem oddalając się od wspólnego przodka słynnego rodu, stawali się powoli zwykłą, szeregową rodziną szlachty żmudzkiej. Być może właśnie to skłoniło ich do rezygnacji z patronimu Andriuszkiewiczów i nazywania się Billewiczami.

    O istnieniu Andriuszków-Billewiczów, podobnie jak i Juszków, zaświadczają tylko późniejsze, złożone imiona Billewiczów.[144] Identyfikację jedynego znanego nam syna Andriuszki, Stanisława, utrudnia brak źródeł i ich fragmentaryczność. W 1516  r. wymieniony w Metryce Litewskiej Stanisław Billewicz[145] przez długi czas był utożsamiany ze Stanko Billewiczem s. Iwaszki. Jednak wymieniana już fundacja ołtarza w kościele w Rosieniach (Raseiniai) z 1516 r. przez Marcina Juszkę i Stanisława Andriuszkę[146] i dokumenty jego odbioru w 1570 r. pokazały, że utożsamianie tych dwóch osób było błędne. Ponieważ wśród szlachty rosieńskiej w 1528 r. wymienieni są Stanisław Andriuszkiewicz i Jan Stanko (Stankaitis),[147] nie ma żadnych wątpliwości, że to są dwie różne osoby.

    Do genealogii Andriuszkiewiczów brakuje nam wiarogodnych materiałów. Z archiwum Billewiczów znamy trzy imiona synów Stanisława Billewicza: w latach 1533-1541 wymienia się Wacława, w 1544 r. – Wojciecha (Alberta) i Macieja.[148] Poza tym Wacław Andriuszkiewicz-Billewicz nigdzie więcej nie jest wymieniany. W dniu 4.08.1542 r. w sądzie sprawowanym w Datnowie (Dotnuva) przez starostę żmudzkiego uczestniczył Wojciech Billewicz s. Stanisława.[149] O jego rodzinie można dowiedzieć się tylko z późniejszych źródeł, wymieniających jego dzieci. W dniu 23.08.1559 r. Mikołaj Billewicz s. Wojciecha sprzedał część dworu w Swirach (Svyriai), który to dwór odziedziczył po swojej babce, Zofii c. Jerzego (Jurgaitis), żonie księcia Swiru i chorążego Krewy (Krevė) i Swir Wojciechu z Juchnów (Juchnaitis). W akcie sprzedaży wspomina się, że Zofia zapisała swoje włości wszystkim wnukom i ojczymowi Mikołaja Billewicza, Wawrzyńcowi. W akcie tym wskazano, że sprzedawane ziemie nie stanowią całości należącej do sprzedającego jednej trzeciej własności dóbr, na które składają się dwory w Rosieniach (Raseiniai), Poniemuniu (Panemunė) i Poniewieżu (Panevežys).[150] Z tego aktu wynika, że ojciec Mikołaja już nie żył, a jego matką mogła być księżniczka Swiru.

    Wzmianki w akcie sprzedaży Swiru o kilku wnukach Zofii pozwalają domniemywać, że Mikołaj miał brata. Można przypuszczać, że drugi syn Wojciecha Billewicza był od 1562 r. wymieniany jako Wojciech Billewicz s. Wojciecha, a czasem jeszcze Billewicz-Pilwielewicz.[151] Wygląda na to, że drugą część nazwiska Wojciech s. Wojciecha odziedziczył po ojczymie, Wawrzyńcu, którego możemy próbować identyfikować z wymienionym w 1528 r. szlachcicem z Ejszyszek Wawrzyńcem Pilwielewiczem.[152] Na dobrą sprawę z Wojciechem Billewiczem trzeba łączyć wymienionych pod koniec XVI w. trzech braci: Stanisława, Wojciecha i Jana Billewiczów s. Wojciecha.[153] Wówczas wyjaśniłoby się, że wymieniona w dokumentach z końca XVI w. ich macocha, wdowa po Gabrielu Skaraitisie (Skaraitis) Magdalena Nagajtowska,[154] była drugą żoną Wojciecha Billewicza.

