<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Różne informacje - część I

  • Motyw wsi w malarstwie polskim
  • Dawne miary i jednostki
  • Pieniądz w rękach naszych przodków
  • Ziemia w społeczności wiejskiej Mazowsza
  • Właściciele Ziemscy - 1929 - woj. warszawskie A - K
  • Właściciele Ziemscy - 1929 - woj. warszawskie L - Ż
  • Jan Matejko "Ubiory w Polsce 1200-1795" -wybór
  • Okiem cudzoziemca
  • Konstanty Laszczka - notka biograficzna
  • "Ludzie luźni" wg. B.Baranowskiego i Z.Turskiej
  • Nietolerancja, zabobon i procesy czarownic
  • Humor ludowy; Anegdoty z dawnej Polski
  • Order VIRTUTI MILITARI
  • Bitwa o Monte Cassino – fakty IV fazy bitwy
  • Zbiegostwo chłopów w dawnej Polsce
  • Pawiak
  • Kapliczki wg. Janusza Hochleitnera
  • Archidiakonat Warszawski - opis z roku 1603
  • Kościoły Warszawskie
  • Archidiecezja płocka w XVIII wieku
  • Diecezja mińska
  • Dekanat dobrzyński, lipnowski i rypiński


  • ARCHIDIAKONAT WARSZAWSKI

    wg.
    Józefa Łukaszewicza - 

    opis stanu w roku 1603 z lustracji biskupa Goślickiego  
    "Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej . T. 3"
    1863
    (opr. własne - uwaga: Łukaszewicz w opisie korzystał z ksiąg biskupich poznańskich)



    Archidiakonat warszawski w XVII w.
    (uwaga - dekanat latowicki powstał w późniejszym okresie)
     

    Dekanat Błoński

    ParafiaOpis
    Błonie

    Miasteczko Błonie w ziemi niegdyś warszawskiej, starostwo niegrodowe, znajdujące się za panowania Stanisława Augusta w ręku Dzierzbickich, posiada bardzo starożytny kościół parochialny, bo założony na schyłku 13. wieku przez Konrada księcia mazowieckiego ( Kościół ten miał być założonym 1288. roku i uposażonym trzema wsiami, które się nazywały Miedzieszyn, Błota i Zaradzin) i oddany pod zarząd XX. kanonikom regularnym lateraneńskim.
    Kościół ten chciał wizytować w roku 1603. Goślicki, ówczesny biskup poznański, ale proboszcz miejscowy Andrzej Sułowski, Augustyanin, wizyty nie przyjął, ponieważ mówił, kościół błoński, jako beneficium zakonne do juryzdykcyi biskupiej nie należy i świeżo wizytowanym był przez opata czerwińskiego, zwierzchnika X. Sułowskiego. Kościół błoński w tym roku był murowany i poświęcony pod tytułem Trójcy Św. i Św. Stanisława męczennika. Za panowania Jana Kazimierza kościół błoński złupili i sprofanowali, zniszczywszy go wewnątrz Szwedzi. W naprawionym po pokoju oliwskim poświęcił cztery nowe ołtarze dnia 15. Września 1661. roku Wojciech Tholibowski, ówczesny biskup poznański. Uposażeniem kościoła, prócz kilku wsi były dziesięciny ze wsi Żukowa, Niskiej Woli, Wawrzyszewa, Biniewic, Groiska i t. d. Przy kościele w roku 1661. wystawiono, w miejsce przez Szwedów spalonego, nowe probostwo czyli klasztorek dla proboszcza. i kilku innych Augustyanów , którzy tu obowiązki duchowne parochialne odprawo wali. Kolatorem kościoła był każdoczasowy opat czerwiński. Konstytucya 1768. roku oddała wprawdzie prawo kolacyi kościoła błońskiego królowi, ale uchwała sejmu 1775. zwróciła je opatom czerwińskim. " Luboli probostwo w Błoniu są słowa tej uchwały - collatiani nostrae regiae et juri patronatus konstytuyą 1768. r. poddaliśmy, gdy jednak probostwo to dawniej przez stolicę apostolską do stołu opata czerwińskiego jest inkorporowane, więc oneż a collatione nostra uwalniamy."

    Wizyta Tholibowskiego z roku 1661. powiada, że przed najazdem szwedzkim na Polskę za panowania Jana Kazimierza znajdował się w Błoniu porządny szpital, który Szwedzi spalili. W roku 1661. jeszcze nie był na nowo odbudowany. Uposażony był rolami i małemi sumkami od rozmaitych osób.

    BŁONIE dzisiaj: parafia Św. Trójcy 
    ul. Jana Pawła II 5; 05-870; Błonie; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7253082
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska
    BorzęcinWieś Borzęcin należała do opatów czerwińskich, którzy tu zapewne kościół parochialny założyli, wcieliwszy go do klasztoru i kościoła augustyańskiego w Warszawie, z którego to klasztoru jeden zakonnik pełnił przy nim obowiązki duchowne. W roku 1603 był wtenczas drewnianym i pod tytułem Św. Zygmunta i Wniebowzięcia N. Maryi Panny poświęcony. Należała do niego wieś Borzęcin z folwarkiem, łąkami, ogrodami i t. p. tudzież dziesięciny ze wsi Wojcieszyn, Koczargi, Kani, Falki, Krencki, Myszczyna, Pilaszkowa i t. d.

    O szkole w Borzęcinie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Dla rektora szkoły jest dziesięcina snopowa ze wsi Umiastkowa. Rektor szkoły ma żonę, z którą w szkole przebywa." (versatur).

    BORZĘCIN DUŻY dzisiaj: parafia Św. Wincentego Ferreriusza 
    Borzęcin Duży, ul. Warszawska 822; 05-083; Zaborów; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7520521
    dekanat: Laski diecezja: warszawska
    BrwinówKto i kiedy kościół parochialny we wsi Brwinowie założył, niewiadomo mi. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603. był on z drzewa stawiany, w złym bardzo stanie i pod tytułem Św. Floryana męczennika poświęcony. Uposażeniem jego prócz roli w Brwinowie były dziesięciny ze wsi Brwinowa , Ksiągienic (?), Siestrzenic (Siestrzyn), Milanówka, Mieleńczyna, Kotowic, Kosajec, Woli Kopańskiej, Parzniewa wielkiego i małego.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603. nie zastała w tej wsi domu szkólnego. Dla nauczyciela była dziesięcina pieniężna ze wsi Otrembusy, a snopowa ze wsi Kanicza.

    BRWINÓW dzisiaj: parafia Św. Floriana 
    ul. Biskupicka 2; 05-840; Brwinów; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7296144
    dekanat: Brwinów diecezja: warszawska
    GłuskWe wsi Głusku znajduje się kościół parochialny, którego założyciel i data założenia nie są mi znajome, ale że wieś należała dóbr rządowych ( Była to tak nazwana dzierżawa, która za panowania Sasów znajdowała się w ręku Czapskich) wnoszę, że jest dziełem książąt mazowieckich, lub też królów polskich. Kościół ten wizytował w roku 1603. sławny Wawrzyniec Goślicki biskup poznański, był on wtenczas drewnianym i pod tytułem Św. Małgorzaty poświęonym. Uposażeniem jego był łan roli w Głusku z dwoma kmieciami i dziesięciny z Głuska, Małejwsi, Grochali, Wilk owa, Gniewniewic, Sencimina małego i t. d.

    Podczas wizyty Goslickiego w roku 1603. dom szkólny był tu świeżo nowym dachem pokryty i naporządzony. Uposażeniem rektora szkoły była dziesięcina z pewnych ról we wsi Gniewniewice.

    GrodziskMiasto Grodzisk w dawnej ziemi sochaczewskiej, zostawało bardzo długi czas w ręku Okuniów, herbu Belina (Jeszcze w roku 1630. posiadał ta majętność Piotr Okuń Chlewinscy) starożytnej rodziny mazowieckiej, która wyniosłszy to miejsce do rzędu miast na początku szesnastego wieku, założyła tu zapewne i kościół parochialny. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603. stawiano tu w miejsce dawnego, ogniem zniszczonego nowy kościół, który jeszcze nie był wówczas skończony, a nawet część jedna jego, to jest chór mniejszy nie miał jeszcze dachu. Kolatorami tego kościoła było wiele ślachty (jurispatronatus multorum Nobilium). Uposażeniem jego, prócz folwarku w Grodzisku były dziesięciny ze wsi: Grodziska małego, ze wsi Osowce, Kozery, Wola Cyborowa, Wola Matuszowa, Chilice wielkie, Chlewnia, Zabłotnia, Dąbrowka, Musuły, Zagorze, Radonia. Prócz tego sławny Piotr Skarga zapisał na wsi Grotowo dla tutejszego kościoła pewien fundusz, pod warunkiem, aby proboszcz każdoczesny trzecią część dochodu z tego funduszu oddawał na ubogich uczniów bursy pułtuskiej. W archiwum konsystorskiem w Poznaniu znajduje się proces Jezuitów pułtuskich przeciw Andrzejowi Wilskiemu proboszczowi grodziskiem u w roku 1659. wytoczony oto przed sądem biskupim, że tej trzeciej części dochodu od wspomnionego funduszu według woli Skargi nie oddawał.

    W r. 1603. była w Grodzisku szkoła, a dochodem rektora były dziesęciny ze wsi: Wola Cyborowa, Chrzanowa wielkiego i Chrzanowa małego. Dom szkólny znajdował się w dobrym stanie.

    KazuńWieś Kazuń była rządową. Kościół w niej parochialny założyli zapewne książęta mazowieccy, albo też królowie polscy. W roku 1603. był tu kościół nowy drewniany, w miejsce dawnego ogniem zniszczonego, albo też z starości upadłego, postawiony, jeszcze wówczas nie poświęcony, noszący tytuł Św. Anny. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Kazuniu z dwoma zagrodnikami, były dziesięciny ze wsi Kazuń, Młociny, Cybulice, Ceczotki i Grochale. Dziesięciny snopowe ze wsi królewskiej Młociny, nadał temu kościołowi w roku 1564. Andrzej Czarnkowski, ówczesny biskup poznański.

    O szkole w Kazunie mówi wizyta Goślickiego z roku 1603. "Dom szkólny jest dobrze pokryty i cały w dobrym stanie. Rektor szkoły pobiera dziesięcinę snopową z pewnych ról ze wsi Cybulice wielkie i małe.

    Na schyłku 16. wieku Maciej Czerwinus, duchowny warszawski, zapewne rodem z Kazunia, nabył w tej wsi plac i wystawił na nim szpital. Czy go uposażył, niewiadomo mi.

    KAZUŃ dzisiaj: parafia Matki Bożej Szkaplerznej 
    ul. Kościelna 1; 05-153; Kazuń; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7756367
    dekanat: Kampinos diecezja: warszawska
    KiełpinWieś Kiełpin jest gniazdem rodziny mazowieckiej Kiełpińskich, herbu Rogala, w której ręku znajdowała się jeszcze na początku 17. wieku. Kiełpińscy założyli zapewne w tej wsi kościół parochialny, ale nie wiadomo w którym roku. W roku 1603 kościół tutejszy był drewniany, pod tytułem Św. Małgorzaty panny i męczenniczki poświęcony. Uposażeniem kościoła były dwa łany roli w Kiełpinach i we wsi Łomny małe (Zapewne dzisiejsze Łomianki) znajdujące się, tudzież dziesięciny z tych wsi.

    O szkole tak wspomina wizyta Goslickiego z roku 1603. "Nauczycielom (ninistris scholae) sam pleban z dochodów swoich płaci pensyą. Dom plebański prawie się wywraca, toż samo i dom szkólny, który się znajduje w jak najgorszym stanie."

    ŁOMIANKI dzisiaj: parafia Św. Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy 
    ul. Warszawska 121; 05-092; Łomianki; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7511004
    dekanat: Kampinos diecezja: warszawska
    LesznoO kościele w Lesznie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Kościół parochialny w Lesznie nowo wystawiony, jeszcze niepoświęcony jest pod tytułem Św. Jana Chrzciciela i innych świętych (aliorum sanctorum)." Kościół ten był drewniany, uposażeniem jego prócz małego folwarczku w Lesznie, były dziesięciny ze wsi Leszno, Kury, Zaborowek, Grondy, Łuszczew, Czarnow, Uliaszewo i t. d.

    O szkole w Lesznie z roku 1603: "Dla rektora szkoły jest dziesięcina snopowa ze wsi Łuszczew. Dom szkólny jest dobrze pokryty i w dobrym stanie." 

    LESZNO k. Błonia dzisiaj: parafia Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela 
    ul. Warszawska 1; 05-084; Leszno; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7258024
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska
    ŁomnaWieś Łomna należała do opatów czerwińskich, którzy zapewne kościół parochialny w niej założyli. W roku 1603 kościół ten był drewniany i pod tytułem Św. Mikołaja biskupa poświęcony. Obowiązki duchowne przy nim pełnili Augustyanie z Czerwińska. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Łomny były dziesięciny ze wsi Łomny, Czostkowa i Wioski.

    Podczas tej samej wizyty Goślickiego była. tu szkoła w roku 1603 w dobrym stanie, a rektor jej pobierał dziesięciny snopowe z pewnych ról we wsi Małoczyce. 

    ŁOMNA dzisiaj: parafia Św. Mikołaja Biskupa 
    Łomna 20; 05-152; Czosnów; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7850044
    dekanat: Kampinos diecezja: warszawska
    NadarzynMiasteczko Nadarzyn jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Nadarzyńskich de Rusiec, herbu Radwan, z których Tomasz z Ruścia Nadarzyński założyłtu kościół parochialny w roku 1453, a Andrzej z Bnina, ówczesny biskup poznański nadał mu erekcyą. Kościół ten w roku 1603 był w dobrym stanie, zapewne drewniany, poświęcony pod tytułem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i Św. Leonarda wyznawcy ( Z wizyty Goślickiego dowiaduję się. że na kościołach w Mazowszu. a może i w innych częściach Polski, na froncie odmalowanym był zawsze patron. pod którego tytułem był kościół). Przy nim byli mansyonarze, na których wyznaczył fundusz Walenty Nadarzyński, kasztelan zakroczymski, zabezpieczywszy dla nich na rolach miejskich cztery grzywny rocznego dochodu. Uposażeniem kościoła prócz folwarku w Nadarzynie,złożonego z dwóch łanów roli, łąk i ogrodów, były dziesięciny ze wsi Walendow, Rusiec, Zabieniec, Starawieś, Duniewice, Mrokow, Wolka mikołajewska. Posiadał także kościół ten rozmaite legaty. Tak np. w roku 1637 Stanisław Strzałkowski zapisał mu 200 ówczesnych złotych na chorągiew, na której miało być odmalowane Zmartwychwstanie Pańskie.

    Prócz kościoła parochialnego w Nadarzynie była jeszcze w tej parochii w roku 1603 kaplica we wsi Ruścu, należącej wówczas do Mikołaja Zielińskiego, wojewodzica płockiego. Odprawiał w niej niekiedy nabożeństwo proboszcz nadarzyński.

    O szkole w Nadarzynie tak wspomina wizyta Goślickiego: "Dom szkolny znajduje się w dobrym staniej ale nauki chrześciańskiej w niej dla niedbalstwa parochian nie uczą; wielu z nich jest mężobójców, wielu zabitych. (Multi sunt homicidae et multi occisi)."

    Szpital w Nadarzynie założyła przy kościele wraz z altarzystą szlachcianka Barbara Pillikowa ze Skul, wyznaczywszy na ten cel 300 ówczesnych złotych lokowanych na dobrach Nadarzynie. Ale podczas wizyty Goślickiego procentu od tej sumy już od lat 9. właściciele Nadarzyna nie płacili, a zatem ubodzy w szpitalu cierpieli wielki niedostatek. Prócz funduszu przeznaczonego przez Barbarę Pillikową miał szpital jeszcze fundusz 48 kop zapisanych przez Zofią z Mrokowskich Nadarzyńską, żonę Walentego Nadarzyńskiego kasztelana wizskiego, lokowanych na dobrach Szamoty, których, atoli dziedzic Walenty Zieliński, wojewodzic płocki procentu od nich czterech grzywien nie opłacał. Altarzysta szpitalny miał mięszkanie w samym szpitalu, ale w roku 1603 mieszkał w niem człowiek świecki, umieszczony tam przez Uchańskiego, kommissarza Nadarzyńskich.

    NADARZYN dzisiaj: parafia Świętego Klemensa I Papieża i Męczennika 
    ul. Kościelna 1; 05-830; Nadarzyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7298665, 0-22/7298340
    dekanat: Raszyn diecezja: warszawska ---
    PawłowiceWieś Pawłowice jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Pawłowskich herbu Jastrzębiec, ale z rąk tej rodziny wyszła bardzo dawno, albowiem już na schyłku 16. wieku posiadali ją Bieniewscy, herbu Radwan. Pawłowscy założyli w tej wsi kościół parochialny, ale niewiadomo kiedy. W czasie wizyty Goślickiego w r. 1603 kościół ten był z drzewa, w niedobrym stanie i pod tytułem Św. Bartłomieja poświęcony. Była także kaplica Bieniewskich przy nim, zapewne z grobami, nagrobkami i wizerunkami tej rodziny. Uposażeniem kościoła prócz folwarku w Pawłowicach i trzech zagrodników w tej samej wsi były dziesięciny ze wsi: Pawłowie, Cholewy, Łysice, Gole, Kwiatkowe, Seroki, Ponięcino, Maszna, Wilcza, Budzanowo i Obesy.

    O szkole w tej wsi taką czyni wzmiankę wizyta Goślickiego z roku 1603: "Dom szkolny ma zły dach i źle jest opatrzony. Rektor szkoły pobiera dziesięciny snopowe ze wsi Pogroszewo, a pieniężne ze wsi Koprki i Grekowy. "

    PAWŁOWICE dzisiaj: parafia Św. Bartłomieja Apostoła 
    Pawłowice 15; 96-515; Teresin; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8615463
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska
    PęciceWieś Pęcice, (Pencice) jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Pęcickich , piszących się także Pęczyckimi herbu Roch, która zapewne kościół parochialny w tej wsi założyła, Kościół ten w roku 1603 był z drzewa wystawiony, pod tytułem Św. Piotra apostoła i innych świętych poświęcony i wówczas świeżo pokryty nowym dachem. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Pęcicach, były dziesięciny z Pęcie, Komorowa, Chlebowa, Sokołowa i Zamienia.

    O szkole w Pęcicach tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Dla rektora szkoły jest dziesięcina snopowa ze wsi Niecki i Kalisza. Dom szkolny wywraca się, jest bowiem cały spróchniały.

    PĘCICE dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    Pęcice, ul. Parkowa 4; 05-806; Komorów; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7590196
    dekanat: Pruszków diecezja: warszawska
    RokitnoDo wsi biskupów poznańskich w Mazowszu, które Bolesław książę mazowiecki przywilejem z roku 1297. od wszelkich ciężarów ówczesnych krajowych uwolnił, należało i Rokitno. We wsi tej jest kościół parochialny pod tytułem Św. Wojciecha, założony przez jednego z biskupów poznańskich zapewne jeszcze w 13, lub 14, wieku ( Że w Rokitnie już od 13. wieko kościół parochialny się znajdował, dowodzi dokument w archiwum konsystorskiem w Poznaniu, którym w roku 1333. Jan Doliwa, biskup poznański umorza nieporozumienia o dziesięciny między archidyakonem czerskim, a plebanem rokitnickim) albo też przez którego z archidyakonów czerskich, później warszawskich, których wieś Rokitno była własnością. Kościół ten w roku 1603 był w dobrym stanie, drewnianym i z kaplicą świeżo restaurowaną Płochockich. Na schyłku 17. wieku, lub też na początku 18. wieku wybudowano tu w miejsce drewnianego, murowany kościół parochialny. Uposażeniem kościoła prócz folwarku w Rokitnie były dziesięciny ze wsi Można, Chubin, Płochocin, Gołaszew, Rokitno, Rokitek i t. d. 

    Prócz kościoła parochialnego był jeszcze w Rokitnie kościół pod tytułem Św. Jakóba, o którym nic powiedzieć nie umiem. Była to podobno kaplica Uchańskich z grobami familijnemi.

    O Szkole w tej wsi tak wspomina wizyta Goslickiego w roku 1603. "Dom szkólny bez sieni nędznie (misere tecta) pokryty. Dla rektora jest dziesięcina snopowa ze wsi Krosna wielka.

    ROKITNO dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    Rokitno 23; 05-870; Błonie; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7255103
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska
    ZaborówWieś Zaborów jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Zaborowskich, herbu Rogala, która jeszcze na początku 17. wieku wieś tę wraz z Młochowskimi posiadała. Zaborowscy założyli zapewne w tej wsi kościół parochialny, ale kiedy nie wiadomo. Kościół ten w roku 1603 był z drzewa stawiany, w złym bardzo stanie i poświęcony pod tytułem Św. Anny. Uposażeniem jego były dwa łany roli w Zaborowie i dziesięciny z tej samej wsi.