    Młodszy brat Wojciecha s. Stanisława, Maciej, był żonaty z córką Mikołaja Kulwiecia (przypuszczalnie bratem Abrahama Kulwiecia), Anną. W 1581 r. ona wyszła powtórnie za Mikołaja Teszkowskiego (Teškauskas). W 1580 r. jej córka, Szczęsna (Felicja) Billewiczówna, wyszła za mąż za Pawła Żuka.[155] W 1881 r. Anna Kulwieć przekazała synowi Melchiorowi Billewiczowi ziemie dzierżawione po śmierci pierwszego męża Marcina.[156] Ten syn przed 1592 r. poślubił Jadwigę Kosównę (Kosovaitė).[157] Od 1585 r. zaczęto w źródłach wymieniać Jerzego i Mikołaja Billewiczów s. Macieja,[158] prawdopodobnie braci owego Melchiora.

     

                                                               Wacław             Mikołaj                  Stanisław

                                                                           (1533-1541)            (1550-1572)                   (od 1585)

     

                                                                                          Wojciech                Wojciech

                                                                                          Billewicz-                 (od 1596)

                                                                                          Pilwielewicz

                                                                                                            (1556-1570)

                                                                                                            1. żona: nn

                                                                                                            2. żona: Małgorzata

                                                                                                                Nagajtowska

     

    Andriuszka        Stanisław               Wojciech          Melchior                 Jan

    (Andrzej)            s. Andrzeja              (1542-1544)           (1586-1599)                   (od 1597)          

    Billewicz             Billewicz                 żona: ? ks. Swir      żona: Jadwiga

                                      (1516-1528)                

                                                                Maciej              Szczęsna

                                                                (1544-1559)          (Felicja)

                                                                            żona: Anna                (1580)

                                                                            Kulwieciówna        mąż: Paweł Żuk

     

                                                                                           Jerzy

                                                                                                             (1585-1586)

     

                                                                                            Mikołaj

                                                                                                             (od 1586)

     

    Uwagi końcowe

    Przedstawiona powyżej wersja pochodzenia rodu Billewiczów i jej genealogia w sposób oczywisty świadczy, że w XV- XVI w. Billewiczowie należeli do elity władz Żmudzi: ich przedstawiciele z pokolenia na pokolenie pełnili obowiązki cywuna i inne funkcje na szczeblu powiatu, byli na dworze panującego, zawierali małżeństwa z członkami rodów o podobnym statusie, itp. Utrzymać ten status nie było łatwo. W II połowie XVI w. z korporacji żmudzkich cywunów zostali wypchnięci prawie wszyscy potomkowie XV-wiecznych cywunów, których część mogła być genetycznie powiązana z XIV-wieczną elitą pochodzenia żmudzkiego. W spisie wojska WKL w 1568 r. wśród „panów cywunów” Żmudzi tylko Billewiczowie reprezentowali tę grupę socjalną, która w samorządzie powiatowym wcześniej odgrywała znaczącą rolę. Tyszkiewiczowie, Ogińscy, Massalscy i inni, którzy w ostatnim ćwierćwieczu XVI w. sprowadzili się na Żmudź, w naszej świadomości utwierdzili się jako wzorzec miejscowej arystokracji. Jednak żaden z tych rodów nie mógł pochwalić się tak głębokimi korzeniami żmudzkimi. Żyjąc wśród nich Billewiczowie nie utracili swego miejsca. Ich znaczenie dla żmudzkiej szlachty świetnie ilustrują opisane przez Szemetę w „Realizacji” (Realizacija) wydarzenia z „Potopu”.[159] Zatem nie trzeba dziwić się, że ten, a nie inny ród stał się dla Henryka Sienkiewicza prototypem bohaterów powieści.

    6.06.2001 r.

     

     

    Tłumaczył Andrzej Firewicz

    grudzień 2007 r.



    PRZYPISY



    [1]
    Prawie wszystkie informacje pochodzą ze starych herbarzy: W. Wijuk-Kojałowicz, Herbarz rycerstwa W.X.Litewskiego tak zwany compendium, Kraków 1897 (dalej – Kojałowicz), s. 166, 167; K. Niesiecki, Herbarz Polski, Lipsk 1839, t. I, s. 140, 141, 159, 160; A. Boniecki, Herbarz Polski, Warszawa 1899, t. I, s. 266, 267; idem, Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku, Warszaw 1887 (dalej – A. Boniecki, Poczet), s. 6; S. Uruski, Rodzina Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904, t. 1, s. 214, 215; S. Kot Billewiczy, Polski słownik biograficzny, Kraków 1936, t. II, s. 98-100; Opшанский гербовник, Витебск 1900, s. 134.

    [2] K. Jablonskis, Lietuvos kultūra ir jos veikėjai, Vilnius 1973 (dalej – K. Jablonskis, Lietuvių kultūra), s. 23.

    [3] Ogólny stan tych badań można znaleźć: V. Biržiška, Aleksandrynas, Chikaga 1960, t. I; I. Lukšaitė, Reformacija Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje ir Mažojoje Lietuvoje XVI a. trečias dešimtmetis – XVII a. pirmas dešimtmetis, Vilnius 1999.

    [4] E. Songaila, Bilevičiai, Žemaičių žemė, 1995, t. 4(9), s. 33-38.

    [5] Najważniejsze źródła dla ustalenia pochodzenia rodu i genealogii Billewiczów sa opublikowane w: Oпись документов Виленьского Центрального Архива Древних актовых книг (dalej – Oпись), Вильна 1901-1908, t. 1-6; Lietuvos Metrika, 3-ioji Užrašymų knyga (1440-1498), Vilnius 1998 (dalej – LM, 3-ioji UžK); Istorijos archyvas, sudarė K. Jablonskis, t. 1, Kaunas 1934 (dalej – IA). Tu jest opublikowany nam bardzo ważny opis dokumentów archiwum Billewiczów z XVI w.

    [6] Viniaus universiteto biblioteka. Rankraščių skyrius (dalej – VUB RS), f. 7. Žemaičių žemės aktai (dalej – ŽŽA); Lietuvos Mokslų Akademijos Rankraščių skyrius (dalej – MAB RS), (wjej różnych zespołach są przechowywane pojedyncze akty oraz zgromadzone przez K. Jablonskisa (f. 256) dane dot. historii Żmudzi); Lietuvos valstybės istorijos archyvas, senieji aktai (dalej – LVIA SA) oraz mikrofilmy LM.

    [7] A. Boniecki, Poczet, s. 6, V.

    [8] Lietuvos apgyvendintos vietos pagal 1923 m. surašymą, Kaunas 1923, s. 260. tym Informatorem (Žinynas) K. Jablonskis posługiwał się również w innych swoich pracach. Patrz: K. Jablonskis, Istorija ir jos šaltiniai, (dalej – K. Jablonskis, Istorija), Vilnius 1979, s. 20.

    [9] V. Biržiška, Aleksandrynas, s. 77; Altpreussische Monatsschrift (dalej – AM), 1905, Bd. XLII, s. 184.

    [10] Lietuviškų pavardžių žodynas, ats. red. A. Vanagas, Vilnius 1985, t.1 s. 257, 259.

    [11] LM, 3-ioji UžK, s. 48, 51. Tych form zapisu nie przestrzegał ani E.Songaila używając imię Bil o niejasnej etymologii (patrz przypis nr 4), ani tłumacze książki J. Ochmańskiego, wywodząc pochodzenie Billewiczów z Bieli (patrz J. Ochmanskis, Senoji Lietuva (dalej – J. Ochmanskis), Vilnius 1986, s. 249. Litewskie formy tego imienia były używane i w XVI w. Билюсь Moнконтовичь , por. Миколай Билайтись. Patrz: PИБ, s. XXXIII, s. 223, 227.