    O szkole w Zaborowie tak wspomina wizyta Goslickiego: "Nauczycielom, (ministris scholae, to jest rektorowi i kantorowi) sam pleban daje pensje. Niegdyś służyła im dziesięcina z ról młynarza, ale tę wykupili (ademerunt) dla siebie Młochowscy."

    ZABORÓW dzisiaj: parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Kościelna 1; 05-083; Zaborów; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7259722
    dekanat: Laski diecezja: warszawska
    ŻukówWieś Żukowo nad rzeczką Rokitnicą należała do dóbr rządowych. Kościół w niej parochialny założyli zapewne książęta mazowieccy. Należał on do dwunastu wikarych kollegiaty warszawskiej, którzy jednego z pośród grona swego wysyłali do Żukowa dla pełnienia w tej wsi obowiązków duchownych. W roku 1603. kościół tutejszy był drewniany, pod tytułem N. Maryi Panny poświęcony. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Żukowie z młynem i pięciu zagrodnikami, dziesięciny ze wsi: Żukowa, Jaktorowa, Menczyna, Jordanowic, Zabłotni, Chrzanowa wielkiego i małego, Kłudna wielkiego i Kłudzinka.

    O szkole tutejszej tak wspomina wizyta Goslickiego z r.1603. "Dom wikaryusza, w którym obecnie szkoła się znajduje, ma zły dach i jest cały w złym stanie. Domu szkólnego niema w Żukowie."

    ŻUKÓW dzisiaj: parafia Przemienienia Pańskiego 
    Żuków 39; 05-824; Kłudzienko; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7557517
    dekanat: Brwinów diecezja: warszawska

    Dekanat Garwoliński

    ParafiaOpis
    Garwolin

    Garwolin miasto królewskie nad Wilgą w ziemi czerskiej, starostwo niegrodowe, które w 18. wieku dzierzeli Bielinscy, posiada kościół parochialny, który zapewne założyli książęta mazowieccy, może jeszcze w 14. lub 15. wieku. Ślady atoli tego kościoła w archiwum konsystorskiem w Poznaniu pokazują się dopiero na początku 16. wieku. W aktach biskupich z roku 1512 znajduje się pod dniem 12. Sierpnia erekcya jednego w nim ołtarza, którego uposażenie oparte było na wsi mazowieckiej, zwanej Zawady. Kościół ten w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 był drewnianym pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny. Do niego przystawione były dwie kaplice, to jest Cieszkowskich i Łączyńskich. Proboszczem był (1603 r.) Stanisław Ziołkowski, kapelan Jana Zamojskiego, hetmana w. koronnego. Uposazeniem kościoła były dwa łany roli w Garwolinie, tudzież dziesięciny z 30 łanów mieszczan garwolińskich i 3 łanów królewskich, z 60 łanów we wsi Umin, z 26 łanów we wsi Woli, z 11 łanów we wsi Mięte. Przy kościele tym był także fundusz na mansyonarzy, ale ponieważ fundusz ten wynosił tylko 40 złotych ówczesnych rocznie i z niego mansyonarze utrzymać sili nie mogli, przeto w miejsce ich był tylko komendarz i dwóch wikarych, których pleban utrzymywał. W kilkanaście lat po wizycie Goślickiego spalił się kościół parochialny garwoliński i nabożeństwo parochialne odprawiało się za indultem w kapliczce na prędce wystawionej. Po roku 1629 wzniesiono w miejsce spalonego nowy kościoł parochialny, którego dalsze dzieje nie są mi znajome.

    Prócz kościoła parochialnego znajdował się w Garwolinie kościołek pod tytułem Św. Anny. Kościołek ten stał na przedmieściu, był drewniany o jednym ołtarzu i posiadał wszelkie sprzęty i aparaty do służby bożej potrzebne. Całem uposażeniem jego było 66 ówczesnych złotych i mieszkanie z ogródkiem dla plebana kościołka. Kościołek ten spalił się w pierwszej połowie 17. wieku. W miejsce spalonego wystawił nowy z składek ludzi pobożnych ówczesny pleban garwoliński, a Maciej Łubieński, natenczas biskup poznański poświęcił go wraz z ołtarzem i trzema dzwonami.

    O szkole w Garwolinie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Rektorem szkoły w Garwolinie jest Adam Poniatowski, kantorem Szymon z Rawy, pomocnikiem Stanisław Kiełb. Rektor pobiera dziesięcinę i dwóch łanów we wsi Goździk, z łanu jednego we wsi Jagodnie, z pół łanu we wsi Czyskowo; także dziesięcinę pieniężną z ról szlachty Zielińskiego i Dąbrowskiego." - Dom szkólny był w złym stanie.

    W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 był w Garwolinie szpital mający za uposażenie 200 ówczesnych złotych i pół łanu roli w Woli rebkowskiej. Majątkiem jego zawiadywał według przywileju królewskiego magistrat miasta.

    GliniankaMiasteczko Glinianka należało w 16. wieku do Dobrzynieckich, Karczewskich, w 17. do Boglewskich. Kościół parochialny w tem miasteczku założył Wawrzyniec Dobrzyniecki, podstoli czerski, dziedzic miejsca, a Andrzej Czarnkowski, ówczesny biskup poznański, wyniósł go w roku 1556 do rzędu parochialnych. Dobrzyniecki nadał nowemu temu kościołowi role dla proboszcza, dwóch wikarych, altarzysty i rektora szkoły, stawek i wolne rybołóstwo na rzece Świder. Do tego uposażenia przydał: biskup Czarnkowski, dziesięciny ze wsi królewskich Chrosna, Kanty i Wielki las, wsi Jeżowskich. Wsie te, prócz Wielkiego lasu, należały do starostwa osieckiego, które w tym czasie trzymali Warszewiccy. Kościół w Gliniance był drewniany, pod tytułem N. Maryi Panny, Św. Franciszka wyznawcy, Św. Jana apostoła i ewanielisty i Św. Wawrzyńca męczennika. .

    Prócz kościoła parochialnego znajdował się jeszcze w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 w Gliniance kościołek pod tytułem Św. Ducha, stał za miastem, był z drzewa stawianym i zupełnie zniszczonym (penitus desolatum). Uposażenie jego było dość znaczne; posiadał bowiem wioskę, w której było sześciu włościan, odprawiających zapewne pańszczyznę plebanowi na dwóch morgach (jugera) roli.

    Podczas wizyty Gaślickiego w roku 1603 odbytej była w Gliniance szkoła. Rektorem jej był Jan z Sochaczewa, kantorem Grzegorz z Kazimierza.

    Przy kościołku ś. Ducha był szpital, w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 zupełnie zniszczony. Uposażeniem jego było 200 ówczesnych złotych, złożonych u Kaspra Sienickiego.
    GLINIANKA dzisiaj: parafia Św. Wawrzyńca 
    ul. Wawrzyniecka 149; 05-408; Glinianka; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7899797
    dekanat: Otwock diecezja: warszawsko-praska

    JastrzębieWieś Jastrzębie należała w 16. wieku do możnej rodziny mazowieckiej Warszewickich, z której Jan Warszewicki, kasztelan liwski, założył tu kościół parochialny, albo też założonemu już dawniej nadał nowe uposażenie, które Benedykt Izbieński, ówczesny biskup poznański, dnia 28. Października 1548 w Poznaniu potwierdził, (jak uczy akt oblatowany w księdze biskupiej Tarnowskiego z roku 1598-1604:), przydawszy do tego uposażenia dziesięciny snopowe ze wsi Niesatnik i Zelazna. Kościół w roku 1603 był świeżo zewnątrz i wewnątrz naprawiony, pod tytułem Św. Trójcy, drewniany, miał pięć murowanych ołtarzy, w jednym z nich był, podług wizyty Goślickiego, bardzo piękny obraz, wyobrażający Abrahama ofiarującego Izaaka. Pleban tutejszy Stanisław z Mszczonowa zostawał w tym czasie w wielkiem niebezpieczeństwie życia. Chciał on rozłączyć małżeństwo w bliskim stopniu pokrewieństwa bez zezwolenia władzy duchownej zawarte. Szlachcic, którego to dotyczyło podpalił mu plebanią w noc ciemną, tak że ksiądz ledwie z życiem uszedł, straciwszy całą chudobę swoję. Kościół w Jastrzębiu miał w uposażeniu łan roli w Jastrzębiu, tudzież dziesięciny z wsi królewskich Wola podnowska i Niesiadna, z 35 łanów, w parochii parysowskiej.

    O szkole w Jastrzębiu taką znajduję wzmiankę w wizycie Goślickiego z roku 1603: "Rektorem szkoły w Jastrzębiu jest Andrzej Borowski, kantorem Jakób z Filipowki. Dom wikarego, jako też dom szkólny, znajdują się w dobrym stanie."
    JASTRZĘBIE ŚMIARY dzisiaj: parafia Najświętszej Rodziny 
    Śmiary 67; 08-113; Domanice; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6424375
    dekanat: Domanice diecezja: siedlecka

    KarczewMiasteczko Karczewo jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Karczewskich, herbu Jasieńczyk, z których jeszcze na początku 17. wieku posiadali je Jan i Franciszek, bracia Karczewscy. Kościół parochialny w tern miejscu założyli Karczewscy, ale nie wiadomo w którym roku. W roku 1603 wizytował kościół ten Goślicki, biskup poznański. Wkrótce przed jego wizytą dawny kościół drewniany spalił się. Nowy także z drzewa postawiony, nie był jeszcze w roku 1603 poświęconym. Miał tytuł dawnego kościoła, który był poświęconym pod wezwaniem Św. Bartłomieja. Była przy nim kaplica Karczewskich, zapewne z grobami i wizerunkami tej rodziny. O uposażeniu kościoła tego tak wizyta Goślickiego wspomina: "Gruntu roli plebańskiej jest dwie płosie, na których za dobrą sprawę może użąć oziminy kop sześćdziesiąt, jarzyny zboża wszelakiego kop trzydzieści. Item do tegoż poświętnego role są wzdłuż na dziesięć staj, które mieszczanie karczewscy zasiewając powinni robić po sześć dni, zarabiając grunt plebański." Prócz tego miał kościół dziesięciny z Karczewa , tudzież ze wsi Otwocka i Świdry. Ostatnia wieś należała do Parysów.

    Podczas wizyty Goślickiego w r. 1603 była w Karczewie szkoła, rektorem jej był Andrzej z Sobikowa, a kantorem Walenty z Sobikowa, bracia rodzeni Dochodem szkoły były dziesięciny ze wsi Świdry, któremi się rektor z plebanem dzielił.
    KARCZEW dzisiaj: parafia Św. Wita 
    ul. Ks. Żaboklickiego 12; 05-480; Karczew; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7796519
    dekanat: Otwock-Kresy diecezja: warszawsko-praska

    KickiPodług wizyty Goślickiego z roku 1603 wieś Kiczki, (Kicki) wraz z kościołem parochialnym, który tu założył, uposażył i poświęcił w r. 1458 Andrzej z Bnina, ówczesny biskup poznański, pod tytułem Św. Anny, należała do kapituły warszawskiej, do szpitala Św. Marcina. Kościół ten był bardzo ubogim (w roku 1603), z drzewa stawianym i z złym dachem o trzech ołtarzach. Proboszczem przy nim bywał prokurator szpitala Ś. Marcina w Warszawie. Budynków plebańskich w wsi tej nie było. Dochód z całej wsi, tudzież z dwóch innych wsi, Skupie i Gluntowa wola (?) szedł na proboszcza (prokuratora szpitala Ś. Marcina w Warszawie), którym bywał zawsze
    jeden z kanoników warszawskich; może też jakaś część tych dochodów obracana była na potrzeby wspomnionego szpitala.

    Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 była w Kiczkach szkoła, mająca za uposażenie dziesięciny z Starejwsi. Rektorem przy niej był Paweł z Cegłowa. Dom szkólny, podobnie jak kościół, wymagał spiesznej naprawy.

    KołbielMiasteczko Kolibiel, czyli Kołbiel, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Kolibielskich, niewiadomego mi herbu, bo żaden z heraldyków naszych o rodzinie tej nie wspomina, a przecież jeszcze na początku 17. wieku posiadali Kolibielscy swoje gniazdo ojczyste, w części przynajmniej, wraz z Bartłomiejem Grabianką, Krysztofem Głuszyńskim, Sępuchowskim i Szufczyńskim. Około 1660 roku już wszystkich części Kolibielu był właścicielem Wojciech Grabianka , herbu Leszczyc. Kolibielscy założyli w tem miejscu kościół parochialny 1407 roku a Andrzej Laskary Gosławicki, ówczesny biskup poznański, nadał mu erekcyą 1422 roku. Kościół ten wizytował w r. 1603 Wawrzyniec Goślicki, biskup poznański. W tym czasie był drewnianym, w dobrym stanie i dobrze pokrytym, pod tytułem Św. Trójcy, miał siedm ołtarzy, organy i dwie kaplice; pierwszą Grabianków, drugą Głuszyńskich. Uposażeniem jego prócz folwarku w Kolibielu, były dziesięciny ze wsi Stary Kolibiel, z miasteczka Kolibiel, ze wsi Dobrzyniec wielki i mały, z Rudna wielkiego i małego. Po roku 1603 kościół kolibielski wizytowany przez Goślickiego albo runął z starości, albo też, co podobniej do prawdy, stał się pastwą płomieni, albowiem w miejsce jego wystawił tu nowy kościół około 1660 roku i także z drzewa Bartłomiej Grabianka, stolnik ziemi czerskiej ( Ten sam Grabianka stolnik (dapifer) ziemi czerskiej przejął 1000 złotych od Piotra Komońskiego, na wystawienie i uposażenie ołtarza ś. Krzyża w tym kościele w roku 1646.) Do budowy tej przyczynił się także X. Adryan Rudziński, ówczesny proboszcz miejscowy, złożywszy na ten cel 1000 ówczesnych złotych. Nowy ten kościół poświęcił w roku 1661 w dzień ś. Trójcy Wojciech Tholibowski, biskup poznański, pod tytułem Św. Michała archanioła, Jana Chrzciciela i Św. Doroty Panny i męczenniczki. Przytem poświęcił w nim i pięć ołtarzy. Dalsze losy jego nie są mi znajome.

    Prócz kościoła parochialnego znajdował się tu w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej, jeszcze kościołek drewniany pod tytułem Św. Ducha, zapewne szpitalny, wystawiony przez Kolibielskich, ale nieuposażony i walący się. Kościołek ten upadł zapewne, albowiem w roku 1639 znajdowała się w kościele parochialnym kaplica szpitalna, do której zapewne sprzęty i nabożeństwa z upadłego kościołka ś. Ducha przeniesiono.

    O szkole w Kolibielu taką czyni wzmiankę wizyta Goślickiego z roku 1603. "Rektorem szkoły jest tu Jan z Zakroczymia, kantorem Marcin z Kamiony. Dom szkólny wymaga naprawy."

    W archiwum konsystorskiem w Poznaniu znajduje się czynność z roku 1639, którą Andrzej Szółdrski, ówczesny biskup poznański, uposaża szpital w Kolibielu dziesięcinami z dóbr Nowa Grabianka, inaczej Góra zwanych, z Borkowa i Pogorzeli, miejsc należących do stołu biskupów poznańskich. Kto atoli i kiedy szpital w Kolibielu założył, nie wiadomo mi; sądzę jednak, że jest on dziełem Kolibielskich, którzy go zapewne razem z kościołkiem ś. Ducha fundowali.
    KOŁBIEL dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    ul. Kościuszki 25; 05-340; Kołbiel; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7573019
    dekanat: Mińsk Mazowiecki-Św.Antoniego diecezja: warszawsko-praska

    KuflewMiasteczko Kuflew należało w 16. wieku do Oborskich, herbu Roch, starożytnej rodziny mazowieckiej, z której Marcin Jan Wiktoryn i Wernosius Oborscy założyli tu kościół parochialny w roku 1515. Kościół ten z drzewa, spalił się po kilkunastu latach. Odbudował go na nowo, ale w innem miejscu i także z drzewa Vernosius Oborski 1542 roku, a poświęcił ówczesny biskup poznański Sebestyan Branicki, pod tytułem Św. Marcina i Mikołaja biskupów. W roku 1603 kościół ten zawierał w sobie cztery ołtarze i dwie kaplice. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Kuflewie, były dziesięciny z Kuflewa, z Woli sufczyńskiej, z Sokolnik, z Rudka i Podbiela. Kolatorem jego był Parys, wojewoda mazowiecki. Kościół ten około 1620 roku tak był spustoszonym, że go już naprawiać nie było można; przeto Oborska, wdowa po Janie Oborskim, właścicielka miejsca, postawiła obok niego nowy kościół z blochów sosnowych, który Maciej Łubieński, ówczesny biskup poznański, poświęcił pod tytułem świętego Stanisława, Mikołaja, Marcina i Maryi Magdaleny, dnia 15. Grudnia 1629 roku.

    Prócz kościoła parochialnego był jeszcze w Kuflewie: Kościołek szpitalny pod tytułem Św. Anny. Założył
    go Vernosius Oborski, a poświęcił Benedykt Izbieński, biskup poznański 1548 roku. Kościołek ten był bardzo szczupły, drewniany o jednym ołtarzu. Podczas wizyty Łubieńskiego w roku 1629 już go nie było, zapewne się spalił. Czy później odbudowanym został, nie wiadomo mi.

    O szkole w Kuflewie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603. "Dom szkólny jest maleńki, ma izdebkę z sionką i dwie komory dla młodzieńców kościelnych (pro adolescentibus Ecclesiae)."

    Szpital w Kufiewie założył w roku ]548 wraz z kościołkiem ś. Anny Wernozy Oborski, ówczesny dziedzic miejsca, uposażywszy go łanem roli, zwanym workowski, a Benedykt Izbieński, biskup poznański, przydał do tego uposażenia dziesięciny snopowe z Kuflewa, Guzowa i Trojanowa. Na schyłku 16. wieku Parys, wojewoda mazowiecki, ówczesny dziedzic Kuflewa całego, albo też w części, odebrał szpitalowi łan roli nadanej mu przez Oborskiego, jakiem prawem, nie wiadomo mi. Podczas wizyty Łubieńskiego w roku 1629 odbytej juz tu szpitala nie było. Czy go później postawiono, niewiem
    KUFLEW dzisiaj: parafia Św. Marcina i Św. Mikołaja 
    Kuflew 9; 05-320; Mrozy; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7578893
    dekanat: Siennica diecezja: warszawsko-praska

    LatowiczW miasteczku Latowiczu nad rzeczką Świdrem, starostwie niegrodowem ( Starostą latowickim był w roku 1603 Jan Gniewosz, a zapanowania Stanisława Augusta książę Adam Czartoryski, generał ziem podolskich) w ziemi czerskiej, województwie mazowieckiem, założyła podobno kościół parochialny Anna, księżna mazowiecka r. 1522. Zdaje się atoli, że kościół ten jest daleko dawniejszy, bo w aktach biskupich z roku 1517, znajdujących się w archiwum konsystorskiem w Poznaniu, jest umieszczony przywilej, nadający kościołowi temu pewne dziesięciny. Księżna Anna mazowiecka wystawiła tu zapewne tylko nowy kościół w miejsce dawnego, ogniem, starością lub innym jakim przypadkiem, zniszczonego. Kościół ten w roku 1603 był drewniany, poświęcony pod tytułem Św. Anny i w dobrym stanie. Uposażeniem jego prócz folwarku w Latowiczu, były dziesięciny, które mu nadał 1517 roku Jan Lubrański, biskup poznański, (zmarły w roku 1520 w mieście biskupiem Buku) ze wsi Oleksanka, Iwowe, Redzyńskie, Latowca , Dęba, Waliska, Strachomina i Rudnik. Około roku 1613 kościół spłonął w pożarze miasteczka. Wzniósł go na nowo z blochów sosnowych, lecz ani w takim ogromie, ani też w takiej okazałości, jak był dawniejszy, Stanisław Falencki, kanonik pułtuski, proboszcz Latowicki Jednakże nowy ten kościół podczas wizyty Łubieńskiego w roku 1629 w połowie tylko był wykończonym.

    Prócz kościoła parochialnego znajdowały się w Latowiczu jeszcze następujące świątynie:
    1. Kościołek pod tytułem Św. Ducha. Był w r. 1603 drewniany, walący się o jednym ołtarzu. Uposażeniem jego były dziesięciny z ról miejskich, zwanych Gniewanie (?); tudzież ze wsi Redzyńskie, Jaliny i 15 złotych ówczesnych kapitału. Plebanem przy tym kościołku szpitalnym był zwykle wikaryusz kościoła parochialnego.
    2. Kościołek pod tytułem Św. Wawrzyńca. W r. 1603 był drewniany, upadający, o jednym ołtarzu i bez najmniejszego uposażenia.
    3. Kościół Św. Ducha. W roku 1647 był tu kościół pod tym tytułem, a plebanem przy nim był około 1630 roku Adam Szmeliszek. Miał kościół ten uposażenie w małych sumkach i rolach.