    [12] Ibid., s. 57, 64, 78, 230.

    [13] Oпись, t. 6, s. 124, nr 94; s. 147, nr 55; s. 166, nr 14, itd.

    [14] W. Kojałowicz, s. 166. Chociaż badając problemy pokrewieństwa szlachty często posługujemy materiałem heraldycznym, nie należy jednak zapominać, że jest on jednak późniejszy. Najstarsze znane nam pieczęcie Billewiczów odciśnięte są na dokumentach datowanych na 1540 i 1543 r. MAB RS, f. 266, nr 410, s. 2; nr 987.

    [15] Codex epistolaris Vitoldi Magni Ducis Lithuaniae: 1376-1430, Collectus opera A. Prochaska, Monumenta Medii Aevi Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, Cracoviae 1882, t. 6, s. 411.

    [16] LM, 3-ioji UžK, s. 50.

    [17] Codex Mednicensis seu Samogitae dioeceses, Collegit P. Jatulis, Roma 1984 (dalej – CM), t. 1, s. 156-158.

    [18] Wszyscy trzej synowie Bogdana s. Mastwiła (Mastwiłowicza) są wymienieni w fundacji, a w spisie wojska w 1528 r. są nazywani Bogdanowiczami (tzn. synami Bogdana – A.F.). Patrz: PИБ, t. XXXIII, s. 212 i przypis w tej pracy nr 21.

    [19] A. Kučinskas, Kęstutis, Vilnius 1988, s. 196.

    [20] PИБ, t. XXVII, s. 74, 236, 281. Wymienione przez Kojałowicza imię Iwaszka jest zesłowiańszczoną i zdrobnioną formą imienia Jana Billewicza, wymienionego w 1486 r.

    [21] PИБ, t. XXXIII, s. 212; „... Aнъдрей Бeлевичъ конь, Cтаниславъ Богдановичъ конь, < ... > Mиколай Богдановичъ конь, Янъ Богдановичъ конь < ... > Cтаниславъ Aндрушковичъ 3 конu < ... > Mapтинъ Бeлевичъ 5 конeй, Янъ Cтaнковичъ 6 конeй, Венцлавовая Довкгирдовича 6 конeй < ... > Венцлавъ Юшковичъ 2 конu”.

    [22] LM, 25-ioji UžK, s. 225.

    [23] LVIA SA, 14785, s. 269; por. LM 4-oji TBK, s. 323.

    [24] LM, 25-ioji UžK, s. 224, 225.

    [25] IA, s. 260.

    [26] Ibid., s. 258-260.

    [27] Oпись, t. 1, s. 32, nr 141.

    [28] LVIA SA, 14785, s. 260.

    [29] Patrz przypis nr 21.

    [30] LM, 3-ioji UžK, s. 48; „Билюсу два озерa: Кшовгото a Kгумеито y Жомоити. Инъдик(т) 9”. Dziewiąty indykt (trzykrotny podatek płacony co 15 lat – A.F.) wiązany jest z latami 1446, 1461 i 1476 r.

    [31] IA, s. 395-396; Oпись, t. 1, s. 131, nr 57.

    [32] LM, 3-ioji UžK, s. 48.

    [33] LVIA SA, 14781, s. 806. W testamencie posiadłość w Rosieniach nazywana jest dworem, a w Poniemuniu – dworkiem.

    [34] W inwentarzu są wymienione wioski: Kaniuki, Wencłowiszki, Szandryszki, Pożekry, Mitwa. Patrz: Aкты издаваемые Bиленскою apхеографическою коммисcиею (dalejABK), Вильна 1887, t. 14, s. 602-606.

    [35] S. Pinkus, Panemunės pilis, Lietuvos pilys, Vilnius 1971, s. 201, 202.

    [36] Oпись, t. 1, s. 155, nr 62.

    [37] Ibid., t. 1, s. 12, nr 185; s. 107, nr 27; s. 171, nr 5; s. 208, nr 217; t. 3, s. 47, nr 166 itd.

    [38] Ibid., t. 4, s. 91, nr 259.

    [39] Ibid., t. 3, s. 141, nr 309.

    [40] И. И. Спрогис, Географический словарь древней Жомойтской земли, Вильнo 1888, s. 112, 115, 116. O własności Billewiczów w Šienolaukis – patrz LVIA SA, f. 284, ap. 2, b. 15, s. 1-5.

    [41] Spis fundacji biskupstwa Żmudzkiego patrz: G. Błaszczyk, Diecezja żmudzka od XV wieku do początku XVII wieku; Ustrój, Poznań 1993, s. 201, 202.

    [42] Tą fundację powtórzył Jan Stankiewicz-Billewicz s. Krzysztofa w 1599 r. VUB RS, f. 7, ŽŽA/ 14615, s. 69, 70.

    [43] PИБ, t. XXVII, s. 281. „Mapтину Якубовичу < ... > a другiи 2 pубли  у Beлене въ Довкгирдa Бeлевича, a 2 pубли въ Cкерштомони у Олехна Mихайловича з винь”; por. ibid. s. 266.

    [44] MAB RS, f. 265, nr 995, s. 18, 24.

    [45] Ibid., s. 24.

    [46] PИБ, t. XXVII, s. 263. K. Pietkiewicz, Dwór litewski wielkiego księcia Aleksandra Jagiellończyka (1492-1506), Lietuvos valstybė XII-XVIII a., Vilnius 1997, s. 108.

    [47] LVIA SA, f. 14781, s. 806-807.

    [48] CM, t. 1, s. 278, 279.

    [49] I. Buszyński, Historyczne opisanie Kościoła Szydłowskiego na Żmudzi, Wilno 1859, s. 37-39.

    [50] Dwór Poniemunie można byłoby powiązać z dobrami Skirsnemunė podarowanymi Stanko Billewiczowi przez wielkiego księcia Aleksandra (patrz przypis 34), o czym wspomina K. Pietkiewicz w: Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiellończyka, Poznań 1995, s. 133.

    [51] PИБ, t. XXVII, s. 237.

    [52] W. Kojałowicz, s. 168.

    [53] LM, 25-ioji UžK, s. 255.

    [54] Ibid.

    [55] VUB RS, f. 7, ŽŽA/14591, s. 762.

    [56] LM, 8-ioji UžK, s. 411. Taką możliwość pozwala przewidywać treść zapisu z 1509 r.: „Cтаниславу Сиревичу 5 копъ грошеи c дерева ванчусового в Станка Билевича”. Widać z tego, że Stanko Billewicz był urzędnikiem wielkiego księcia. W 1495 r. Mikołaj Syrewicz otrzymał prawo zbudowania miasta w Żagarach. Patrz: Aкты Литовско-Русского государства, Москва 1900, вып. I, s. 62. Możliwe, że oba te fakty ze sobą łączą się.

    [57] W. Kojałowicz, s. 168.

    [58] Patrz przypis nr 20.

    [59] Patrz przypis nr 21.

    [60] MAB RS, f. 256, nr 995, s. 6.

    [61] Ibid., s. 1.

    [62] LM 8-oji TBK, s. 134; AM, s. 193.

    [63] S. Kot, s. 99. Sceptyczny pogląd Z. Ivinskisa na ten temat, patrz: Z. Ivinskis, Rinktiniai raštai, t. 4: Krikščionybė Lietuvoje, Roma 1987, s. 249.

    [64] W. Kojałowicz, s. 168.

    [65] CM, t. 1, s. 270. Zachowała się składana pieczęć Jana Stankiewicza, młodszego syna Krzysztofa, gdzie na polu matki zaznaczony jest używany przez Wołodkiewiczów herb „Łabędź”.

    [66] Oпись, t. 1, s. 46, nr 41.

    [67] Jest on już wymieniony w spisie wojska w 1528 r. wśród szlachty rosieńskiej. PИБ, t. XXXIII, s. 212. O jego działalności na Żmudzi patrz: ABK, t. 24, s. 103-106.