    O szkole w Latowiczu tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Dom wikaryuszów i szkólny są w dobrym stanie i dobrze pokryte. Dla rektora szkoły była niegdyś dziesięcina snopowa we wsi Starogrod, lecz teraz dają tylko z jednego łanu co dwa lata dwie miary żyta. Dalej pobiera rektor dziesięcinę snopową w Węzycinie z trzech łanów, z folwarku zwanego radochowski 24 grosze. Na koniec wójt w Chiżynach powinien mu dawać podług erekcyi dziesięcinę snopową z dwóch łanów, ale daje tylko dwa złote."

    Przy kościołku świętego Ducha znajdował się w roku 1603 szpital w złym bardzo stanie i z małemi bardzo funduszami; miał tylko ogród warzywny.

    LATOWICZ dzisiaj: parafia Św. Walentego 
    Rynek 10; 05-334; Latowicz; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7521093
    dekanat: Siennica diecezja: warszawsko-praska
    ŁaskarzewWieś biskupią Korczyczewo wyniósł Władysław Jagiełło w roku 1418 na prośby Andrzeja Laskarego Gosławickiego, ówczesnego biskupa poznańskiego, do rzędu miast i od nazwiska biskupa nazwał Łaskarzewem. Kościół parochialny w tem miejscu założył zapewne biskup Andrzej Gosławicki, z tem wszystkiem pierwsza o nim wzmianka w archiwum konsystorskiem w Poznaniu jest dopiero pod rokiem 1474. Podczas wizyty Goślickiego
    w roku 1603 był on drewniany, pod tytułem Krzyża Św., chylił się do upadku, a dach na nim był całkiem zniszczony; ale w tym samym roku robiono wielkie przygotowania do podźwignienia go. Znajdowały się w nim cztery ołtarze, z których jeden erygował Sebestyan Branicki, biskup poznański, zmarły 1544 roku dnia 6. Maja .w Łaskarzewie. Przy kościele było bractwo Bożego Ciała, zaprowadzone tu za pozwoleniem Pawła III. papieża. Uposażeniem kościoła były dziesięciny z Łaskarzewa, z Woli łaskarzewskiej, ze wsi biskupich Pilczyna, Dąbrowy i Izdebna, i folwltrk w Łaskarzewie. W roku 1629 wizytował kościół ten Maciej .Łubieński, biskup poznański, i poświęcił w nim nowy ołtarz wielki.

    Prócz kościoła parochialnego znajdował się w Łaskarzewie (1603 roku) jeszcze kościołek drewniany pod tytułem Św. Anny. Stał na przedmieściu i założonym był, jak się zdaje, na początku 16. wieku, bo poświęcił go Jan Latalski, ówczesny biskup poznański. Był bardzo szczupły, bo zawierał w sobie jeden tylko ołtarz. Uposażeniem jego była czwarta część łanu, łąka i dwa ogrody warzywne; tudzież dziesięciny z roli młynarza nazwiskiem Krupa i z rol po kątach Zaśnickich, Wanackich, Micukowskich, oraz dziesięciny snopowe z dóbr królewskich, dziesięciny ze wsi Damiarów, należącej do Tarnowskich, którzy atoli za nie dwa tylko ówczesne złote rocznie kościołkowi opłacali. Do tego uposażenia kościołka świętej Anny przydał biskup Andrzej Szółdrski w roku 1639 dziesięciny snopowe ze wsi Rowy, Rawska Wola, Górki, Zabienice, Tarnów.

    O szkole w Łaskarzewie tak wspomina. wizyta Goślickiego z roku 1603: "Rektorem szkoły jest tu Sebestyan Głowaczewita, kantorem Andrzej Karwowski. Uposażeniem szkoły jest dziesięcina z sześciu łanów roli we wsi biskupiej Wierzbina." Podczas wizyty Łubieńskiego w roku 1629 dom szkólny w .Łaskarzewie był w opłakanym stanie! .

    "Z opowiadania niektórych ludzi - mówi wizyta Goślickiego z roku 1603 - dowiaduje sie, że w Łaskarzewie przed dwudziestu laty był szpital dla ubogich chorych, bez najmniejszego uposażenia, ale ten magistrat łaskarzewski sprzedał." Na początku 17. wieku Łukasz Opaliński, marszałek nadworny koronny, któremu biskup ówczesny poznański Andrzej Opaliński klucz łaskarzewski wydzierżawił, wzniósł w Łaskarzewie nowy szpital i uposażył go.

    ŁASKARZEW dzisiaj: parafia Podwyższenia Krzyża Świętego 
    ul. Kolejowa 1; 08-450; Łaskarzew; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6845975
    dekanat: Łaskarzew diecezja: siedlecka
    MiastkówMiastkowo jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Miastkowskich, niewiadomego mi herbu, bo o nich milczy Niesiecki ( Jeszcze w roku 1534 posiadali to miejsce Jan i Walenty Miastkowscy, bracia rodzeni i dali w tym roku prezentę na probostwo tutejsze Maciejowi Koszewskiemu, kanonikowi poznańskiemu i warszawskiemu. Na początku 17. wieku, posiadał Miastkowo Jan Lasocki, kasztelan zakroczymski). Kościół parochialny w tem miejscu założył Stanisław Miastkowski w roku 1470, wystawiwszy go z cegły palonej, a Andrzej z Bnina, ówczesny biskup poznański nadał mu w roku 1474 erekcyą. Na schyłku 16. wieku, czy też na początku 17. zniszczył go pożar. Naprawił go ówczesny dziedzic miejsca Jan Lasocki, kasztelan zakroczymski , a Jakób Rostkowski, proboszcz miejscowy, dziekan garwoliński rekoncyliował go za konsensem biskupa. Kościół ten był pod tytułem Nawiedzenia i Zwiastowania N. Maryi Panny i Św. Leonarda. zawierał w sobie organy świeżo w roku 1603 przez kolatora sprawione i cztery ołtarze. Uposażeniem jego był łan roli w Miastkowie , tudzież dziesięciny ze wsi Brzegi, Rudnik, Wola miastkowska, Wola oziemkowska (ta należała w roku 1603 do Radzimińskiego, wojewodzica podlaskiego), Glinki, Zabrodzie, Kruszowka.

    O szkole w Miastkowie taką czytam wzmiankę w wizycie Goślickiego: "Rektorem szkoły jest Stanisław z Miastkowa, kantorem Jan z Rudnik. Dziesiecina z dwóch łanów we wsi Brzoza, należącej do p, Maksymiliana Bogleńskiego, należy sie szkole, ale jej Bogleński nie oddaje. Jest on także eXkommunikowany."

    MIASTKÓW dzisiaj: parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny 
    Rynek 2; 08-420; Miastków; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7511171
    dekanat: Żelechów diecezja: siedlecka
    OsieckMiasteczko Osieck, starostwo niegrodowe (za czasów Stanisława Augusta posiadał to starostwo Franciszek Bieliński. Sam Osieck pamiętnym jest, te w nim chętnie przebywał, z przyczyny obszernych niegdyś w tej okolicy lasów, zapalony myśliwiec Konrad książę mazowiecki i tu żywota dokonał. Był on ojcem ostatnich dwóch Piastów mazowieckich, Stanisława i Janusza.) w dawnem województwie mazowieckiem, ziemi czerskiej, posiada kościół parochialny, którego założycielami byli książeta mazowieccy. Kościół ten wizytował w roku 1603 Wawrzyniec
    Goślicki, biskup poznański. Znalazł go bardzo starodawnym, z drzewa postawionym, świeżo szkudłami pokrytym i pod tytułem Św. Bartłomieja apostoła. Uposażeniem jego były dwa łany roli miary chełmińskiej w Osiecku i dziesieciny snopowe z starostwa osieckiego. Parochią jego składało miasteczko Osieck i ośm wsi. Królowa Anna Jagielonka darowała kościołowi temu organy, ale ówczesny proboszcz miejscowy Gaspar Sadłochius przeniósł je do kościoła parochialnego w Garwolinie. Bujdecki w życiu Macieja Łubieńskiego powiada, że Łubieński, natenczas biskup poznański, kościół osiecki sprofanowany zwłokami heretyków w nim złożonemi, rekoncyliował w roku 1629. Gdy kościół ten już podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 był w ręku katolików, niepojmuje, jak za panowania Zygmunta III; gdy katolicy kościoły swoje zajęte za panowania Zygmunta Augusta przez protestantów, napowrót odzyskiwali, mógł był być sprofanowanym zwłokami protestantów. Podczas najazdu szwedzkiego na Polskę za panowania Jana Kazimierza, nieprzyjaciele spalili kościół osiecki. Nabożeństwo parochialne odprawiało się odtąd w kaplicy na prędce z drzewa wystawionej, którą Wojciech Tholibowski, ówczesny biskup poznański, dnia 7. Września 1661 roku wizytował.

    Prócz kościoła parochialnego znajdowała się niegdyś jeszcze w Osiecku kaplica, o której wizyta Goślickiego z roku 1603 tak wspomina: "W tem mieście była niegdyś kaplica, w miejscu gdzie przedtem stał zamek, czyli dwór książąt mazowieckich na grobli stawu, nosiła tytuł Św. Stanisława, do której zwykły się były odbywać podczas uroczystości processye z kościoła parochialnego. Kaplicę tę zniósł niegdyś wielebny Sadłoski (proboszcz miejscowy) i założył w tem miejscu ogród warzywny. "

    O szkole w Osiecku tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Domy wikarych i gimnazyi (sic) jest Grzegorz z Błonia, kantorem Jan z Krasnego."

    OSIECK dzisiaj: parafia Św. Apostołów Andrzeja i Bartłomieja 
    ul. Kościelna 4; 08-445; Osieck; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6857180
    dekanat: Osieck diecezja: siedlecka
    ParysówMiasteczko Parysów, inaczej Paryszew zwane, wyniesione do rzędu miast przez Zygmunta I. r. 1538 ze wsi Sieczcza, na proźbę Floryana Parysa, kasztelana zakroczymskiego, starostę czerskiego, i od nazwiska jego Parysow nazwane, posiada kościół parochialny, którego założycielem jest ten sam Floryan Parys, kasztelan zakroczymski. Wzniósł on go z drzewa 1539 r., a Sebestyan Branicki, ówczesny biskup poznański, poświęcił go pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny i Św. Andrzeja apostoła. Kościół ten wizytował w roku 1603 Goślicki, ówczesny biskup poznański. Znalazł go w dobrym stanie, o sześciu ołtarzach. Uposażeniem jego, prócz łanu roli, który dwór dzierżawił, płacąc z niego plebanowi 20 ówczesnych złotych dzierżawy rocznej, były
    dziesięciny snopowe wszelkiego rodzaju zboża ze wsi Łukowiec, Pszonka, z ról miejskich w Parysowie, ze wsi
    Chojny, Obrab, Poskla, Rękawice, Słodzewie, Górka, Gołełąki, (Kolienłonk) Kozłów, Starowola i t. d. Po wizycie Goślickiego kościół ten pogorzał do szczętu. Ówczesny dziedzic Parysowa, Stanisław Parys, kasztelan warszawski, starosta czerski odbudował go na nowo w r. 1609 z blochów sosnowych, wraz z dwiema obok kaplicami. Około roku 1628 ten sam Stanisław Parys przybudował jeszcze do niego trzecią kaplicę z cegły palonej pod tytułem Ś. Mikołaja, przeznaczając ją na groby rodziny Parysów. Tak ten kościół nowy, jako też kaplice w nim poświęcił staraniem Adama Parysa, starosty czerskiego i Zygmunta Parysa podkomorzego, Stanisław Łubieński, biskup poznański, pod tytułem Św. Stanisława, biskupa i męczennika r.1629. Kaplicę zaś pod tytułem N. Maryi Panny uposażył Łubieński dziesięcinami snopowemi ze wsi Obraby, Gozd i Pszonka. W czasie wizyty Łubieńskiego
    w roku 1629 było przy tym kościele bractwo Bożego Ciała. Najazd szwedzki na Polskę za czasów Jana Kazimierza dawszy się w znaki całej Polsce - nieoszczędził i Parysowa. Kościół tutejszy złupili Szwedzi i zniszczyli
    w nim cztery ołtarze, które na nowo postawione poświęcił dnia 2. Września 1661 r. Wojciech Tholibowski, ówczesny biskup poznański.

    Prócz kościoła parocllialnego znajdowała się jeszcze w Parysowie w roku 1603 podczas wizyty Goślickiego kapliczka pod tytułem ś. Walentego, świeżo wówczas z drzewa, w miejsce dawniej, z drzewa przez Parysa, wojewodę mazowieckiego wystawiona, nie mająca żadnego zgoła uposażenia. 

    O szkole w Parysowi e znajduję w wizycie Goślickiego z roku 1603 taką wzmiankę: "Dom szkólny zawiera w sobie izbę ogrzewaną, komorę i sień, i jest dobrze pokryty. Rektorem szkoły jest Krysztof Krasnicki, kantorem Stanisław z Parysowa.

    PARYSÓW dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Książęca 12; 08-441; Parysów; woj.: mazowieckietel.: 025/6855323
    dekanat: Garwolin diecezja: siedlecka ---
    RadwankówWieś Radwankowo należała do dóbr rządowych, a kościół w niej parochialny założyli zapewne książęta mazowieccy, albo też królowie polscy. W roku 1603 odbytej posiadał ołtarz jeden w tej świątyni przywilej z roku 1532 Jana Latalskiego, naówczas biskupa poznańskiego, co dowodzi, że kościół ten już w pierwszej połowie 16. wieku istnął. Kościół stojąc nad Wisłą, wylewami tej rzeki był bardzo nadwerężony; woda naniosła piasku na kilka stóp na cmentarz, którego ogrodzenie zniszczywszy podmeła same ściany kościoła. Był on (roku 1603) poświęcony pod tytułem N. Maryi Panny i Śwś. Jana Chrzciciela, i z drzewa postawiony. Uposażeniem jego prócz folwarku w Radwankowie były dziesięciny, zamienione na opłaty pieniężne, ze wsi Sobienie Pilchowskich, Sniadkowo Tomasza Lasockiego, Siedzow Jana Lasockiego, kasztelana zakroczymskiego, i Warszewic, wsi należącej do Warszewickich. Po wizycie Goślickiego w roku 1603 odbytej, kościół tutejszy upadł całkiem, zapewne w skutek wylewów Wisły. Wzniósł w jego miejsce nową świątynię także z drzewa Tomasz Lasocki, a Maciej Łubieński, ówczesny biskup poznański poświęcił ją w roku 1629. Nowy ten kościół zawierał w sobie trzy ołtarze i dwie kaplice, to jest Wilskich i Lasockich, w ostatniej były groby Lasockich z nagrobkami i kapelanem, który miał osobne uposażenie. Na początku 17. wieku wylew Wisły zniósł kościół przez Lasockich wystawiony. Franciszek Bieliński, marszałek nadworny koronny, dziedzic wsi Warszewic, należącej do parochii radwankowskiej, wystawiwszy w tej wsi kościół, przeniósł za upoważnieniem sejmowem ("Kościoła warszewickiego przez W. Franciszka Bielińskiego fundacyą z Radwankowa przez Wisłę przeniesionego, approbowano i jus collatonis olim Regiae kościoła radwańskiego, dzicedzicowi Warszewic konferowano; który kościół warszewicki wiecznemi czasy juribus et immunitatibus ecclesiasticis sub jurisdictione biskupa poznańskiego cum omnibus ejus areis et fundis przypisano i inkorporowano. Anno 1796." - Warszewice te są miejscem rodzinnem sławnych uczonych naszych Stanisława i Krysztofa Warszewickich) do niego nabożeństwo parochialne z Radwankowa.

    O szkole w Radwankowie tak wspomina wizyta Goślickiego w roku 1603: "Dom szkólny jest bardzo stary, z przyczyny wylewów Wisły należy go przenieść na inne miejsce. Niegdyś rektor pobierał dziesięcinę z folwarku w Gusinie, ale obecnie pan Mniszewski opłaca mu tylko dwa złote rocznie; z wójtostwa zaś w Radwankowie pobiera dwa talary."

    SeroczynKościół parochialny w Seroczynie założył w r. 1547 Stanisław Głoskowski, ówczesny właściciel miejsca, zbudowawszy kościół, budynki plebańskie i szkołę i uposażywszy go rolami, łąkami, ogrodami. Benedykt Izbieński, ówczesny biskup poznański, poświęcił ten nowy przybytek Pański i nadał mu erekcyą. Kościół ten był z drzewa wzniesiony i pod tytułem Św. Trójcy, N. Maryi Panny i Św. Stanisława, biskupa. Zawierał w sobie cztery ołtarze.
    Po kilkudziesięciu latach istnienia swego zaczął się chylić do upadku. Podźwignął go ówczesny dziedzic Seroczyna, Aleksander Krzycki, na początku 17. wieku. Prócz ról posiadał kościół w Seroczynie dziesięciny ze wsi Kołodziąc, a z miasteczka Seroczyna osep z trzydziestu łanów. 

    O szkole w Seroczynie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Rektorem szkoły jest Jan z Stoczka, sam około kościoła bez kantora, człowiek prosty (simpiex) i ubogi. Domów dla wikarych i na szkołę niema. Pan kolator przyobiecał je wystawić."

    SEROCZYN SIEDLECKI dzisiaj: parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny 
    08-116; Seroczyn Siedlecki 8; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6312714
    dekanat: Domanice diecezja: siedlecka
    SiennicaMiasteczko Sienica w ziemi czerskiej, w województwie . mazowieckiem, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Sienickich , herbu Krzywda, którzy tu r. 1528 kościół parochiahlny założyli, a ówczesny biskup poznański Jan Latalski nadał mu erekcyę. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej kościół ten był drewniany, w dobrym stanie i z dobrym dachem, pod tytułem Św. Jana Chrzciciela poświęcony. Przy nim była kaplica Sienickich, w której zapewne były groby tej rodziny, założona przez Jana Sienickiego. Cmentarz był
    porządnie ogrodzony. Miasteczko znajdowało się w ręku Gaspra Sienickiego. Uposażeniem kościoła prócz folwarku w Sienicy, złożonego z dwóch łanów roli, były dziesięciny ze wsi Żaków, Szadło, Łowkawiec i Pogorzela.

    Prócz kościoła parochialnego znajdował się jeszcze w Sienicy kościół i klasztor księży Reformatów. Założył go w pierwszej połowie 18. wieku Kazimierz Rudziński herbu Prus wojewoda mazowiecki ( Ten Rudziński miał kuzyna Antoniego Rudzińskiego prowincyałem w roku 173& księży Reformatów prowincyi polskiej, na prośby którego założył w Sienicy klasztor tych zakonników.) właściciel Sienicy, a syn jego Michał wojewoda mazowiecki dokończył zaczętej przez ojca fundacyi. Kościół poświęconym został pod tytułem N. Maryi Panny i w nim znajdują się groby Rudzińskich.

    W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej był dom szkólny w Sienicy w dobrym stanie. Rektorem szkoły był Augustyn z Kobyłki, kantorem Andrzej Mława. Szkoła uposażoną była dziesięciną ze wsi Graniczek (?), stoma groszami z Sienicy i stoma groszami z folwarku Bestwiny.

    SIENNICA dzisiaj: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika 
    ul. Mińska 34; 05-332; Siennica; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7572293
    dekanat: Siennica diecezja: warszawsko-praska
    Stoczek ŁukowskiMiasteczko Stoczek, inaczej niegdyś zwane Poznańską Wolą nad rzeczką Stoczek (Akta biskupie z 16. wieku nazywają to miejsce także Stokiem, nie zaś Stoczkiem), należało do dóbr biskupów poznańskich, z których Sebastyan Branicki wyniósł je wraz z Konwenczynem do rzędu miast i od swego imienia Sebestyanowem nazwał.. Zygmunt I potwierdził to założenie miasteczka Sebestyanowa, ale zwyczaj przemógł, trzymając się uporczywie dawnego nazwiska miejsca. Kościół parochialny w Stoczku założyła roku 1472 Andrzej z Bnina, biskup poznański, a poświęcił Sebastyan Branicki, biskup poznański, zmarły 1544 roku, pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny, Św. Jana Chrzciciela i Św. Barbary ( Zdaje się, że kościół założony tu przez Andrzeja z Bnina w roku 1472 upadł po śmierci tego biskupa, albowiem akta biskupie poznańskie pod dniem 6. Stycznia. 1515 roku wspominają o jakimś darze (donatio) złożonym w celu wystawienia na nowo kościoła parochialnego w Stoku. I ten to kościół wystawiony po roku 1515 poświęcił zapewne w roku 1544 biskup Sebastyan Branicki. - Erekcya tego nowego kościoła znajduje się w aktach biskupich z dnia 29. Stycznia 1515 roku.) W roku 1603 kościół ten był z drzewa, w dobrym stanie, zawierał w sobie pięć ołtarzy. Uposażeniem jego, prócz półczwarta łanu roli w Stoczku, były dziesięciny ze wsi Prawda, Roża, Zabiele, Kienkowo, z miasta Stoczka, ze wsi Kobiałki, Toczyska i Zgornica; tudzież rozmaite kapitaliki. Miał nadto wolne rybołówstwo na rzeczce Stoczek. Około 1620 roku kościół ten stał się pastwą płomieni. Podczas wizyty Łubieńskiego w roku 1629 odbytej jeszcze nie był na nowo odbudowany i nabożeństwo odbywało się pod namiotem, (tabernaculum) może pod szopą na prędce wystawioną, która zasłaniała ołtarz od deszczu.