    [68] LVIA, LM-34 (mikrofilm), s. 293.

    [69] IA, s. 261.

    [70] PИБ, t. XXXIII, s. 1258. Glińscy są uwiecznieni w toponimice Żmudzi. W XVI w. niedaleko Rosieni powstał dwór Glinskiszki. Patrz: Oпись, t. 1, s. 101, nr 230.

    [71] VUB RS, f. 7 ŽŽA/14575, s. 55, 56. Łukasz Żdan był dzierżawcą Rosieni w latach 1588-1592.

    [72] Oпись, t. 3, s. 39, nr 42. Poniewieskie dobra Billewiczów nie należy utożsamiać z miastem Poniewież. Znajdowały się one nad brzegiem Niewiaży na Laudzie (pow. Wielona).

    [73] VUB RS, f. 7 ŽŽA/14593, s. 278, 279, 299, 300.

    [74] Akt sprzedaży domu w Wilnie i dóbr w Normajniach, LVIA, LM-34 (mikrofilm), s. 288-294.

    [75] MAB RS, f. 256, nr 995, s. 1.

    [76] Документы Московского архива министерства юстиции, Москва 1901, t. 1, s. 200.

    [77] LVIA, LM-48 (mikrofilm), s. 196-198. We wsi Daužnagiai otrzymał 25, a w Levikainiai – 24 włóki ziemi.

    [78] MAB RS, f. 256, nr 4236. W Kurmantach otrzymał 20 pełnych włók i ponad 3 włóki zaściankowe.

    [79] Oпись, t. 3, s. 25, nr 91.

    [80] Akta unji Polski z Litwą: 1358-1791, wyd. S. Kutrzeba i W. Semkowicz, Kraków 1932, s. 357.

    [81] Aрхеографический сборник документов относящихся к истории Северно-Западной России, Вильно 1867 (dalej – АСЗР), t. 4, s. 11, 12.

    [82] И. И. Лаппо, Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория, Санкт-Петербург 1901, s. 301.

    [83] Można domyślać się z tego, że w 1580 r. obowiązki cywuna Ejragoły pełnił Sebastian Kestartas, patrz: Oпись, t. 1, s. 128, nr 13.

    [84] VUB RS, f. 7 ŽŽA/14575, s. 735.

    [85] Oпись, t. 2, s. 15, nr 205.

    [86] O dzieciach Mikołaja Stankiewicza patrz: o Stanisławie - VUB RS, f. 7 ŽŽA/14583, s. 440; o Mikołaju – ibid., 14593, s. 278, 279, 299, 300; o Jaroszu - ibid., 14615, s. 39, 40; podział ojcowizny po Mikołaju pomiędzy trzech braci w 1588 r. – Oпись, t. 2, s. 5, nr 70; s. 15, nr 205; o Annie - ibid., t. 1, s. 112, nr 123; t. 6, s. 143, nr 29; o Krystynie - VUB RS, f. 7 ŽŽA/14593, s. 278, 279, 299, 300.

    [87] ABK, t. 24, s. 308; MAB RS, f. 256, nr 995, s. 31.

    [88] Testament Jadwigi Skapówny z 8.03.1572 r., VUB RS, f. 7 ŽŽA/14575, s. 602-607.

    [89] Ibid., f. 14576, s. 86, 87; por. IA, s. 258.

    [90] Sapiehowie materjały historyczno-genealogicznie-majątkowe, Petersburg 1890, t. 1, s. 323.

    [91] VUB RS, f. 7 ŽŽA/14615, s. 69, 70.

    [92] O dzieciach Krzysztofa Stankiewicza patrz: o Janie – przypis nr 37; o Annie – Oпись, t. 4, s. 30, nr 233.

    [93] W dziale rękopisów Litewskiej Akademii Nauk są dwie tabele genealogiczne Stankiewiczów, sporządzone w pierwszej połowie XIX w., w których uwidoczniono męskich potomków z XVII-XIX w. MAB RS, f. 9, nr 3496; f. 12, nr 768.

    [94] Niestety, tutaj nie możemy poświęcić więcej uwagi sprawom majątkowym Billewiczów. Na podstawie analizy zebranego materiału widać, że centrum własności ziemskiej gałęzi Dowgirdowiczów znajdowało się w dworze w Poniemoniu (pow. Welona); Stankiewiczów-Billewiczów – dwory w Szałkotach i Okmianie; potomków Piotra s. Juszki – dwory w Poszwityniu (pow. Upita) i Poniewieżu. W rosieńskim dworze (majątku) Billewiczów swoje własności posiadali przedstawiciele wszystkich gałęzi rodu.

    [95] W. Kojałowicz, s. 167. Data 6.07.1517 r. na piśmie z archiwum Billewiczów, wymieniająca „Joszku Biliewiczu (ind. 6)”, jest na dobrą sprawę błędna. Patrz: IA, s. 260.

    [96] LM, 25-ioji UžK, s. 225

    [97] A. Boniecki, Poczet, s. V.

    [98] PИБ, t. XXXIII, s. 212.

    [99] [99] LM, 4-ioji TBK, s. 343, nr 413. Wdowa otrzymała pismo potwierdzające zakupienie przez męża dóbr „Oншонты”. Najpewniej są to wymienione w źródłach z drugiej połowy XVI w. „Oншонты” w powiecie Rosienie. Patrz: Oпись, t. 1. s. 69, nr 132.

    [100] E. Rimša, Venclovas Agripa ir jo giminė (1. Kilmė ir pirmtakai), Lietuvos TSR mokslų akademijos darbai, A serija, 1986, t. 1(94), s. 63-74.

    [101] K. Jablonskis, Istorija, s. 109, 110.

    [102] A. Boniecki, Poczet, s. 6.

    [103] Oпись, t. 3, s. 41, nr 85.

    [104] Ibid., t. 1, s. 47, nr 55; VUB RS, f. 7 ŽŽA/14601, s. 275.

    [105] VUB RS, f. 7 ŽŽA/14581, s. 458; f. 14611, s. 681.

    [106] Do niej należało ponad 117 włók ziemi i część miasteczka Taurogi. Patrz: IA, s. 179-186.

    [107] Oпись, t. 1, s. 12, nr 181.

    [108] АСЗР, t. 4, s. 101.

    [109] Volumina legum, Petersburg 1895, t. 2, s. 196, 203.

    [110] Oпись, t. 2, s. 111, nr 129.

    [111] Oпись, t. 5, s. 167, nr 355.

    [112] V. Biržiška, Aleksandrynas, s. 52, 96. O Janie s. Wojciecha i o jego żonie patrz: Oпись, t. 5, s. 255, nr 195.

    [113] Oпись, t. 2, s. 85, nr 18; t. 3, s. 101, nr 36. W literaturze są wzmianki również o innych synach Wojciecha Billewicza: Melchiorze (patrz Akta synodów prowincjonalnych jednoty Litewskiej, Wilno 1915, s. 87; por. Melchor Billewicz z Andriuszków); o Melchiorze i Jerzym patrz: W. Kojałowicz, s. 167.

    [114] IA, s. 260.

    [115] LM, 25-ioji UžK, s. 224, 225.

    [116] ABK, t. 24, s. 71.

    [117] LVIA, LM 226  (mikrofilm), s. 113v.

    [118] Wydaje się, że początek temu majątkowi dała wieś Kujonys, nadana Biliusowi jeszcze przez wielkiego księcia Kazimierza. Patrz: LM, 3-ioji UžK, s. 67.

    [119] Księga sądowa magistratu Kowna z lat 1522-1545, VUB RS, f. 7, s. 155, 156v, 158, 175, 176. Za wskazówkę dziękuję p. J. Karpavičienė.

    [120] Ibid., ŽŽA/14576, s. 572-576.