    Prócz kościołka parochialnego znajdowały się niegdyś w Stoczku następujące świątynie:
    1. Kościołek pod tytułem świętej Anny. Jest o nim wzmianka w archiwum konsystorskiem w Poznaniu pod
    rokiem 1650.
    2. Kościolek szpitalny pod tytułem Św. Ducha. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 był drewnianym i o jednym ołtarzu.

    Szkoła. O szkole w Stoczku taką czyni wzmiankę wizyta Goślickiego: "Rektorom szkoły jest Szymon z Mszczo nowa, kantorem Maciej Sebestyanowicz. Domy wikarych i szkólne są w dobrym stanie i dobrze pokryte, ale bez ogrodów. Uposażeniem rektora szkoły są dziesięciny ze wsi Zgornica, ze wsi Wołka od zagrodników i od młynarza zwanego Okuń; także od poddanych plebana w Stoczku."

    Szpital na sześciu ubogich założył w Stoczku w roku 1564 proboszcz miejscowy Marcin, uposażywszy go pół łanem roli. Do tego uposażenia przydał w roku 1566. Paweł Wolski, ówczesny biskup poznański pół łanu roli w Karczynie. Podług wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej, szpital ten stał przy kościołku Ś. Ducha. Prócz łanu roli, posiadał jeszcze ogród, łąkę,dom w rynku miasta, zwany Smieszków, dziesięciny z Wolki rożyńskiej i ze wsi nowo powstałych, zwanych Borowe.

    STOCZEK ŁUKOWSKI dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Sikorskiego 4; 21-450; Stoczek Łukowski; woj.: lubelskie
    dekanat: Żelechów diecezja: siedlecka
    TarnówWieś Tarnowa jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Tarnowskich, herbu Rolicz, z której pochodził
    Jan Tarnowski, zmarły roku 1604 arcybiskupem gnieźnieńskim. Tarnowscy założyli w tei wsi kościół parochialny, ale niewiadomo którego roku. W roku 1603 wizytował go Goślicki, Ówczesny biskup poznański. Wieś Tarnowa należała wtedy do dwóch Janów Tarnowskich i do Jana Łochowskiego. Kościół w niej był drewniany, starością zniszczony (vetustate consumpta) i wymagający wielkiej reparacyi, pod tytułem N. Trójcy, śś. Katarzyny i Barbary, o trzech ołtarzach i kaplicy, zwanej Myszkowskich, w której zapewne były groby i wizerunki członków tej rodziny. Uposażeniem kościoła był łan jeden roli w Tarnowie i dwa łany w Żabieńcu, tudzież dziesięciny ze wsi Uścieniec, należącej do Myszkowskich, z Tarnowa i Wulki.

    W czasie wizyty Goś1ickiego w roku 1603 dom szkolny w Tarnowie znajdował się w jak najgorszym stanie, bez dachu. Uposażeniem nauczyciela były między innemi sześć ówczesnych złotych z dworu żabienieckiego, od Chmielowskiego, ówczesnego właściciela Żabienic.

    WiązownaWieś Wiązowno ( W środku 17. wieku Wiązowno z przyległościami należało do Katarzyny z Bilińskich Rozrarzewskiej, wojewodziny inowrocławskiej, która je w roku 1659 pućciła w zastaw w 54,000 złotych ówczesnych Janowi Kazimierzowi Krasińskiemu podskarbiemu w. koronnemu. Majętność tę składały: Wieś Wiązowno, Borysowska, Wola Goraska, Mlędz, Wolka mlędzka, Rycice, Swierk, Płachta) należała dawniej do parochii zerzeńskiej. Wojciech Radzimiński kasztelan czerski, właściciel ówczesny Wiązowna wystawił tu kościół drewniany, budynki dla plebana, rektora szkoły i innych sług kościelnych, uposażył nowy ten kościół i za pozwoleniem Łukasza Kościeleckiego, ówczesnego biskupa poznańskiego (który w roku 1589 nadał kościołowi temu erekcyą) oderwał Wiązowno od parochii zerzeńskiej. Kościół w Wiązownie wraz z trzema ołtarzami poświęcił pod tytułem N. Maryi Panny i Św. Wojciecha w roku 1590 Jakób Brzeznicki, sufragan poznański. Uposażeniem kościoła w Wiązownie prócz folwarku w tej wsi były dziesięciny z Wiązowny, Borzyszewa, (Beryzewa) Gorawczki i Płachty, należących (roku 1603) do Wojciecha Radzimińskiego kasztelana czerskiego, (którego wizyta Goślickiego w innem miejscu nazywa kasztelanem zakroczymskim) z wsi Dziekciniec (Dziechczeniec) Marcina Radzimińskiego, z Duchnowna i Duchnowskiej Woli, należących do stołu biskupów poznańskich.

    O szkole w Wiązownie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Domy plebana, wikarego i szkólne są w dobrym stanie i dobrze pokryte. Rektorem szkoły jest Adam z Okuniewa, kantorem Maciej z Jeziorki.

    WIĄZOWNA dzisiaj: parafia Św. Wojciecha Biskupa i Męczennika 
    ul. Kościelna 65; 05-462; Wiązowna; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7890326
    dekanat: Otwock diecezja: warszawsko-praska
    WilgaWilga gniazdo starożytnej rodziny mazowieckiej Wilskich, herbu Półkozic, z których jeszcze na początku 17. wieku posiadali ją Piotr Wilski, sędzia stężycki i Jan Wilski, podkomorzy ziemi czerskiej, posiada kościół parochialny, którego założycielami zapewne są Wilscy. O kościele tym jest wzmianka w archiwum kapitulnem pod rokiem 1468. Posiadał wtenczas Wilkę Jan Wanth z Dobrzankowa, kasztelan czerski. Wizyta zaś Goślickiego z roku 1603 opiewa, te kościołowi temu nadał erekcyą w roku 1404 (zapewne ma być 1424, bo w r. 1404 nie był jeszcze biskupem) Andrzej Laskary Gosławicki biskup poznański. Kościół ten spalił sie na początku 16. wieku. Odbudowali go na nowo Wilscy; ale i ten nowy kościół istnąwszy lat kilkadziesiąt stał się znowu pastwą płomieni. Wilscy wznieśli na końcu szesnastego wieku znowu nowy kościół, który poświęcił Jakób Brzeznicki, sufragan poznański, pod tytułem Nawiedzenia N. Maryi Panny i Św. Mikołaja wyznawcy. Kościół ten był drewniany o trzech ołtarzach. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Wilce, były dziesięciny ze wsi Skurcza, należącej w roku 1603 do Wilskicb, ze wsi szlacheckich Trzonka i Cyganowka, ze wsi królewskich Uśniaki i Wysocin, do starostwa czerskiego należących.

    Wizyta Goślickiego w roku 1603 znalazła w tern miejscu dom szkólny w dobrym stanie i dobrze pokryty. Rektorem szkoły był Jakób z Glinianki, kantorem Piotr z Wilki. Dochodem rektora szkoły była dziesięcina z wsi szlachty (nobilium) zwanej Gielca.

    WILGA dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Warszawska 52; 08-470; Wilga; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6853081
    dekanat: Osieck diecezja: siedlecka
    ŻeliszewWieś Łukowice, inaczej Zeliszewem zwana, jest gniazdem rodziny mazowieckiej Zeliszewskich, niewiadomego mi herbu, bo o tem i Niesiecki nie wiedział. Wyszła ona atoli z rąk jej bardzo dawno, albowiem już na początku 17. wieku była własnością trzech obcych rodzin, to jest, Leśniowskich, Oborskich i Głogowskich, a Oborscy posiadali ją już w połowie 16. wieku. Kto i kiedy we wsi tej kościół parochia1ny założył, niewiadomo. Istnął on atoli już w pierwszej połowie 16. wieku, bo podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 pleban przełożył wizytatorowi przywilej z roku 1540 Sebastyana Branickiego, biskupa poznańskiego na pewne odpusty w kościele tym odprawiane. W roku 1603 kościół tutejszy był z drzewa, pod tytułem Św. Krzyża i Św. Stanisława poświęcony i zawierał w sobie trzy ołtarze murowane. Uposażeniem jego był łan roli w Zeliszewie i dziesięciny snopowe wszelkiego zboża z Zeliszewa, ze wsi Dębowce, Płomieniec, Laskowiec.

    W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 była w Zeliszewie szkoła, a uposażeniem jej były dziesięciny snopowe z 10 półmiarków w Zeliszewie, z folwarku Jeziorko, ż młyna zwanego Szuj. Rektorem szkoły był Marcin z Kałuszyna, kantorem Bartłomiej z Zeliszewa.

    ŻELISZEW PODKOŚCIELNY dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    Żeliszew Podkościelny 28; 08-121; Żeliszew; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6420607
    dekanat: Domanice diecezja: siedlecka
    ŻerzeńWieś Żerzeń jest gniazdem starożytnej rodziny Żerzyńskich, herbu Janina, których gniazdem Żerzyn w Lubelskiem województwie Niesiecki mylnie mieni Żerzyńscy założyli i uposażyli w tej wsi kościół parochialny w roku 1403. W czasie wizyty Góślickiego w r. 1603 odbytej kościół ten był drewniany, pod tytułem N. Maryi Panny, w dobrym stanie, o czterech ołtarzach, posadzce z cegieł, z kaplicą Żerzyńskich, na utrzymywanie której Katarzyna Żerzyńska, żona sędziego warszawskiego, zapisała w 16. wieku 100 ówczesnych złotych. Prócz folwarku w Żerzeniu uposażeniem kościoła były dziesięciny snopowe ze wsi Żerzeń, Borków i Grabie, nadto osm złotych ówczesnych rocznie ze wsi Wiązowna, należącej wówczas do Wojciecha Radzimińskiego, kasztelana czerskiego. Wieś Żerzeń nie należała już do Żerzyńskich w roku 1603. Posiadało ją kilka innych rodzin szlacheckich, jako to Zaliwscy, Stanisław Ciołek Poniatowski, Franciszek Leszewski, Felix Zawadzki i Wolscy.

    Wizyta Goślickiego tak wspomina o szkole w Żerzeniu: "Dom szkólny w Żerzeniu jest w dobrym stanie i dobrze pokryty. Rektorem szkoły jest Maciej z Karczewa, kantorem Maciej z Koszyna. Rektor pobiera od plebana sześć złotych." Zapewne rektor miał jeszcze inne dochody, bo niepodobna, aby się mógł z sześciu złotych, chociaż i ówczesnych, utrzymać.

    WARSZAWA-ŻERZEŃ dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    Trakt Lubelski 157; 04-766; Warszawa; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/6156432
    dekanat: Warszawa-Anin diecezja: warszawsko-praska
    ZwolaWieś Zwola należała w 16. wieku do Lasockich, którzy porzuciwszy wiarę ojców za panowania Zygmunta
    Augusta, kościół parochialny w tej wsi, założony przez Zwolskih, herbu Ogończyk, poprzednich właścicieli miejsca, oddał protestantom, w których ręku wiele lat zostawał. Jan Lasocki, kasztelan zakroczymski, powróciwszy sam na łono kościoła katolickiego za panowania Zygmunta III przywrócił go pierwotnym właścicielom, to jest katolikom. Podczas wizyty Goślickiego w r. 1603 był w połowie murowany, w drugiej drewniany, z zakrystyą murowaną. Zawierał w sobie trzy ołtarze i był poświęcony pod tytułem Św. Anny i już odebrany z rąk protestantów i rekoncyliowany. Uposażeniem jego był łan roli miary chełmińskiej z łąkami i ogrodem w Zwoli i dziesięciny ze
    wsi Jazwina, Sucha Wola, Jagodna i Świder.

    Podczas wizyty Goślickiego w r. 1603 odbytej była w Zwoli szkoła. Rektorem jej był jakiś Walenty, kantorem Adam z Zwoli. Rektor zamiast dziesięciny z folwarku w Zwoli, pobierał dziesięć złotych ówczesnych.

    ZWOLA PODUCHOWNA dzisiaj: parafia Świętej Anny 
    Zwola Poduchowna 47; 08-420; Miastków Kościelny; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7544250
    dekanat: Żelechów diecezja: siedlecka ---

    Dekanat Gąbiński (Gombiński)

    Parafia

    Opis

    Gąbin

    (Gombin)

    Gombin, albo Gąbin, miasto rządowe, należało do starostwa gostyńskiego. Kościół w tem mieście założyli zapewne książęta mazowieccy, ale nie wiadomo w którym roku. W roku 1603 dzierżawcą Gombina był Gostomski, wojewodzie poznański. Kościół w Gombinie był murowany i ozdobny (bene exornata) pod tytułem Św. Mikołaja biskupa i wyznawcy; zawierał w sobie ośm ołtarzy, z których kilka należało do bractw rzemieślniczych, jako to kuśnierskiego, garncarskiego i rzeźnickiego, wszystkie miały małe uposażenia, (bezimienny korespondent Kroniki i Wiadomości krajowych i zagranicznych w numerze 49. drugiego półrocza 1859 tego pisma, to o stanie dzisiejszym kościoła gąbińskiego mówi: "Kościół katolicki w Gąbinie nosi cechy starożytności; kilkakrotnie uległ pożarowi, przeto żadnych prawie nie ma zabytków. Stoi tylko w frontonie zakrystyi kamienny posążek starca z brodą, zdaje się z odległych czasów sięgający, zapewne ułomek jakiegoś nagrobka, a w ścianę szczytową kościoła wmurowano kilka kamieni z postaciami gryfów, orłów i jakiemiś godłami herbowymi, których krótkim wzrokiem rozeznać nie mogłem."). Uposażeniem zaś samego kościoła, który wcielonym był do dochodów kapituły włocławskiej była wieś Włoszczanowo, trzy łany roli w Gombinie z łąkami i ogrodami, meszne z 62 łanów miejskich, jako też dziesięciny ze wsi królewskich: Sanniki , Krubin, Cyżewo i Zdworz. Wsie które będąc razem parochialnemi kościoła gombińskiego dawały mu dziesięciny, były: Staw, należąca w roku 1603 do Stawskich, Konki do Gorzewskich, Gorzewo, Topolno, Koszelew, należąca do Wilamowskich, Scykowice lipińskie, Wola Słomkowska, należąca do Dobrzykowskich i Czerniewskich. Przy kościele byli mansyonarze, którzy prócz dziesięcin ze wsi wyżej wymienionych posiadali kilka ogrodów w mieście i rozmaite sumki w różnych miejscach lokowane, jak np. u kapituły włocławskiej. Mansyonarzy powinno było być 7., było ich tylko czterech, z których każdy w osobnym domku drewnianym mięszkał. Mięszkanie proboszcza było murowane.


    Kościółek Św. Krzyża. Prócz kościoła parochialnego znajdował się jeszcze w Gombinie kościołek szpitalny pod
    tytułem Ś. Krzyża. W r. 1603 kościołek ten był drewniany, o dwóch ołtarzach, w złym stanie, kolacyi magistratu gombińskiego. Uposażeniem jego były role w rozkładzie pól miejskich, z których mieszczanie płacili plebanowi przy nim 30 ówczesnych złotych co rok.

    W roku 1603 była w Gąbinie szkoła, a rektorowi jej kapituła włocławska, jako kolatorka kościoła parochialnego płaciła rocznie 12 złotych polskich ówczesnych; Rybscy ze wsi swojej Rybie dawali mu cztery złote takież, a Wójt ze wsi krolewskiej Korzeń jeden złoty.

    Przy kościołku Ś. Krzyża znajdował się szpital. W czasie wizyty Łubieńskiego w roku 1630 było w nim 10 ubogich, utrzymujących się głównie z jałmużny.

    GĄBIN dzisiaj: parafia Św. Mikołaja 
    ul. Warszawska 4; 09-530; Gąbin; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/2771015
    dekanat: Gąbin diecezja: płocka
    Czermno

    Wieś Czermno należała do starostwa gostyńskiego. Jeden z dzierżawców Czermna wzniósł tu kościół dla własnej i domu swego wygody duchownej, a Felix Sreński, wojewoda płocki, starosta gostyński, kościół ten upadający już z starości wielkim kosztem restaurował 1550 roku i uposażywszy pewną summą i dziesięcinami wyjednał u Andrzeja Czarnkowskiego, ówczesnego biskupa poznańskiego, wyniesienie go do rzędu parochialnycb. Ten sam biskup na prośby Barbary z Kościeleckich Sreńskiej nadał kościołowi Czermińskiemu dziesięciny ze wsi biskupiej Topolna, dnia 15. Listopada 1555 roku. W r. 1603 odbytej, dzierżawcą Czermna był Stanisław Miński wojewoda łęczycki. Kościół w tej wsi był drewniany, w złym stanie; należał do wikarych kościoła katedralnego płockiego, którzy brali meszne od wszystkich kmieci w Czermnie. Uposażeniem kościoła były dwa łany roli. Znajdowała się przy nim kaplica Sreńskich, założona przez Felixa Sreńskiego, wojewodę płockiego; miała swego altyrzystę i osobne uposażenie, złożone z domu, ogrodu, mesznego korcy 36 żyta i tyleż owsa ze wsi Czermno i dziesięcinę ze wsi Trzemeszna. W samym kościele znajdowały się, podług wizyty Goślickiego, piękne starożytne obrazy.

    O szkole z roku 1603: "Rektora szkoły z kantorem utrzymuje sam pleban z Troczyna (zapewne miał on komendę kościoła czermińskiego w roku 1603), dając im pensyą według możności swojej. Dom szkólny jest spustoszony."

    CZERMNO dzisiaj: parafia Św. Wawrzyńca 
    Czermno 55; 09-530; Gąbin; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/2771401
    dekanat: Gąbin diecezja: płocka
    IłówKto i kiedy kościół parochialny w Iłowie, wsi w r. 1603 Adama Noskowskiego, założył, niewiadomo. W tymże roku znajdował się tu kościół drewniany, pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny poświęcony. Zawierał w sobie cztery ołtarze drewniane, a dach na nim wymagał naprawy. Uposażeniem jego, prócz 4 łanów roli, łąk i ogrodów w Iłowie, były jeszcze dziesięciny ze wsi: Iłów, Załusków wielki, Załusków szlachecki, Pieczyska wielkie, Pieczyska małe, Żegocin, Wola żegocka, Ostrowce itd.

    O szkole w Iłowie czytam taką wzmiankę w wizycie Goślickiego: "Na tym samym placu plebańskim stoją dwa domy wikaryuszów i dom szkólny; wszystkie są w dobrym stanie. Z dwunastu łanów we wsi Iłowie poddani dają co rok z każdego łanu rektorowi szkoły po trzy korce żyta i tyleż owsa."

    IŁÓW dzisiaj: parafia Matki Bożej Królowej Polski 
    ul. Gen. Włada 1; 09-535; Iłów k.Sochaczewa; woj.: łódzkie tel.: 774131
    dekanat: Sanniki diecezja: łowicka
    JamnoPomiędzy wsiami, które Bolesław książę mazowiecki w roku 1292 biskupom poznańskim nadał, było i Jamno. Kościół parochialny w tej wsi założył jeden z biskupów poznańskich, ale który i w którym roku, nie wiadomo. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół ten był przed ośmiu laty, a zatem w roku 1595 poświęcony, drewniany, pod tytułem Św. Marcina, biskupa i męczennika, zawierał w sobie cztery ołtarze drewniane, w których były piękne (decorae) obrazy. W 27 lat później, to jest w roku 1630 wizyta Łubieńskiego nazywa kościół ten starym, ale świeżo przez ówczesnego plebana Andrzeja Boguckiego naprawionym. Uposażeniem kościoła, prócz trzech łanów roli w Jamnie były dziesięciny i meszne ze wsi: Jamno, Niedzielsko, Chrośle, Byki, Brzezia królewska, Wolka mała, Sielce, Słubice, Łaziska, Grabowice i t. d.

    O szkole w Jamnie taką znajduję wzmiankę w wizycie Goślickiego z r. 1603: "Rektora szkoły, kantora i kościelnego utrzymuje pleban z własnych dochodów." Wizyta zaś Łubieńskie.go z roku 1630 tak o niej wspomina:" "Domki wikarych i rektora szkoły z starości spróchniały i grożą upadkiem."

    KiernoziaKto i kiedy w miasteczku Kiernozi kościół parochialny założył, niewiadomo. W r. 1603 Kiernozia należała do starożytnej rodziny mazowieckiej Piwów, herbu Prawdzic, z których Jan Piwo, ożeniwszy się z Anną Sierpską, kasztelanką rypińską, dostał z nią w posagu Kiernozią. Kościół w Kiernozi wizyta Goślickiego tak opisuje: "Miasto Kiernozia panów Piwów posiada kościół murowany pod tytułem Św. Małgorzaty Panny poświęcony, kolacyi tychże panów Piwów; dach na tym kościele ceglany (z dachówek) jest zły i grozi ruiną." Uposażenie kościoła w Kiernozi było bardzo znaczne, bo prócz 18 łanów roli w Kiernozi, ogrodów, łąk i dwóch kmieci, posiadał jeszcze dziesięcinę i meszne z miasta Kiernozi, ze wsi: Brodne, należącej w r. 1603 do Jana Piwo, Osiny, Trąbki, Sokołów, należącej w tym samym roku do Andrzeja Piwo. W kościele Kiernoskim znajdują się podobno groby, nagrobki i wizerunki dawnych właścicieli tego miejsca.

    O szkole w Kiernozi z roku 1603: "Rektora szkoły i kantora utrzymuje pleban. Dziesięcinę snopową z folwarku w Trąbkach pobiera rektor szkoły w Kiernozi."

    KIERNOZIA dzisiaj: parafia Św.Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy 
    ul. Kościuszki 3; 99-412; Kiernozia; woj.: łódzkie tel.: 0-24/2779015
    dekanat: Sanniki diecezja: łowicka
    LuszynKto i kiedy kościół parochialny we wsi Luszynie założył, niewiadomo. Wieś ta należała w drugiej połowie
    szesnastego wieku do Adama Ślesińskiego, herbu Wieniawa, który tu w miejsce dawnego drewnianego kościoła,
    ogniem, starością lub innym przypadkiem zniszczonego, wzniósł nowy w roku 1597 z cegły palonej, zaopatrzywszy go w wszelkie sprzęty i aparaty. Kościół ten był pod tytułem Św. Stanisława, biskupa i męczennika poświęcony, miał trzy ołtarze, a w nim w roku 1603 piękne nowe obrazy (novae et elegantes). Uposażeniem kościoła, prócz trzech łanów roli z łąkami i ogrodami w Luszynie, były dziesięciny z Luszyna, Lubikowa i Kijanek (?) - może Kazanek, bo Kijanek niema na mapie Gilego.

    Szkoły i Szpitala zapewne w Luszynie nie było; przynajmniej o tych zakładach w Luszynie nie wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603.

    LUSZYN dzisiaj: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika 
    Luszyn 29; 09-541; Pacyna; woj.: łódzkie tel.: 024/858251
    dekanat: Żychlin diecezja: łowicka
    OsmolinOsmolin, miasteczko w ziemi gostyńskiej, należało do starostwa gostyńskiego. Dzierżawił je w roku 1603 Stanisław Miński, wojewoda łęczycki, a za panowania Stanisława Augusta Mikołaj Dąbrowski. O kościele parochialnym w tem miasteczku mówi wizyta Goślickiego z roku 1603: "W mieście J. K. Mości Osmolinie jest kościół drewniany, pod tytułem Św. Marcina biskupa i wyznawcy poświęcony. Posiada oryginalny przywilej Ziemowita drugiego, księcia mazowieckiego." Kościół zatem ten jest fundacyi książąt mazowieckich, i założonym został w piętnastym wieku. Podczas wizyty Goślickiego by.ł w dobrym stanie i zawierał w sobie cztery ołtarze. Bractwo literackie zaprowadził w nim Goślicki 1604 roku. Uposażeniem jego, prócz dwóch łanów roli z ogrodami i łąkami w Osmoli nie, były dziesięciny i meszne z 45 łanów miejskich w Osmolinie , z Osmolskiej wsi i Wy tusza.

    Szkoła z roku 1603: "Na tym samym placu nad rzeczką Słodew (sic) stoją dwa domy dla wikarych, a naprzeciwko nich dom szkólny. Rektorowi szkoły i kantorowi daje pleban ośm złotych."

    OSMOLIN dzisiaj: parafia Św. Marcina 
    Osmolin,ul. Kościelna 22; 09-540; Sanniki; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/2776501
    dekanat: Sanniki diecezja: łowicka
    PacynO kościele parochialnym w Pacynie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Miasto szlacheckie Pacyna, posiada kościół drewniany, nowy, wystawiony w innem miejscu i jeszcze niedokończony, dawny bowiem spalił się przed piętnastu laty, (a zatem 1588 roku), ze wszystkiem, co w nim było." Kto i kiedy pierwiastkowo kościół parochialny w Pacynie założył, niewiadomo. Kościół nowy w tem miejscu, który Goślicki oglądał, stawiała Jackowska, właścicielka. ówczesna Pacyny. Uposażeniem tego kościoła, prócz ośmiu łanów roli, łąki i ogrodów w Pacynie, były dziesięciny z Pacyny, tudzież ze wsi: Kont y, należącąej w roku 1603 do Grabskich, Podczachy, Gosławice, należącej do Jackowskich, Woli, należącej wówczas do Czerniewskich i Dobrzykowskich, Remki i Scykowice.

    W roku 1603 o szkole w Pacynie: "Dom szkólny jest stary, mieszka w nim rektor i kantor. Rektor szkoły pobiera ośm złotych z dziesięcin w Remkach i Scykowjcach."

    PACYNA dzisiaj: parafia Św. Wawrzyńca 
    ul. Mazowiecka 1; 09-541; Pacyna; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/2858024
    dekanat: Sanniki diecezja: łowicka
    PiotrkówWieś Piotrków, należała w drugiej połowie 16. wieku do Noskowskich, herbu Łada, starożytnej i znamienitej rodziny mazowieckiej. Kto i kiedy we wsi tej kościół parochialny założył, niewiadomo. W roku 1603 kościół w tej wsi był drewniany, w złym stanie, pod tytułem Św. Trójcy, z przyczyny wylewów wody już na trzecie miejsce przeniesiony. Uposażeniem jego były dwa łany roli, łąki i ogrody w Piotrkowie. Parochią jego składała sama tylko wieś Piotrków.

    O szkole w tej wsi, to ma wizyta Goślickiego z roku 1603: "Domu szkolnego niema w Piotrkowie. Wikarego i rektora szkoły utrzymuje pan dzierżawca (tenutarius). "

    SannikiWieś Sanniki należała do starostwa gostyńskiegoj dzierżawcą jej w roku 1603 był Stanisław Miński, wojewoda łęczycki, a za panowania Stanisława Augusta Józef Sołłohub, wojewoda witebski. Podług oblaty erekcyi, w aktach konsystorskich poznańkich dnia 12. Grudnia 1626 umieszczonej, kościół w tej wsi założył Ziemowit drugi książy mazowiecki 1441 roku. W roku 1603 tak kościół ten opisuje: "Sanniki, wieś J. K. Mości. We wsi tej znajduje się kościół drewniany, pod tytułem Św. Trójcy poświęcony, wewnątrz świeżo wymalowany (depicta, zapewne wybielony wapnem), przed 160 laty wybudowany i poświęcony. Posiada przywilej oryginalny Ziemowita II księcia mazowieckiego." Podczas tej wizyty kościół znajdował się w dobrym stanie, dach na nim był nowy, cmentarz porządnie ogrodzony. Zawierał w sobie trzy ołtarze, a zatem był szczupły, jak wszystkie ówczesne wiejskie kościoły w Mazowszu. Uposażeniem jego, prócz trzech łanów roli, ogrodów i łąk w Sannikach, było meszne z Sannik, z wsi Cyżewo, Krubin, Staropole.

    Szkoła z roku 1603 w Sannikach: "Na tym samym placu naprzeciw kościoła stoi dom szkólny, w którym pleban utrzymuje rektora szkoły, kantora i kościelnego.

    SANNIKI dzisiaj: parafia Św. Józefa 
    ul. Warszawska 177; 09-540; Sanniki; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/2776026
    dekanat: Sanniki diecezja: łowicka
    StrzelceWieś Strzelce należała do starostwa gostyńskiego, w ziemi gostyńskiej. Na początku 17. wieku dzierżawcą jej był Gostomski wojewoda poznański, a za panowania Stanisława Augusta Szymon Działowski. Kto i kiedy w tej wsi kościół parochialny założył, niewiadomo. Jest on zapewne dziełem książąt mazowieckich. O kościele tym mówi wizyta Goślickiego z roku 1603: " We wsi Strzelce, dzierżawy pana Gostomskiego, wojewody poznańskiego, znajduje się kościół murowany, dachówką pokryty pod tytułem Św. Trójcy, w którym wszystko jest czystem (omnia munda). " Uposażeniem kościoła były początkowo dwa łany roli, Gostomski, za potwierdzeniem królewskiem, przydał do tego około 1600 roku trzeci łan. Prócz tego miał kościół dziesięciny, lub też meszne
    ze wsi Strzelec, Niendrzaków, Muchnice, która w r. 1603 . do Miszewskich należała, Wiejszczyce i t. d.

    Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej, była w Strzelcach szkoła; Rektor i kantor pobierał dziesięcinę snopową z ról folwarcznych we wsi Wiejszczycy, która wówczas do trzech Wiejszczyckich należała.

    STRZELCE dzisiaj: parafia Trójcy Świętej 
    ul. Główna 20; 99-307; Strzelce k.Kutna; woj.: łódzkie tel.: 0-24/2521125
    dekanat: Kutno-Św.Wawrzyńca diecezja: łowicka
    SuserzWieś Suserz należała w szesnastym wieku do Lasockich, którzy za panowania Zygmunta Augusta porzuciwszy wiarę ojców, kościół tutejszy protestantom oddali. Kto i kiedy go założył, niewiadomo. O kościele tym daje taka wiadomość wizyta Goślickiego z roku 1603: "Wieś Suserz należy do pana Lasockiego. We wsi tej jest kościół drewniany pod tytułem N. Maryi Panny, od lat piędziesięciu sprofanowany; przywileje jego, księgi, obrazy i wszystkie ozdoby kościelne spalił dziedzic Lasocki, heretyk. Od lat ośmiu (a zatem w roku 1595) jest rekoncyliowany." Uposażeniem kościoła prócz trzech łanów roli w Suserzu były dziesięciny lub meszne ze wsi: Suserz, Modla, Szczawinek, Szczawiu wielki (wieś ta należała w roku 1603 do Michała Sokołowskiego, starosty brzeskiego) Waliszew, Włoszczonow.
    SUSERZ dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    Suserz 53; 09-550; Szczawin Kościelny; woj.: łódzkie tel.: 0-24/2351377
    dekanat: Żychlin diecezja: łowicka
    TrębkiTrębki w 16. wieku miasteczko, dziś wieś, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Trębskich, herbu Prawdzic, w których ręku jeszcze na początku 17. wieku były. Z tej familii Andrzej de Trębki, założył tu kościół parochialny w roku 1300 a Andrzej Szymonowicz, ówczesny biskup poznański, nadał mu w roku 1303 dziesięciny ze wsi: Pacyna, Osmolina, Czerniewa, Pieryszewa i Słomkowa. W roku 1603 Trębki natenczas miasteczko, oppidum, należało w części do Trębskich, w części do Sokołowskiego, starosty brzeskiego. Kościół tutejszy parochialny, był w połowie murowany, w drugiej drewniany, słomą, na kształt stodoły (ad instar alodi) pokryty, i wymagał wielkiej naprawy tak wewnątrz, jako też zewnątrz. W roku 1661 w czasie wizyty Tholibowskiego Trębki należały do Konstantego Szczawińskiego, kasztelana kruświckiego i do Pawła Lasockiego. Na wiele lat przed tą wizytą kościół w Trębkach spalił się i tylko ściany z części jego murowanej stały. Tholibowski zalecił proboszczowi, aby się starał o odbudowanie na nowo tej świątyni. (Ecclesiam a tot annis conflagratam curet R Parochus restaurari). Kiedy i w jaki sposób stało się temu zaleceniu biskupa Tholibowskiego zadość, nie wiadomo mi.
    Uposażeniem kościoła tutejszego, prócz łanu roli w Trębkach, były dziesięciny ze wsi: Poborza, Przyzorza (należała do Arciszewskiego protestanta roku 1603) Długołęki, Skrzany, Trębki, Wola trębska, tudzież z młynów zwanych Skoki, Zelazny, Mniszek i trębski młyn.

    O szkole w Trębkach taka jest wzmianka w wizycie Goślickiego z rolm 1603: "Rektorowi szkoły z kantorem i kościelnym, płaci pleban 20 złotych rocznie. Prócz tego Rektor szkoły ma dziesięcinę snopową od trzech kmieci"

    TRĘBKI dzisiaj: parafia Św. Stanisława Kostki 
    Trębki 277; 09-551; Nowa Wieś k.Gostynina; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/1995
    dekanat: Żychlin diecezja: łowicka
    TroszynWieś Troszyn, czy też Troczyn, należała do starostwa płockiego; dzierżawcą tej wsi (tenutarius) był w r. 1603 Stanisław Miński, wojewoda łęczycki, a za panowania Augusta III. Ignacy Cichocki. W roku 1603 był w tej wsi kościół drewniany, poświęcony pod tytułem Trójcy Św. kolacyi wikarych kościoła katedralnego w Płocku, którzy proboszcza nominowali. Uposażeniem kościoła, prócz roli, łąk i ogrodów w Troszynie, były dziesięciny ze wsi: Troszyn, Rękawka, należącej w roku 1603 do Wituskich, Wiącemin, tychże Wituskich, Mnichowice, należącej do opatów płockich, Trzemeszna, Wierzcina.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 nadmienia, że w Troszynie była szkoła, i że rektor jej pomiędzy innemi dochodami swemi miał także od proboszcza dwa złote ówczesne rocznie.

    TROSZYN POLSKI dzisiaj: parafia Św. Leonarda 
    Troszyn Polski 3; 09-522; Dobrzyków; woj.: mazowieckie tel.: 0-24/2775130
    dekanat: Gąbin diecezja: płocka
    ŻyckO kościele w Życku mówi wizyta Goślickiego z r. 1603: "Wieś Życk należy do ur. Jana Wituskiego. W niej znajduje się kościół drewniany pod tytułem Św. Doroty, bez erekcyi. Kościół ten przed sześćdziesięciu laty wystawiony, z przyczyny niezgody kolatorów jego, nie jest dotąd poświęconym; a przez tyle lat pustoszony, nie może być dziś żadną miarą naprawionym. Plebana przy nim od lat trzydziestu niema. W roku bieżącym (1603) pan Wituski zaczął tu stawiać nowy kościół drewniany dosyć ozdobnie i w innem od zalewów wody bespieczniejszem miejscu, a to za pozwoleniem teraźniejszego biskupa (Goślickiego). Zamierza też (Wituski) dochody jego na nowo opatrzyć.Uposażeniem kościoła w Życku był łan roli z łąkami i ogrodami, tudzież dziesięciny ze wsi: Życk, Swiniary i Strugały (?).

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 tak o szkole w Życku wspomina: "Na placu plebańskim stoi tylko jeden dom wraz z spustoszonym domem szkolnym. Rektora szkoły i kantora pan Wituski (który role plebańskie obsiewał) utrzymuje."

    Dekanat Grójecki

    ParafiaOpis
    Grójec

    Podczas wizyty Goślickiego, w rolm 1603 odbytej, ołtarz jeden w kościele parochialnym w Grodzcu, starostwie niegrodowem, posiadał erekcyą książąt mazowieckich, a zatem i sam kościół parochialny w tej mieścinie jest ich dziełem. W którym atoli roku założyli go, niewiadomo. Istnął on atoli już w 15. wieku, bo w aktach biskupich, znajdujących się w archiwum konsystorskiem w Poznaniu, są częste o nim wzmianki już na początku 16. wieku. I tak np. w aktach tych z roku 1513 pod dniem 25. Października zapisanym jest czynsz dla altarzysty grojeckiego; w tych samych aktach z roku 1514 jest erekcya ołtarza (dnia 7. Marca wystawiona) w tej świątyni. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 i Łubieńskiego w r. 1629. Kościół grojecki był murowany, w dobrym stanie, z zakrystyą, murowaną i takąż nad nią dzwonnicą; nosił tytuł Św. Mikołaja. Do kościoła tego przystawił w r. 1599 Andrzej Pindowius, obywatel grodziecki, murowaną kaplicę pod tytułem Ś. Anny, a sławny Piotr Skarga, rodem z Grodzca, zapisał kapelanowi tej kaplicy, a oraz bractwu w niej ś. Anny, wieś Jarochy, pod warunkiem, aby z dochodów jej utrzymywał dwóch uczniów ubogich, rodem z Grodzca, w bursie jezuickiej w Pułtusku. W czasie wizyty Łubieńskiego w roku 1629 odbytej, kapelan ówczesny, czyli altarzysta kaplicy ś. Anny, nie oddawał z tej wsi nic Jezuitom pułtuskim, składając się złemi czasami i szczupłością dochodów. - Z pamiątek z przeszłych wieków zachował ten kościół chrzcielnicę kamienną, pochodzącą podobno z 16. lub 15. wieku. Uposażeniem kościoła parochialnego w Grodzcu, prócz folwarku w Grodzcu, były dziesięciny z Grodzca, ze wsi Kobylina, Koncina, Janowa, Lisowa wielkiego, Lisowa małego, Lisowka, Woli Krobowskiej, Krobowa, Woli Turowskiej, Grodzkiej Woli, Rosochowa, Byczyna, Odrzywołka, Dobrzyszewa, Woli Pogroszewskiej, Czarnego Bielska, Małejwsi.

    Dom szkolny w roku 1603 był w dobrym stanie, dobrze pokryty i mocny. Uposażeniem szkoły były dziesięciny z Bodzewa i Woli Turowskiej. Szkoła ta pamiętną jest tern, że w niej sławny Piotr Skarga pobierał początkowe nauki
    aż do 17. roku życia swego, nim się udał na dalsze do akademii krakowskiej.

    W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 szpital w Grodzcu miał taki dochód: ośm grzywien, jedenaście miar jakichś (modios) żyta i tyleż jarzyny rocznie i dwa złote ówczesne co rok, wszystko z daru jakiegoś Stanisława Cichroskiego i trzy złote rocznie z fundacyi któregoś z starostów grodzieckich. W samym szpitalu znajdowała się kaplica bez najmniejszego uposażenia. Sławny Piotr Skarga zrobił legat na 20 ubogich grojeckich.

    GRÓJEC dzisiaj: parafia Św. Mikołaja Biskupa 
    ul. Worowska 1; 05-600; Grójec; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6642365
    dekanat: Grójec diecezja: warszawska
    BłędówWieś Błędowo jest gniazdem starożytnej mazowieckiej rodziny Błędowskich, herbu Nałęcz, w których ręku wieś ta znajdowała się jeszcze w pierwszej połowie 17. wieku. W roku 1603 posiadali ją bracia Floryan, Maciej i Stanisław Błędowscy, wspólnie z Marcinem Krasickim, starostą bolimowskim. Kościół parochialny w tej wsi założyli zapewne Błędowscy, niewiadomo przecież w którym roku. Istnieć on przecież musiał już w 15. wieku, albowiem w aktach biskupich z roku 1510 w archiwum konsystorskiem w Poznaniu znajdujących się, jest pod dniem 15. Stycznia umieszczona erekcya jednego w nim ołtarza. W roku 1603 był z drzewa, w dobrym stanie i z dobrem pokryciem, o trzech ołtarzach, poświęcony pod tytułem Św. Michała Archanioła. Uposażeniem jego, prócz łanu roli, były dziesięciny ze wsi Błędowa, Dąbrowki, Golian, Trzylatkowa wielkiego i małego, Głodny, Lipia, Machnatki, Załusek szlacheckich, Goloszy, Dainkowa, Woli dainkowskiej, Olesnik.

    O szkole w Błędowie tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Domy wikarych i szkólny"są w dobrym stanie, dobrze pokryte i nie potrzebują żadnej naprawy. Za dziesięciny pobiera rektor szkoły mniej więcej dziesięć złotych rocznie".

    BŁĘDÓW dzisiaj: parafia Św. Prokopa Opata 
    Stary Rynek 13; 05-620; Błędów; woj.: mazowieckie, tel.: 0-48/6680048
    dekanat: Mogielnica,diecezja: warszawska

    CielądzWieś Cielęc, dziś zapewne Cielądz zwana, gniazdo rodziny mazowieckiej Cielęckich, herbu mi niewiadomego, posiada kościół parochialny, którego data założenia niewiadoma. Istnął on atoli już w 15. wieku, albowiem w aktach kapituły poznańskiej jest pod rokiem 1428 czynność, którą Roslaus pleban w. Cielęcu, podejrzany o herezyą, wezwanym został, aby się przed kapitułą poznańską stawił i z zarzutu herezyi oczyścił. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 był w tej wsi kościół parochialny drewniany, o trzech ołtarzach, pod tytułem Św. Trójcy i WWSS. poświęcony. W 17. wieku kaplicę Grabiow przy tym kościele restaurował Marcin Załuski z Małego Rylska i za pozwoleniem Andrzeja Szółdrskiego, ówczesnego biskupa poznańskiego, obrócił w roku 1646 na groby familijne Załuskich. Uposażeniem kościoła cielęckiego, prócz łanu roli w Cielęcu, były dziesięciny ze wsi Cielęc, ze wsi królewskiej Komorow, ze wsi szlacheckiej Podskarbice, ze wsi szlacheckich Osowice , Studzianki, Miengłowy, Grabice, Gołkowy, Zalesie, Stolniki i Starawieś. Kościół cielęcki jest jeszcze pamiętnym tem, że przy nim w roku 1533 był plebanem Jan Dziaduski, później biskup przemyślski, głośny z zatargów swoich z Stanisławem Orzechowskim.