    [121] MAB RS, f. 256, nr 995, s. 26. Na podstawie zebranych przez K. Jablonskisa danych wiadomo, że K. Billewicz kierował cywunią w Viešvėnai od 21.11.1524 do 22.05.1561. Jednak należałoby zwrócić uwagę na to, że w opisie archiwum Billewiczów jest wzmianka o kwicie podatkowym, wysłanym w 1562 r. przez cywuna Viešvėnai do skarbu WKL. Oprócz tego tam również wspomina się o podpisanym przez K. Billewicza akcie z 1562 r. Patrz przypis nr 122.

    [122] IA, s. 258.

    [123] Patrz przypis nr 21.

    [124] Oпись, t. 1, s. 49, nr 88, 90; s. 55, nr 203; t. 2, s. 18, nr 41.

    [125] IA, s. 259; Oпись, t. 1, s. 106, nr 15.

    [126] Oпись, t. 1, s. 167, nr 265; s. 172, nr 8.

    [127] PИБ, t. XXXIII, s. 1259.

    [128] IA, s. 263.

    [129] Ibid.

    [130] Wygląda na to, że to ten sam Mikołaj Leon, którego akty z 1574 i 1583 r. wymienione są w archiwum Billewiczów. Patrz: IA, s. 261; Oпись, t. 1, s. 96, nr 149; ABK, t. 26, s. 22, 23.

    [131] Oпись, t. 1, s. 89, nr 31, 35; IA, s. 265.

    [132] Oпись, t. 2, s. 33, nr 255.

    [133] ABK, t. 26, s. 399, 467.

    [134] MAB RS, f. 12, nr 4414, s. 1, 2.

    [135] CM, t. 1, s. 627-629.

    [136] MAB RS, f. 12, nr 4414, s. 1, 2. Pod koniec XVI w. część dóbr Poszwitynia przez Billewiczównę przypadła Burbom, którzy sprzedali je biskupowi Żmudzi M. Giedraitisowi. Patrz: Oпись, t. 1, s. 194, nr 15.

    [137] ABK, t. 24. s. 91, 92.

    [138] W. Kojałowicz, s. 167.

    [139] LVIA SA, f. 284, ap. 2, b. 15, s. 1-5.

    [140] Ibid.

    [141] Oпись, t. 1, s. 48, nr 72.

    [142] Oпись, t. 1, s. 75, nr 224.

    [143] W. Kojałowicz, s. 167.

    [144] IA, s. 258, 259.

    [145] PИБ, t. XX, s. 1171.

    [146] LVIA SA, 14785, s. 260.

    [147] Patrz przypis nr 21.

    [148] IA, s. 258, 259.

    [149] LM 6-oji TBK, s. 226.

    [150] LVIA, LM-40 (mikrofilm), s. 453. Sprzedane dobra znajdowały się w samym miasteczku Swir i w jego okolicach.

    [151] IA, s. 258.

    [152] PИБ, t. XXXIII, s. 78, „Лавринъ Пилвелевич самъ”.

    [153] Oпись, t. 3, s. 7, nr 82.

    [154] Ibid., t. 2, s. 50, nr 190; s. 113, nr 169.

    [155] Ibid., t. 1, s. 68, nr 109; s. 75, nr 232.

    [156] VUB RS, f. 7, ŽŽA/14593, s. 43.

    [157] Oпись, t. 3, s. 40, nr 64.

    [158] Ibid., t. 1, s. 199, nr 92; t. 7, s. 116, nr 682. Por. ABK, t. 26, s. 288.

    [159] W tej kwestii krytyczna opinia J. Ochmańskiego na temat wstępnego tekstu powieści H. Sienkiewicza nie jest taktowna. Żaden z wymienionych przez niego rodów należących do najbogatszych właścicieli ziemskich w XVII w. na Żmudzi nie był pochodzenia żmudzkiego. J. Ochmanskis, s. 235-238.





    13 grudzień 2007 r.

    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005