    O szkole w tej wsi z roku 1603: "Rektor szkoły pobiera dziesięciny ze wsi szlacheckiej (nobilium), (zapewne od drobnej szlachty) i wsi szlacheckiej (nobilium) Sutek"

    CIELĄDZ dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    96-214; Cielądz 65 k.Rawy Maz.; woj.: łódzkie tel.: 52481
    dekanat: Rawa Mazowiecka diecezja: łowicka

    GoszczynMiasteczko królewskie Goszczyn należało do starostwa bezgrodowego bątkowskiego. Kościół parochialny w niem założyli zapewne książęta mazowieccy, którzy je do rzędu miast wynieśli. Kościół ten podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej był w dobrym stanie, z drzewa, i poświęcony pod tytułem Św. Michała Archanioła. Uposażeniem jego prócz folwarku w Goszczynie, były dziesięciny z Goszczyna, ze wsi Długa Wola, Bątkowo, Olszany, Łękarcice, Piekarty, Kozietuły wielkie, Kozietuły małe, Kozuszki, Sielec, Dylew.

    W roku 1603 prócz kościoła parochialnego był w Goszczynie kościołek mały, drewniany, poświęcony pod tytułem Św. Krzyża, o jednym ołtarzu. Całem jego uposażeniem były 6 1/2 grzywien, lokowanych na dobrach Rębiertowo.

    O szkole w tern miasteczku z roku 1603: "Rektorowi szkoły daje pleban pensyi rocznej dwadzieścia złotych
    polskich."

    Podług wizyty Goślickiego był tu w r. 1603 szpital, założony przez Łazowskiego, starostę bątkowskiego, który na ten cel zapisał 180 kop groszy pragskich. Później uposażyli małemi sumkami szpital goszczyński, X. Benedykt Dzierzanowski pleban niegdyś miejscowy i X. Jakób Kowalik, wikary goszczyński.

    GOSZCZYN dzisiaj: parafia Św. Michała Archanioła 
    ul. Warszawska 6; 05-610; Goszczyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6632218
    dekanat: Mogielnica diecezja: warszawska

    JasieniecZ Jasieńca pochodzą Jasieńscy, herbu mi niewiadomego, z których wieś tę posiadali jeszcze w pierwszej połowie 17. wieku Andrzej, Gabryel i Wawrzyniec Jasieńscy. Któryś z tej rodziny założył zapewne kościół parochialny w Jasieńcu, ale niewiadomo kiedy. W roku 1603 kościół ten z drzewa postawiony i pod tytułem Św. Ducha poświęcony, znajdował się w dobrym stanie, i zawierał w sobie cztery ołtarze. Majątek jego, prócz ról w Jasieńcu, składał się z dziesięcin z Jasieńca, Karczowy, Czachów, Chociszewa, Ogrodzieńca, Pabierowic, Turowic, Polichna, Gośniewic, Zalesia, Gniejowic, Wierzchowiny, Zbrosza wielkiego (major), Woli łychowskiej, Wolki łychowskiej, Łychowa, Międzychowa, Falencina, Sulstrzejewa, Dąbia, Częstoniewa, Zamościa, Miensy, Sykuty.

    O szkole z roku 1603: "Rektora i kantora napomnieliśmy, aby pilnowali powołania swego. Dom szkólny jest w dobrym stanie i dobrze pokryty. Za dziesięcinę pobiera rektor dwa złote, ale gdyby mu ją płacono sprawiedliwie, miałby piętnaście złotych."

    JASIENIEC dzisiaj: parafia Św. Rocha 
    ul. Warecka 37; 05-604; Jasieniec; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6613512
    dekanat: Grójec diecezja: warszawska ---

    JeziorkoWieś Jezioro należała do opatów płockich, którzy zapewne kościół parochialny w tej wsi założyli, nie wiadomo atoli w którym roku. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół w Jeziorze był drewniany, w dobrym stanie, poświęcony pod tytułem Św. Wojciecha i zawierał w sobie trzy ołtarze. Kolatorem jego był Jan Zamojski, opat ówczesny płocki. Uposażenie miał takie: folwark z trzema ogrodami, łąką i trzema poddanymi w Jeziorze; dziesięciny z Jeziory (opatów płockich) z Wielkich Jezior, wsi szlacheckiej, z Sobranka, Wygnanki, Grabi, Czechlina, Wiatrowca, Cychry, Rudy wilczej, Grabskiej Woli, Osieczka, Zawad, Koni, Pniew, Woli oskulnej, Jurek i Przesławic.

    O szkole z roku 1603: "Dom wikaryuszów i szkólny są dobrze pokryte i nie grożą upadkiem. Za dziesięcinę pobiera rektor szkoły sześć złotych."

    LewiczynKto i kiedy kościół parochialny we wsi Lewiczynie, należącej na początku 17. wieku do Piotra Odrzywolskiego (podług Niesieckiego był ten Odrzywolski poborcą w ziemi czerskiej) i Prokopa Oborskiego, założył niewiadomo. Podczas wizyty Goślickiego w roku l603, kościół ten był drewniany i bardzo dawny, grożący już upadkiem, obok niego robiono przygotowania do postawienia nowego kościoła, także z drzewa. Dawny kościół musiał być dość obszerny, bo zawierał w sobie kilka ołtarzy, z których tylko trzy były w dobrym stanie. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Lewiczynie, były dziesięciny z Lewiczyna, Wolki lewickiej, Bielska wielkiego, Bielska małego, Bodzewa, Grotowa, Boruty, Jarochy, Ociesały, Skurowa, Wydowa, Kusy, Zaborowa wielkiego i Zaborowa małego.

    Wizyta Gośiickiego z roku 1603 tak wspomina o szkole w Lewiczynie: "Domy proboszcza, wikarych i szkólny są naprawione. Ze wsi Jarochy, należącej do szlachty, pobiera rektor dziesięcinę."

    LEWICZYN dzisiaj: parafia Św. Wojciecha Biskupa i Męczennika 
    Lewiczyn 1; 05-622; Belsk Duży; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6611760
    dekanat: Grójec diecezja: warszawska

    LewinWieś I,ewin była na początku 17. wieku własnością Olszewskich i Studzieńskich. W 18. wieku Piekarskich.
    Kto i kiedy w niej kościół parochialny założył, niewiadomo mi. W roku 1603, był kościół ten z drzewa, pod tytułem Św. Stanisława poświęcony, o trzech ołtarzach. Uposażeniem jego, prócz łanu roli w Lewinie, były dziesięciny z Lewina, Godzimierza, Tworzyany, (?) Zuski.

    W roku 1603 szkoła, a rektor jej, prócz innych dochodów, miał także dziesięcinę od drobnej szlachty we wsi Wierzchy osiadłej, ale nie wszyscy mu ją oddawali.

    LEWIN dzisiaj: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika. 
    96-206; Sadkowice; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8156711
    dekanat: Nowe Miasto diecezja: łowicka

    LipieWieś Lipie, gniazdo Lipskich mazowieckich, należała dawniej do parochii błędowskiej. Na schyłku 16. wieku Jan Lipski, ówczesny dziedzic Lipia, wybudował tu kościół, według wizyty Goślickiego, piękny i okazały, a biskup Tarnowski wyniósł go do rzędu parochialnych , oderwawszy Lipie od parochii błędowskiej, Lipski wyznaczył fundusz na plebana i dwóch wikarych, a Jan Zamojski, sufragan płocki poświęcił nowy ten kościół, wraz z trzema w nim ołtarzami, pod tytułem Św. Trójcy, Św. Jana Chrzciciela i Św. Wojciecha. Nie dość na tem. Ten sam Lipski postarał się o zaprowadzenie w swoim kościele bractwa ś. Anny i bractwa Rożańcowego, które tu wprowadził Wojciech Solikowski, ówczesny prowincyał XX. Dominikanów.
    Uposażenie atoli nowego kościoła tego musiało być zbyt szczupłe, bo już w roku 1605, a zatem po kilku latach po założeniu jego, widział się Lipski zmuszonym, (gdy beneficium tego żaden z księży świeckich przyjąć nie chciał) sprowadzić do kościoła tego Karmelitów, którym klasztor wybudował. Biskup Goślicki zostawił zakonnikom tym curam animarum nowej parochii lipskiej, aktem dnia 20. Czerwca 1605 w Ciążeniu danym.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 mówi: "Dom plebana, wikarych i szkolny pod jednym dachem dobrze zbudowany i pokryty." Zdaje się, że Lipski dom ten na klasztor przerobił. Czy XX. Karmelici utrzymywali w Lipiu szkołę, nie wiadomo mi.

    LIPIE dzisiaj: parafia Trójcy Przenajświętszej 
    Lipie 33; 05-620; Błędów; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6681052
    dekanat: Grójec diecezja: warszawska

    LubaniaKto i kiedy kościół parochialny we wsi Lubani założył, niewiadomo. W roku 1603 Lubania należała do Anny Laskowskiej, a kościół w niej był z drzewa, o trzech ołtarzach i kaplicy, poświęcony pod tytułem Św. Andrzeja Apostoła. W r. 1635 Miastomiacki, ówczesny właściciel Lubani , przystawił do tego kościoła drugą kaplicę pod tytułem N. Maryi Panny, Ś. Anioła stróża i Ś. Jana chrzciciela, uposażywszy ją 1300 ówczesnemi złotemi i fundowawszy przy niej bractwo ś. Anioła stróża. Uposażeniem kościoła w Lubani (1603 roku) prócz folwarku w Lubani, były dziesięciny z Lubani, Bujały, ze wsi Zelazna, Skarbkowa, Lipna i Trębaczewa.

    O szkole z roku 1603: "Dziesięcinę ze wsi Wola Olszowa pobiera rektor szkoły. Podobnież ze wsi szlacheckiej Kłopocin od dworów (curias) i zagrodników.

    LUBANIA dzisiaj: parafia Przemienienia Pańskiego 
    96-208; Lubania 24 n.Pilicą; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8156015
    dekanat: Nowe Miasto diecezja: łowicka

    ŁęczeszyceKto i kiedy kościół parochialny w Łęczeszycach, wsi należącej na początku 17. wieku do Stanisława i Mikołaja Boglewskich, założył, nie wiadomo mi. W roku 1603 odbytej, kościół ten był drewniany, poświęcony pod tytułem Św. Stanisława i w dobrym stanie utrzymywany; zawierał w sobie trzy ołtarze. Prócz folwarku w Łęczeszycach uposażeniem jego były dziesięciny ze wsi Łęczeszyc, Koźla, Starej wsi. W środku 17. wieku Mikołaj Boglewski herbu Jelita, sędzia ziemski czerski, dziedzic Lencieszyc, czy też Łęczeszyc, postanowił w wsi tej założyć klasztor XX. Paulinów, i w tym celu za przyzwoleniem żony swojej Ottylii z domu Żabickiej zapisał XX. Paulinom częstochowskim wieś swoję Łęczeszyce, Wielką i Małą Wolę z wszelkiemi do nich przynależnościami, pod warunkiem, aby po jego śmierci XX. Paulini klasztor swojej reguły w Łęczeszycach założyli. Księża Paulini częstochowscy przyjęli ten zapis Boglewskiego, wyjednali sobie biskupie zezwolenie na nową tę fundacyą zakonu swego w Polsce, ale kiedy klasztor w Łęczeszycach założyli, niewiadomo mi. Nastapiło to zapewne po wojnach szwedzkich za panowania Jana Kazimierza. Cóżkolwiek bądź, XX. Paulini mieli tu klasztor swój w roku 1804, kiedy Holsche statystkę Prus południowych wydawał i znajdowało się w nim wówczas pięciu tylko kapłanów.

    Szkoła w roku 1603: "Rektora szkoły i kantora napomnieliśmy, aby obowiązki swoje starali się wypełniać i uczciwemu powołaniu swemu godnie odpowiedzieć. Rektor szkoły za dziesięcinę dziesięć złotych"

    ŁĘCZESZYCE dzisiaj: parafia Św. Jana Chrzciciela 
    Łęczeszyce 101; 05-622; Belsk Duży; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6611528
    dekanat: Mogielnica diecezja: warszawska

    MogilnoMiasteczko Mogilnica należało do opatów cysterskich w Sulejowie, którzy tu zapewne kościół parochialny w 15. wieku założyli. W r. 1603 kościół ten był drewniany, w dobrym stanie, pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny poświęcony. Obowiązki duchowne pełnił przy nim jeden z Cystersów sulejowskich, było także zaprowadzone w nim bractwo ś. Anny. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Mogielnicy, były dziesięciny z miasteczka Mogielnicy, ze wsi Otaląc wielki i mały, Miechowice, Popowice, Głowczyn wielki i mały, Wodziczna, Jastrzębia, Urzuty

    Prócz kościoła parochialnego była jeszcze w roku 1603 w Mogielnicy kaplica pod tytułem Św. Trójcy; stała w mieście, była drewniana, o jednym ołtarzu i bez uposażenia.

    W roku 1603 była szkoła w Mogielnicy, a rektora jej i kantora utrzymywali XX. Cystersi, którzy dochód kościoła parochialnego pobierali.

    W tym samym roku 1603 znajdował się szpital w Mogielnicy przy kościele parochialnym, bez najmniejszego uposażenia. Ubodzy w nim mieszkający utrzymywali się z jałmużny.

    PrzybyszewMiasteczko Przybyszew było własnością opatów płockich, którzy tu zapewne kościół parochialny założyli. Kościół ten w r. 1603 był drewnianym, w dobrym stanie i poświęconym, a probostwo należało do opata lub klasztoru płockiego, którego w pełnieniu obowiązków pasterskich w Przybyszewie zastępował jeden z Benedyktynów płockich. Uposażeniem kościoła prócz łanu roli, łąki i dwóch ogrodów w Przybyszewie, tudzież czterech poddanych, osadzonych na tyluż łanach roli, były dziesięciny z Przybyszewa, ze wsi Przybyszkowice, Zaboduk (?), Dębnej Woli, Kępina, Borowa, Darnowa, Rykał, Rudek, Biniendy, Małejwsi, Wysokiej , Strupiechowa, Lissowa, Sanek, Wyszoty.

    O szkole w Przybyszewie tak wspomina wizyta Goślickiego:." Wsie szlacheckie Sanki i Wyszoty dają dziesięcinę rektorowi szkoły przybyszewskiej."

    PRZYBYSZEW dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    Przybyszew 101; 26-803; Promna; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6151157
    dekanat: Mogielnica diecezja: warszawska

    WilkówWieś Wilków, czyli też Wilkowo, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Wilkowskich, niewiadomego mi herbu, z której jeszcze w roku 1603 posiadali ją Maciej, Abraham i inni tego nazwiska. W tym roku był tu kościół drewniany, w dobrym stanie i dobrze pokryty, poświęcony pod tytułem Św. Wawrzyńca Męczennika. Założycielami jego byli zapewne Wilkowscy, ale data założenia kościoła w Wilkowie, niewiadoma. Uposażeniem jego były dziesięciny ze wsi Wilkowa, Zalesia, Troje Wilcze, Gorzeskoły, Załusek, Woli wilkowskiej.

    O szkole w tej wsi taką czyni wzmiankę wizyta Goślickiego z roku 1603: "Dom wikarych i dom szkólny grożą upadkiem. Rektora i kantora upomnieliśmy, aby byli pilniejszymi. Za dziesięcinę pobiera rektor szkoły sześć złotych polskich." Domyślać się można, że rektor i kantor prócz tych sześciu złotych musieli mieć inne jeszcze dochody, bo z sześciu złotych i w roku 1603 nie możnaby się było utrzymać.

    WILKÓW dzisiaj: parafia Św. Wawrzyńca Diakona i Męczennika 
    Wilków I nr 50; 05-606; Wilków k.Grójca; woj.: łódzkie tel.: 0-48/6681580
    dekanat: Biała Rawska diecezja: łowicka

    Worów

    Wieś Worów, jest gniazdem rodziny mazowieckiej Worowskich, niewiadomego mi herbu, z których atoli ręku wyszła już w 16. wieku Worowscy zapewne we wsi tej kościół parochialny założyli, niewiadomo atoli w którym wieku. Wizyta Goślickiego z roku 1603 powiada, że fundatorami tego kościoła byli Drwalewscy z Woli drwale- . 
    wskiej, Zawiszowie z Wielkiego Budziszyna, Rosochowscy z Rosochowa. Wsie, które te rodziny posiadały, należały do parochii worowskiej. Zapewne gdy kościół stawiany przez Worowskich runął z starości, lub innym jakowym przypadkiem upadł, rodziny wspomnione wzniosły w Worowie, parochii swojej, nowy kościół własnym nakładem i dlatego wizyta Goślickiego uważa je za fundatorów kościoła worowskiego. W roku 1603 był kościół ten drewnianym i poświęconym pod tytułem Św Floryana i 11,000 Panien. Zawierał w sobie pięć ołtarzy, a zatem był dość obszernym. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Worowie były dziesięciny z Worowa, z Woli worowskiej, Zalesia, Mirowic, Lesnejwoli, Zakrzewa, Koźmina, Kurwaszyna, Wolki koźmińskiej, Wysoczyna, Głuchowa, Bykowa, Uleńca, Sądkowa, Rosca, Rosochowa, Wilczej Góry, Bykówka, Mlekitek (?), Zdzieski (?).

    W 1603 r rektor szkoły pobierał dziesięcinę ze wsi szlacheckiej Bykowek.

    WORÓW dzisiaj: parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa 
    Worów; 05-600; Grójec; woj.: mazowieckie tel.: 3550
    dekanat: Grójec diecezja: warszawska  --- 

    Dekanat Liwski

    Parafia

    Opis

    Liw

    Liw, nad rzeczką Liwcem, kasztelania, starostwo grodowe(za panowania Stanisława Augusta był starostą liwskim Józef Karczewski) stolica ziemi liwskiej w dawnem województwie mazowieckiem, posiada kościół parochialny, założony przez książąt mazowieckich. W czasie wizyty Goślickiego w r. 1603, proboszcz miejscowy produkował wizytatorowi przywilej Bolesława księcia mazowieckiego, dany w Liwiu w wtorek przed świętem Ś. Franciszka 1403 roku świadczący (testiticans) zamianę wsi Wyczołki czyli Krypy dla kościoła liwskiego z rozmaitemi swobodami i prawami. W roku 1603 kościół ten był drewniany, wewnątrz był ozdobnym i wiatr się weń nie wciskał, zewnątrz atoli dach nie wszędzie był całym. Poświęcił go w roku 1592 Bernard Maciejowski, naówczas biskup łucki, pod tytułem Wszechmocnego Boga i Św. Jana Chrzciciela. Zdaje się zatem, że kościół oglądany w roku 1603 przez Goślickiego był już drugim, albo trzecim od początku kościołem w Liwie. Ale i ten kościół nie stał długo. Bądź że pogorzał, bądź też, że upadł innym jakim sposobem, ówczesny proboszcz liwski, Paweł Giza, kapelan królewski postanowił w miejsce jego wystawić tu kościół murowany, jakoż wzniósł już zakrystyą z palonej cegły, a na resztę gmachu przysposobił materyały; wszakże śmierć nie dozwoliła mu dokończyć zaczętego dzieła. Ukończony później wizytował w roku 1629 Maciej Łubieński, ówczesny biskup poznański i ustanowił przy nim bractwo literackie, nadawszy mu statut. W roku 1701 kościół ten pogorzał. Odtąd odbudowano go z drzewa nie w rynku, na którym dotychczas stał, ale na miejscu, gdzie niegdyś stała kaplica Św. Leonarda. - Przy kościele parochialnym byli mansyonarze, w liczbie 7., mający uposażenie swoje, oparte na dziesięcinach z Liwu, tudzież ze wsi Zawady i Polasie. Mansyonarze ci mieli rozmaite przywileje nadane sobie od królów polskich, od Zygmunta I. począwszy, tudzież od królowej Bony i od biskupów poznańskich, od Sebestyana Branickiego począwszy. Uposażeniem kościoła była wieś Wyciołki i dziesięciny z Liwu i innych miejsc. Miał on także rozmaite legaty. Tak np. w r.1524 Michał Zaliwski, kasztelan liwski i Dersław Zaliwski, kuchmistrz J. K. M. zapisali mu 7 grzywien rocznego dochodu na wystawienie i uposażenie w nim nowego ołtarza.

    Kaplica Św. Leonarda. O niej czyni wizyta Goślickiego z roku 1603 tak~ wzmiankę: "Miasto Liw ma kaplicę pod tytułem ś. Leonarda. Kaplica ta jest wprawdzie w dobrym stanie, ale ogrodzenie cmentarza, które jest ciężarem obywateli liwskich, wymaga znacznej naprawy. Na cmentarzu znajduje się mała dzwonniczka; w kaplicy zaś jeden ołtarz poświęcony wraz z swojemi obrazami, z których najznaczniejszym jest obraz męki Pańskiej." Zresztą kaplica ta była z drzewa stawiana, a w 18. wieku na jej miejscu wzniesiono kościół parochialny niegdyś w rynku stojący. Przy kaplicy ś. Leonarda był szpital. Miał on za uposażenie łan roli, z którego połowa dochodu szła na plebana przy kaplicy, druga połowa na ubogich szpitalnych. Dochodu gotówką miał szpital półtrzecia złotego ówczesnego rocznie, i te brał pleban kaplicy. Inne dochody przez niedbalstwo ekonomów kościoła przepadły, tak dalece, te nawet ślad rozmaitych kapitalików zapisanych szpitalowi już przed wizytą Goślickiegozaginął.

    Szkoła. O szkole w Liwie tak wspomina wizyta Goślickiego (1603 roku): "Około kościoła farnego stoi szkoła, w której się znajduje około sześciudziesięciu uczni. Dochodem rektora szkoły jest dziesięcina ze wsi Skarzyna, i dziesięcina z trzech łanów królewskich."  

    LIW dzisiaj: parafia Św. Leonarda 
    ul. Nowomiejska 74; 07-121; Liw; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7925713
    dekanat: Węgrów diecezja: drohiczyńska
    Cegłów

    Miasteczko Cegłowo, lub Cegłów ,(miasteczko to nadał podobno Ziemowit, książę mazowiecki księżom Augustyanom warszawskim, w środku czternastego wieku. Nie musiało ono atoli znajdować się długo w ręku tych zakonników, bo już w 15. wieku było własnością biskupów poznańskich, i tylko probostwo należało do kościoła szpitalnego Św. Marcina w Warszawie) dawniej biskupów poznańskich Wcielił do stołu kapituły warszawskiej w roku 1547 Benedykt Izbieński, ówczesny biskup poznański. Kościół parochialny w tem miejscu fundowali zapewne biskupi poznańscy; ale niewiadomo którego roku. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej był on murowanym, dach na nim ze starości spadał i zewsząd do kościoła zaciekało, sam gmach rysował się. Znajdował się w nim bardzo piękny obraz Zmartwychwstania Pańskiego. Kolatorem jego była kapituła warszawska, a beneficium należało do kościoła szpitalnego Św. Marcina w Warszawie. Obowiązki duchowne pełnili przy nim dwaj wikariusze. Uposażeniem jego były dziesięciny ze wsi Posiadały i role pod wsią Rososze. Po wizycie Goślickiego i w skutek zalecenia wizytatora, kapituła restaurowała od samych fundamentów kościół cegłowski, a tak restaurowany poświęcił wraz z ołtarzem wielkim i trzema dzwonami, pod tytułem Św. Jana Chrzciciela i Św. Andrzeja Apostoła w dniu 21 Grudnia 1629 roku Madej Łubieński, ówczesny biskup poznański.

    W roku 1603 znajdowała się w Cegłowie szkoła, a przy niej rektorem był jakiś Wawrzyniec Wroncius, którego dochodem były dziesięciny ze wsi Piaseczna i Dzielnik.

    Ślady w archiwum konsystorskiem w Poznaniu mówią, że miasteczko to miało już w 16. wieku szpital bez uposażenia.

    CEGŁÓW dzisiaj: parafia Św. Jana Chrzciciela 
    Pl. Anny Jagiellonki 16; 05-319; Cegłów; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7570117
    dekanat: Mińsk Mazowiecki-Narodzenia NMP diecezja: warszawsko-praska ---
    CzerwonkaKto i kiedy kościoł parochialny we wsi Czerwonce założył, o tem niema najmniejszego śladu w archiwum konsystorskiem w Poznaniu. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół ten był drewnianym, bardzo zaniedbanym, z złym dachem, o trzech ołtarzach. Uposażeniem jego, prócz folwareczku w Czerwonce, były dziesięciny ze wsi Orzechowa, Sulki i Koszewice, których atoli właściciele dziesięcin tych oddawać nie chcieli, albo też oddawali co i jak im się podobało.

    Dom szkólny cały upada, i jużby był dawno upadł, gdyby go rektor nie podpierał. Rektorem jest Wojciech z Cegłowa, człowiek podeszłego wieku. Ma około piętnaście dzieci do uczenia. Kolega jego jest oraz zakrystyanem. Dochody szkoły są bardzo szczupłe i składają się z dziesięciny ze wsi Borze, z której rektor ani samego siebie, ani też swego kolegi utrzymać nie może."

    CZERWONKA LIWSKA dzisia: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika. 
    Czerwonka Liwska 1; 07-111; Wierzbno; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7912314
    dekanat: Grębków diecezja: siedlecka
    DługaWieś Długą (Kościelną) darował kapitule kolegiaty warszawskiej jakiś Mikosius, zapewne jeszcze w 15. wieku. Kapituła ta wystawiła w niej naprzód kaplicę, a później kościoł, który wyniesionym został do rzędu parochialnych, ale w którym roku, nie wiadomo mi. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół ten był drewniany, świeżo szkudłami pokryty, wewnątrz ozdobny (interius non deformis). Zawierał w sobie trzy ołtarze z pięknemi obrazami i był pod tytułem Św. Anny i Św. Trójcy. Księgi jego metryk i ślubów zaczynały się od roku 1592. Uposażeniem kościoła było półtora łanu roli w Długiej kościelnej, inaczej duchownej zwanej i dziesięciny z Długiej szlacheckiej i Skrody. Sama wieś Długa kościelna była prestymonialną Tomasza Floriusa, kanonika warszawskiego, a proboszczem, czyli plebanem w niej był Grzegorz z Warki, także kanonik warszawski, obydwaj bardzo złego życia. Zaczem i parochianie nie byli lepsi od swoich pasterzy. Wizyta Goślickiego opiewa, że w tej parochii było wielu zatwardziałych grzeszników, rzadko do kościoła uczęszczających. - Kościół w Długiej z niedbalstwa plebanów swoich utracił pierwotną erekcyą. W miejsce jej nadał mu nową w roku 1630 Maciej Łubieński, owczesny biskup poznański  ("Innomine Domini Amen. Mathias Lubieński Dei et Apostolicae Sedis gratia Episcopus posnaniensis, ad perpetuam rei memoriam...  Praesentibus Adm. Reverendis Dominis Praelatis et Canonicis, Swentoslao Strzałkowski , Archidiacono posnaniensi, Stanislao Kokalewski Cantore, Stanislao Wydzierzewski Custode, Joanne Baykowski suft'mganeo posnaniensi, Arehidiacono sremensi, Stanislao Necr Archidiacono posnaniensi, Joanna Stanislao Bruczkowski Cancellario, Stanislao Grabia, Andrea Gulejowski, Andrea Hersztopski, Martino Moręski Theologo, Martiali Sebestero Jurista, Joanne Skidziński, Alberto Biskupski, Anselmo Raciborski, Adriano Wielewicki, Stanisiano Żukowski, Georgio Gowarzewski, Potro Mieszkowski capitulariter congregatis.") 

    Rektorem szkoły w Długiej z r. 1603 - jest Wojciech Kąkol z Długiej. Dom szkólny rozebrany, stawia na nowo pleban miejscowy. Rektor szkoły pobiera od plebana dziesięć złotych. Innych dochodów odmawiają rektorowi. Temi innemi dochodami rektora szkoły podług wizyty Łubieńskiego, z roku 1629 były dziesięciny z wójtostwa w Długiej kościelnej, ze wsi Długiej szlacheckiej i ze wsi Sulewa; z tych dziesięcin atoli utrzymywać musiał zakrystyana i kantora.

    DŁUGA KOŚCIELNA dzisiaj: parafia Św. Anny 
    Długa Kościelna, ul. Powstania Styczniowego 83; 05-074; Halinów; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7836080
    dekanat: Warszawa-Rembertów diecezja: warszawsko-praska
    GrębkówWieś Grębkowo, czy też Grębków, należała od wieków do biskupów poznańskich, z których Andrzej Gosławicki założył tu kościół parochialny w roku 1425 dnia 27 Października wcieliwszy do nowo utworzonej tym sposobem parochii wsie Polidow wielki, Słuchocin, Suchą, Boim i Kałuszyn, oderwawszy je od kościołów w Liwie i Mińsku. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół w tej wsi był drewniany, poświęcony pod tytułem Św. Bartłomieja i Pawła Apostołów, Św. Stanisława biskupa i męczennika i Św. Mikołaja biskupa; podłoga w nim była w prezbiteryum z cegły, w innych częściach kościoła z gliny. Zawierał w sobie trzy ołtarze i kaplicę pod tytułem Św. Anny. Uposażeniem jego były cztery łany roli w Grębkowie, dziesięciny z tej samej wsi i dziesięciny z kilku innych wsi, jako to ze wsi Podsusze, Dębe, Woli królewskiej, Kobierna, Polidowa, Boima i Suchego Dołu. Dziesięciny te nadał kościołowi grębkowskiemu po większej części Jan Lubrański, biskup poznański w roku 1504. Posiadał kościół między innemi dokumentami i przywilej Jana Latalskiego, biskupa poznańskiego z roku 1535 na meszne ze wsi Podsusze.            

    O szkole w Grębkowic tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603: "Stanisław Krypski , rektor szkoły, pojął niedawno żonę, dla tego trzeba go oddalić, bo jest i leniwym. Ma ku pomocy kantora i dzwonnika. Dochód ich opiera się na dziesięcinach ze wsi Piotrowice i Skubniewo i na innych przychodach."

    GRĘBKÓW dzisiaj: parafia Św. Bartłomieja Apostoła 
    07-110; Grębków 14; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7930166
    dekanat: Grębków diecezja: siedlecka
    JakubówWieś Jakobowo założył Jakób z Goszczomcyc, kasztelan czerski, i od swego imienia nazwał Jakóbowem. Dla prędszego zaś wzniesienia tej nowej osady, fundował w niej w roku 1473 kościół parochialny, nadawszy mu dwa łany roli z łąkami, ogrodami dla zagrodników, placami, budynkami dla plebana i wikarych, rektora szkoły i innych sług kościelnych. Biskup zaś ówczesny poznański przydał do takowego uposażenia dziesięciny snopowe z Jakóbowa i Laziska. Kościół ten był pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny i Św. Andrzeja i Bartłomieja apostołów. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 wymagał wielkiej naprawy i zawierał w sobie bardzo piękny obraz Męki Pańskiej, który wizyta nazywa imago absoletissima.

    O szkole w Jakóbowie wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603, mówiąc, że szkoła miała izbę ogrzewaną, dwie komory i sień, i że rektorem szkoły był niejaki Andrzej Zaboblicki.

    JAKUBÓW dzisiaj: parafia Św. Anny 
    Jakubów 18; 05-306; Jakubów; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/7579193
    dekanat: Mińsk Mazowiecki-Narodzenia NMP diecezja: warszawsko-praska

    Mińsk Mazowiecki

    Miasteczko Mińsk nad rzeczką Srebrną jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Mińskich, herbu Prus. Gdy podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej kościół miał erekcyą z roku 1422, przeto nie podpada wątpliwości, że założycielami tego kościoła są Mińscy, którzy przed rokiem 1468 pisali się z Gościeszyc. Kościół ten był pierwiastkowo drewniany; w 16. wieku wznieśli go Mińscy z cegły palonej. Na początku 17. wieku pogorzał i w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 jeszcze nie był całkiem naprawiony. Zawierał w sobie trzy kaplice, to jest: 1) kaplicę Mińskich, którą założył Stanisław Miński, wojewoda łęczycki; w kaplicy tej były piękne i starożytne obrazy (1603 roku), mianowicie zasługiwał na uwagę znawców obraz Wniebowzięcia N. Maryi Panny. Sprowadził go zapewne z Włoch Stanisław Miński, wojewoda łęczycki, którego Zygmunt m. wysłał do papie'ża Klemensa VIII między innemi i po to, aby u papieża wyjednał kanonizacyę ś. Jacka;  2). Kaplica, jakiejś pani Arynkowej (herbu Lubicz)2), w której był jeden tylko ołtarz z starożytnemi obrazami. 3). Nareszcie kaplica Wolskich, którą założył w roku 1548 Mikołaj Wolski pod tytułem Bożego Ciała, ustanowiwszy i uposażywszy przy niej mansyonarzy, którym nadto Benedykt Izbieński, biskup poznański, nadał dziesięciny z Janowa.Po 1603 r. restaurował kościół ten własnym nakładem tak wewnątrz, jako i zewnątrz, nie tylko według potrzeby, jak się wizyta Łubieńskiego z r. 1629 wyraża, ale nawet do przepychu, i zaopatrzył go w wszelkie sprzęty kościelne Prokop Kostecki, kanonik warszawski, proboszcz miński. Stanisław Starczewski sufragan i opat płocki, poświęcił go wraz z wielkim ołtarzem Św. Anny, Św. Trójcy i Św. Mikołaja. Prócz bractw rzemieślniczych, jako to kuśnierskiego i szewskiego, które osobne ołtarze w kościele tym miały, I były jeszcze w nim bractwa duchowne, to jest literackie, Bożego Ciała i rożańcowe. Uposażeniem kościoła była wieś Targowka, tudzież dziesięciny z Mińska, ze wsi Nistowa należącej w roku 1603 do Chlebowicza i wsi Kądziorek, należącej wówczas do Stanisława Mińskiego.

    Prócz kościoła parochialnego były jeszcze w Mińsku następujące świątynie:

    l. Kaplica drewniana, całkiem spustoszona, waląca się, bez ołtarza, bez aparatów i innych sprzętów kościelnych. Kto i kiedy ją założył, kiedy całkiem upadła, niewiadomo mi.

    2. Kościół szpitalny pod tytułem ś. Ducha.

    O szkole w Mińsku taką czyni wzmiankę wizyta GośIickiego z roku 1603: "Rektorem jest Stanisław Jaraczewski z dyecezyi płockiej, w akademii krakowskiej promowowany na bakalarza. Taki ma plan lekcyi. Przed południem wykłada Dyalektykę Korneliusza, drugą księgę Eneidy Wirgilego, Syntax i Prozodyą. Po południu progismata Jakoba Pontana, listy poufałe (familiares) itd. Nie zaniedbuje także ćwiczeń w języku łacińskim."

    Szpital. Szpital w Mińsku założyła Anna Mińska, dziedziczka Pniewnika , uzyskawszy na to pozwolenie od Benedykta Izbieńskiego, biskupa poznańskiego dnia 21 Kwietnia 1557 roku. Uposażyła go łanem roli, zwanym wójtowski, i ogrodem zwanym gądkowskim; biskup zaś przydał do tego uposażenia dziesięcinę snopową z Woli Zaleskiej, wsi nowo wówczas założonej na ośmiu łanach miary chełmińskiej. Zygmunt August przywilejem w Piotrkowie dnia 2. Marca 1563 roku danym, uwolnił ten łan szpitalny od wszelkich ciężarów miejskich i krajowych.

    MIŃSK MAZOWIECKI dzisiaj: parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Kościelna 1; 05-300; Mińsk Mazowiecki; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/2538
    dekanat: Mińsk Mazowiecki-Narodzenia NMP diecezja: warszawsko-praska ---

    Niwiska

    Wieś Niwiska jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Niwiskich, herbu Zadora, z których atoli ręku już w 16. wieku wyszła, albowiem na początku 17. wieku posiadał ją Krysztof Żerek, niewiadomego mi herbu, bo o tej rodzinie niema wzmianki w Niesieckim. Głębiej w wiek 17. były Niwiska własnością Zaliwskich. Kościół parochialny w tej wsi założyli w roku 1486 Niwiccy. W roku 1603 wizytował go Goślicki, ówczesny biskup poznański. Znalazł go drewnianym, w dobrym stanie, ale bez podłogi, którą zastępowała ziemia dobrze ubita. W kościele znajdował się obraz bardzo starożytny Wniebowzięcia N. Maryi Panny. Po wizycie Goślickiego Michał Zaliwski, kasztelan liwski, ówczesny dziedzic Niwisk przybudował do tego kościoła kaplicę, syn zaś jego Stanisław sędzia ziemski liwski, uposażył ją w roku 1650 2000 ówczesnych złotych.

    "Szkoła (w r.1603) składa się z izby ogrzewanej, sieni i dwóch komor; wszystko jest zgniłe. Rektorem szkoły jest Andrzej Kascius, wyświęcony na subdyakona. Dochód szkoły składa się z dziesięciny pieniężnej ze wsi zwanej Dąbrowka Wylesie, i podobnej dziesięciny ze wsi Starawieś. "

    NIWISKI dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    Niwiski 40; 08-123; Mokobody; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6314324
    dekanat: Suchożebry diecezja: siedlecka ---
    OleksinWieś Oleksin założył w pierwszej połowie 16. wieku Alexy Bojemski, herbu Korab, i od swego imienia Alexy, nazwał Oleksinem. Ten sam Bojemski założył w tej nowej wsi swojej kościół parochialny - pod tytułem N. Maryi Panny i Św. Aleksego wyznawcy, uposażywszy go rolami i wystawiwszy potrzebne budynki dla proboszcza. Benedykt zaś Izbieński, ówczesny biskup poznański, nadał kościołowi temu erekcyą i poświęcił go roku 1547( Wizyta Goślickiego z roku 1603 powiada, że go poświęcił w roku 1562 Jakób, biskup enneński, która z tych dwóch dat poświęcnia kościoła jest prawdziwa, nie wiem. Erekcya tego kościoła znajduje sie w księdze biskupiej od roku 1546-1550.). Uposażeniem kościoła, prócz ról, które mu nadał Bojemski, były dziesięciny ze wsi Skroda, Rycica, Zawady, Zdzarz i Oleksin. Nadto dziesięciu poddanych z swemi domami i ogrodami.

    "Szkołę (w r. 1603) wystawił niedawno pleban, składa ona się z izby, sieni i komory. Rektorem szkoły jest Jan Zaboklicki. Za towarzyszy ma kantora i dzwonnika. Dochodem ich jest dziesięcina wytyczna folwarczna ze wsi Skroda, którą im niegdyś całkowicie wydawano, teraz zaś niechcą dawać. Druga dziesięcina tak z folwarku jako i od chłopów jest dla nich we wsi Rutka; ale i tej im odmawiają. Biorą tedy tylko całkowitą dziesięcinę od chłopów plebańskich. Nauczyciel ma tylko sześciu chłopców do uczenia.".

    OLEKSIN dzisiaj: parafia Św. Aleksego 
    Oleksin 21; 08-122; Bojmie; woj.: mazowieckie tel.: 0-25/6312489
    dekanat: Grębków diecezja: siedlecka
    WierzbnoWieś Wierzbno należała w 16. wieku do Piotra Goryńskiego, wojewody mazowieckiego, który tu kościół parochialny założyć zamyślał. Wykonaniu tego zamysłu przeszkodziła śmierć Goryńskiemu. Córka atoli jego Dorota Barzyna, wojewodzina krakowska i syn jej z pierwszego małżeństwa, Stanisław Miński, później dziedzic Wierzbna i wojewoda łęczycki, wykonali zamiar swego ojca i dziada. Wystawili około 1580 roku mieszkania dla proboszcza i wikarych, dla organisty, rektora szkoły i innych sług kościelnych, przerobili kaplicę prywatną na kościół, nadali mu dwa łany roli, wolny wręb i pastwisko w lesie dworskim. Łukasz Kościelecki, ówczesny biskup poznański, tak uposażonemu kościołowi w Wierzbnie nadawszy w roku 1583 dnia 18. Listopada erekcyą, wyniósł go do rzędu parochialnych. Maciej Łubieński, biskup poznański, nadał mu około 1629 roku dziesięciny z nowin pomiędzy wsiami Janowka i Wyględowo, i poświęcił go dnia 19. Grudnia 1629 r. pod tytułem Wszechmocnego Boga i Św. Piotra apostoła. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej znajdował się w tym kościele krzyż srebrny znacznej wielkości i misternej roboty z herbem Barzynej, która go kościołowi darowała. Zresztą sam kościół był drewniany, w dobrym stanie. Uposażeniem jego były dwa łany roli, trzej zagrodnicy i dziesięciny od 13 zagrodników z Janowka.

    "Dach na szkole (w r. 1603), acz stary, nie przepuszcza jednakże deszczu. Izba w niej większa przeznaczona jest dla uczniów, których się tu piętnastu znajduje, druga izba łącząca się z sienią i z komorą jest ozdobną. Rektorem szkoły jest Michał Andrzejkowicz, rodem z Wierzbna; examinowanym został z początków nauk z religii chrześciańskiej i złożył wyznanie wiary katolickiej. Za kolegów ma kantora Wawrzyńca Giemzika rodem z Grębkowa, a do usług kościelnych w czasie Wielkiejnocy i innych uroczystości zakrystyana Jana Krawczyka z Wierzbna. Dochodem szkoły jest dziesięcina snopowa z folwarku w Janowku, z którego rektor dostaje sześć kop żyta i sześć kop jarzyny."

    WIERZBNO dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    07-111; Wierzbno; woj.: mazowieckie
    dekanat: Grębków diecezja: siedlecka
    WiśniewKto i kiedy kościół parochialny we wsi Wiśniewie założył, niewiadomo mi. Istnął on atoli zapewne już w 15. wieku, bo wzmianka o nim znajduje się w aktach biskupów poznańskich pod dniem 5 Grudnia 1513 i 6 Marca 1514 roku. Chodziło wtedy o uregulowanie dziesięcin przeznaczonych dla kościoła wiśniewskiego. W roku 1603 był on drewnianym i w dosyć dobrym stanie. Uposażeniem jego były trzy łany roli, z których dwa łany posiadał pleban, a trzeci włościanie jego. Nadto posiadał kościół dziesięciny z ról w Wiśniewie , zwanych wojtowskie, i z karczmy tamże, tudziez dziesięciny ze wsi Turek, Kamionka, Mleczyn i Rudno stare.

    W roku 1603 dom szkólny w Wiśniewie zawierał w sobie izbę ogrzewaną, sień i komorę. Rektorem był jakiś Przeborowski, a dochody szkoły połączone były z dochodami plebańskiemi.

    WIŚNIEW k/MIŃSKA MAZ. dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    05-313; Wiśniew k.Mińska Mazowieckiego; woj.: mazowieckie tel.: 025/73976
    dekanat: Grębków diecezja: siedlecka
    Wodynie

    Wodynie, nad rzeczką Kostrzyń, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Wodyńskich, herbu Kościesza. W 16. wieku należało do Stanisława Głoskowskiego, który oderwawszy miejsce to od parochii seroczyńskiej, wystawił tu kościół, budynki dla plebana i sług kościelnych, szkołę, i uposażył nowo założony przez siebie kościół parochialny w roku 1558 łanem jednym roli (być może, iż Wodyński istotnie założył w 15. wieku kościół w Wodyniu, ale nie uposażywszy go dostateczuie, nie zapewnił mu długiej exystencyi i zapewne zaraz po śmierci jego przestał on istnieć, a dzisiejszej parochii wodyńskiej jest twórcą Głoskowski). Kościół ten wizytował w roku 1603 Goślicki, ówczesny biskup poznański. Znalazł go w dobrym stanie, drewnianym, z dwiema kaplicami i poświęconym pod tytułem Św. Piotra i Pawła. Wieś w tym roku należała do Żabickich. Kościół posiadał łan roli, łąkę nad rzeką Kostrzyniem, czterech zagrodników w Wodyniu i dziesięciny z Wodynia, Woli, Olszyc, Kamieńca, Oleśnicy i Zeliszewa. Dla wikarego były dziesięciny ze wsi Brotki, Czajkowo i. Trzcianiec.W czasie najścia Szwedów na Polskę,  za panowania Jana Kazimierza, Szwedzi spalili kościół w Wodyniu wraz z budynkami plebańskemi. Odbudował go na nowo ówczesny pleban miejscowy Krzysztof Choiński, wsparty od dziedziczki miejsca Maryanny z Radzanowa Wybranowskiej, wojewodziny dorpackiej. Nowy ten kościół poświęcił wraz z dwoma ołtarzami w dniu 10. Września 1661 roku Wojciech Tholibowski, ówczesny biskup poznański, nadawszy mu ten sam tytuł ś. Piotra i Pawła.

    W roku 1603 dom szkólny o kilku izbach i komorach w dobrym stanie. Rektorem szkoły był Andrzej z Kuflewa i miał kilku kolegów, to jest., zapewne kantora i tak zwanych młodzieńców. Wszystkich dochodem były dziesięciny ze wsi Zebrak, od zagrodników w Zimnej Łące i od dwóch młynarzy w Turcu (Turzcu).

    WODYNIE dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    08-117; Wodynie 70; woj.: mazowieckie
    dekanat: Domanice diecezja: siedlecka

    Dekanat Mszczonowski

    Parafia

    Opis

    MszczonówMiasteczko Mszczonów w ziemi sochaczewskiej było starostwem niegrodowem, znajdującem się w długim przeciągu czasu w ręku rozmaitych rodzin mazowieckich, jako to Radziejowskich, Prażmowskich, Ossolińskich, Łuszczewskich. Kościół parochialny założyli w niem książęta mazowieccy, ale w którym roku, niewiadomo. Najdawniejsza o nim wzmianka jest w archiwum kapitulnem poznańskiem pod rokiem 1324. W tym roku Ziemowit książę mazowiecki zamienił wieś Gozdów należącą do kościoła mszczonowskiego ( wieś tę przywrócił kościołowi mszczonowskiemu w r 1377 Ziemowit Trojdem), dając za nią kościołowi temu część wsi książęcej Mszczonowa, ale już w roku 1377 był Mszczonów miastem i w tym roku jakiś Prandota (oppidanus mszczonoviensis alias haeres de Gurba) mieszczanin mszczonowski i dziedzic Gurby, darował kościołowi mszczonowskiemu i proboszczowi jego Marcinowi, zwanemu Liczak, dwa łany roli. Kościół ten wizytował w roku l603 Wawrzyniec Goślicki, ówczesny biskup poznański Był on wtedy murowany, i przed kilku laty spalony, w skutek czego tak osłabiony, że ściany jego musiały być podtrzymywane słupami drewnianemi. Poświeconym był pod tytułem Św. Jana Chrzciciela. Radziejowscy przybudowali do niego kaplice Św. Anny, która miała swoje osobne małe uposażenie i w której zapewne były groby z nagrobkami i wizerunkami tej rodziny. Kaplica ta została w roku 1660 odświeżoną i ozdobioną. Prócz folwarku w Mszczonowie i rozmaitych małych legatów, uposażeniem kościoła były dziesięciny ze wsi Adamowice, Kosiny, Powąski, Karnice, Gurba, Szeligi, Zdzieszyn, Baranów, Gzdów, Korabiewice, Żuków, Szczawinek, Wrzenca, Wola wrzencka, Drogon, Wola drogońska, Kalienczyń, Słabomierz , Ruda radziejowska, Nieczki, Brzozokoł, Radziejo wice, Krze, Kamionka, Grzegorzowice, Gnojna, Kaczków, Gomba, Markow i t. d. Probostwo tutejsze należało do kapituły poznańskiej, która tu utrzymywała plebana i dwóch, lub trzech wikarych.

    Kościołek Św. Wawrzyńca. Prócz kościoła parochialnego był jeszcze w r. 1603 w Mszczonowie kościołek pod tytułem ś. Wawrzyńca, świeżo wówczas wybudowany z drzewa; stał na przedmieściu i miał małe uposażenie dziesięcinami.

    O szkole w Mszczonowie taką czyni wzmiankę z roku 1603: "Dom szkólny jest pokryty dobrze. Dla rektora szkoły jest dziesięcina z Mszczonowa, wartości dziesięciu złotych. Ten sam rektor pobiera od prześwietnej kapituły (poznańskiej) sześć złotych."

    MSZCZONÓW dzisiaj: parafia Św. Jana Chrzciciela 
    ul. Kościelna 6; 96-320; Mszczonów; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8571684
    dekanat: Mszczonów diecezja: łowicka
    BabskWieś Babsk jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Babskich, herbu Radwan, w której roku była jeszcze na początku 17. wieku. Kościół parochialny w tej wsi założyli Babscy; nie wiadomo mi atoli, w którym roku. W roku 1603 kościół ten był drewniany, pod tytułem Ś. Stanisława biskupa, poświęcony. Uposażenie jego było zapewne bardzo szczupłe, bo wizytator nie zastał przy kościele ani proboszcza, ani wikarego, ani też nareszcie rektora szkoły, którzy siłą tu zapewne utrzymać nie mogli. Innej zapewne przyczyny opuszczenia przez duchownych tej świątyni Pańskiej nie było.
    BABSK dzisiaj: parafia  Św. Antoniego Padewskiego 
    Al.Lipowa 33; 96-200; Rawa Mazowiecka; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8150288
    dekanat: Biała Rawska diecezja: łowicka
    BiałaMiasteczko Biała należało od 16. wieku począwszy, do biskupów chełmskich. Kto i kiedy w niem kościół parochialny założył, niewiadomo mi. W roku 1603 był on murowanym, ale w najopłakańszym stanie. "Sam kościół - mówi wspomniona wizyta - jest jakokolwiek pokryty, ale ściany i fundamenta, podpory murów (bases murorum) walą się; drzwi złe; okna zniszczone, ołtarze zrujnowane i nagie (nudata). Kościół poświęconęm był pod tytułem Św. Wojciecha, biskupa. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Białej, były dziesięciny ze wsi Lipie, Starawieś, Kaleszyn, Chodnów, Gośliny, Szczuki wielkie, Szczuki małe, Swiejki wielkie, Swiejki małe, Rzymiec, Laski, Turobojewice, Lutobory, Krochów, Bilsko, Podlesie i t. ci.

    Podług wizyty Gośłickiego była w Białej szkoła, a przynajmniej fundusz na jej utrzymywanie (bo domu szkólnego nie było), to jest dziesięciny dla rektora szkoły ze wsi Białe małe. Białe wielkie, Konieczyn, Marchwiałty."

    BIAŁA RAWSKA dzisiaj: parafia Św. Wojciecha Biskupa i Męczennika 
    Pl. Kościelny 4; 96-230; Biała Rawska; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8159442
    dekanat: Biała Rawska diecezja: łowicka
    ChojnataWieś Chojnata, zwana Chojnatą mniską, należała do lubińskiego klasztoru XX. Benedyktynów w Wielkiej Polsce. Księża Benedyktyni założyli też zapewne kościół parochialny w tej wsi, ale w którym roku, niewiadomo. Kościół ten  w roku 1603, był drewniany, poświęcony pod tytułem Św. Marcina biskupa, w złym stanie. Obowiązki duchowne pełnili księża Benedyktyni. przysłani tu z Lubinia. Kolatorem jego był każdoczesny opat lubiński. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Chojnacie z sześciu kmieciami
    i sześciu opróżnionemi placami kmiecemi, były dziesięciny ze wsi Chojnata mniska, Chojnata Pańska, Bielewki, Turowa. Wola, Michałowice, Wyletyn, Gołyń, Chrzonowice, Paplin, Wędrogów, Zawady, Borzyce, Część Pękaszewskiej Woli.
    O szkole w Chojnacie czytam taką wzmiankę: "Z tego (z dziesięcin) opatrywanym jest wikary i rektor szkoły."
    CHOJNATA dzisiaj: parafia Św. Marcina Biskupa i Męczennika 
    Chojnata 27; 91-111; Kowiesy; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8317028
    dekanat: Mszczonów diecezja: łowicka
    JeruzalKto i kiedy kościół parochialny we wsi Jeruzalu, należącej na początku 17. wieku do Łajszczewskich, herbu Prawdzic, założył, niewiadomo. W roku 1603 był w tej wsi kościół drewniany, pod tytułem Św. Mikołaja poświęcony. Uposażeniem jego, prócz
    folwarczku w Jeruzalu, były dziesięciny ze wsi Patok, Łysawola, Biernik, Staropol, Łajszczew, Zator, Zatorska Wola, Pękoszew, Pękoszewska Wola, Wola Jeruzalska,Chełmice leśne, Psary, Doleck.
    W roku 1603 była w Jeruzalu szkoła, a rektor jej pobierał dziesięciny ze wsi Staropol
    JERUZAL SKIERNIEWICKI dzisiaj: parafia Podwyższenia Krzyża Świętego 
    Jeruzal 75; 96-111; Kowiesy; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8317293
    dekanat: Mszczonów diecezja: łowicka
    LutkówkaWieś Lutkowka należała na początku 17. wieku do Mikołaja: Osuchowskiego. Kto i kiedy kościół parochialny w niej założył, niewiadomo. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół ten, poświęcony pod tytułem Św. Trójcy, drewniany, znajdował się w jak najopłakańszym stanie, cały zewnątrz i wewnątrz spustoszały, bez dachu, z dziurawemi oknami. Uposażeniem jego były role w Lutkowce, które Osuchowski zajął, tudzież dziesięciny ze wsi Sebranka, Wygnanka, Gnojna stara, Lipie, Pietrykozy i t. d.
    Wizyta Goślickiego z roku 1603 tak wspomina o szkole w Lutkowce: "Domów plebańskiego, wikarych i szkólnego niema ani śladu; teraźniejszy bowiem pleban z rektorem szkoły mięszkają w domach, które niegdyś, jak wielu utrzymuje, były mięszkaniami poddanych plebańskich."
    LUTKÓWKA dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    Lutkówka 4; 96-323; Osuchów; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8574404
    dekanat: Mszczonów diecezja: łowicka
    OjrzanówOjrzanów jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Ojrzanowskich, herbu Junosza, którzy tu kościół parochialny założyli, nie wiadomo atoli kiedy. W roku 1526 Małgorzata Ojrzanowska, ówczesna właścicielka Ojrzanowa ustanowiła przy tym kościele mansyonarzy, wyznaczywszy na ten cel 1000 ówczesnych złotych. Po Ojrzanowskich posiadali Ojrzanów Goryńscy, którzy do kościoła miejscowego przystawili piękną kaplicę pod tytułem Św. Anny, przeznaczywszy ją na groby familijne. Nareszcie na początku 17. wieku stali się właścicielami Ojrzanowa Mińscy; mianowicie zaś Stanisław Miński, wojewoda łęczycki. W roku 1603 wizytował kościół ojrzanowski Wawrzyniec Goślicki, ówczesny biskup poznański. Znalazł kościół tutejszy murowanym, pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny poświęconym. W kaplicy św. Anny był nagrobek któregoś z Goryńskich z r. 1562. Uposażeniem kościoła prócz półtora łanu roli w Ojrzanowie, łąk i ogrodów, były dziesięciny z Ojrzanowa, Zelechowa , Zalesia, Naturkowa i t. d.
    "Dla rektora szkoły wyznaczona jest dziesięcina ze wsi Ojrzanowa. Pobiera on także dziesięcinę z ról dwóch młynarzy, nazwanych Naturkowie."
    ŻELECHÓW dzisiaj: parafia Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Kościelna 10; 96-321; Żabia Wola; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8579815
    dekanat: Tarczyn diecezja: warszawska
    OsuchówZe wsi Osuchowa pochodzą Osuchowscy, rodzina mazowiecka, herbu Gozdawa, z których jeszcze na początku 17. wieku posiadał ją Mikołaj Osuchowski. Kościół w tej wsi założyli Osuchowscy, ale w którym roku nie wiadomo. W roku 1603, kościół ten był drewniany, pod tytułem Św. Stanisława, zupełnie spustoszony, plebana przy nim nie było. Role plebańskie w Osuchowie zajqł Osuchowski.
    OSUCHÓW dzisiaj: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika 
    96-323; Osuchów 93; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8574470
    dekanat: Mszczonów diecezja: łowicka
    Regnów
    Kto i kiedy kościół parochialny w Regnowie, wsi rządowej, należącej do storostwa rawskiego (posiadanego za Augusta III  przez Lanckorońskich) założył, niewiadomo. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej był tu kościół drewniany.
    REGNÓW dzisiaj Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny 
    96-232; Regnów 7; woj.: łódzkie tel.: 0-46/8131688
    dekanat: Biała Rawska diecezja: łowicka
    RembertówRembiertów jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Rembiertowskich, niewiadomego mi herbu, bo Niesiecki o nich nie wspomina, a przecież była to familia można, spokrewniona z Parysami i jeszcze na początku 17. wieku posiadająca jakąś część Rembiertowa wraz ze Stanisławem Parysem, wojewodą mazowieckim  (Niesiecki nazywa tego Parysa Hieronimenl). Kościół parochialny w tej wsi założyli Rembiertowscy około 1420 roku. W roku 1603 kościół ten znajdował się w dobrym stanie, był
    postawiony z drzewa i poświęcony pod tytułem Św. Jana Chrzciciela. Kolatorami jego był wspomniony wyżej Parys i Rembiertowscy. Uposażeniem kościoła, prócz trzech łanów roli w Rembiertowie, były dziesięciny ze wsi Wylezin, Kawie, Ryczki, Racibor, Kawenczyn, Pawłowice, Kopana, Księża Wola, Oborula, Kocierany, Kruszew, Kruszewek, Zalesie, Wola Zaleska, Michrów, Wola michrowska.
    Z roku 1603 taka jest wzmianka o szkole w Rembiertowie: "Dom szkólny jest w dobrym stanie i dobrze pokryty. Dziesięcina ze wsi Ryczki służy rektorowi. Pr6cz tego bierze on jeszcze (ex impetrationibus) dwa złote, groszy dziesięć."
    REMBERTÓW dzisiaj: parafia Św. Jana Chrzciciela 
    Rembertów 58; 05-555; Tarczyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7773313
    dekanat: Tarczyn diecezja: warszawska
    SkułyWieś Skuły jest gniazdem starożytnej mazowieckiej rodziny Skulskich, herbu Rogala, która ją jeszcze na początku 17. wieku wspólnie z Nadarzyńskimi posiadała. Skulscy zapewne kościół parochialny w tej wsi założyli, ale kiedy, niewiadomo. W roku 1603 był w tej wsi kościół drewniany, poświęcony pod tytułem WWSS w złym bardzo stanie. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Skułach, były dziesięciny ze wsi Słubica, Bukowka, Grzmiąca i Skuły.
    O szkole r. 1603: "Domy wikarych i szkólny w których mieszkają bardzo są podobne do szałasów pasterzy. Rektor szkoły pobiera dziesięcinę od trzech kmieci plebańskich."
    SKUŁY dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    96-311; Skuły 4; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8579876
    dekanat: Mszczonów diecezja: łowicka
    SzadkowiceKto i kiedy kościół parochialny we wsi Szadkowicach, należącej w początkach 16. wieku do Olszewskich, założył, nrewiadomo. W r 1603 kościół ien był drewniany, w złym stanie, poświęcony pod tytułem 11,000 Panien; Olszewscy przystawili doń świeżo kaplicę, także z drzewa, przeznaczywszy ją zapewne na groby swoje familijne. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku o pięciu łanach roli z trzema kmieciami i dwoma zagrodnikami, były dziesięciny ze wsi Szadkowice i Paprotnia.
    O szkole w Szadkowicach z roku 16031 tylko tyle: »Dom szkólny jest dobrze pokryty."
    TarczynKto i kiedy kościół parochialny w Tarczynie, mieście należącem niegdyś do probostwa kolegiaty Św. Jana Chrzciciela w Warszawie, założył, nie wiadomo. Wprawdzie Adam Rostkowski, biskup filadelfiński, proboszcz tej kolegiaty w dziele swojem Clypeus Oleri Poloni, wydanem w roku 1727 przywodzi przywilej, którym Kazimierz książę mazowiecki w roku 1303 (sic) pozwala kapelanowi swemu Janowi wieś albo miasto Tarczyno (villam seu Civitatem) należącą do kościoła tarczyńskiego, osadzić na. prawie magdeburskiem. Ale przywilej ten nie dał Kazimierz książę mazowiecki bo w roku 1303 nie było żadnego Kazimierza księcia mazowieckiego, i w prawdziwych przywilejach z początku 14. wieku inny jest styl i forma, ale dał go jaki Janikowski lub jaki Dyamentowski. Cóżkolwiek atoli bądź, kościół ten istnął już w 14. wieku, albowiem w r. 1406 Janusz książę mazowiecki wynosząc kościół ś. Jana Chrzciciela w Warszawie do rzędu kolegiat, dla proboszcza tej
    kolegiaty przeznaczył kościół, czyli raczej beneficium tarczyńskie. W archiwum konsystorskiem w Poznaniu są
    ślady kościoła w Tarczynie dopiero na początku 16. wieku. Tak np. '" aktach biskupich z roku 1512 znajduje się pod dniem 23. Marca erekcya ołtarza pod tytułem ś. Anny i Ś. Stanisława w kościele tarczyńskim.
    Kościół tarczyński w roku 1603 był już murowanym, poświęconym pod tytułem Św. Mikołaja biskupa i w dobrym stanie, chociaż już okazywał znaczną starożytność. Przybudowaną była do niego kaplica ś. Anny przez Mrokońskich, mająca swoje osobne uposażenie i druga kaplica Ś. Stanisława z osobnem uposażeniem i dwiema ołtarzami, fundacyi dziedziców Jeżewic (Jeżowskich?). Kościół posiadał znaczną bibliotekę darowaną przez Jana Kwasika, plebana niegdyś w Gieranowie, teologa króla Zygmunta Augusta. W zbiorze tym znajdowało się wiele dziś rzadkich dzieł, należących do literatury polskiej, jakoto Sznebergera, Grzegorza Samborczyka , Stankara itp.. Prócz proboszcza pełniło obowiązki duchowne przy tym kościele trzech mansyonarzy, bo fundusz ustanowiony na czterech, nie wystarczał. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Tarczynie, złożonego z dwóch łanów roli, były dziesięciny ze wsi: Jeżewice , Świętochow, Suchydoł, Młochow, Wola młochowska, Many, Krakowiany, Wola Krakowińskich, Plany, Parul, Garbatki, Szamoty wielkie, Szamoty małe, Szczuki, Gąski, Wola Mrokowskich, Prace pasne, Prace sędzicowe, Wola Prackich, Komorniki, Jerzany, Bystrzanow, Nosy, Sucha Struga, Duki, Grzędy, Kotorydze, Przypki, Wola Księża, Drozdy, Tarczany, Kosuty.
    Kościół tarczyński jeszcze w roku 1603 w dobrym stanie, wizyta Łubieńskiego o 27 lat później, to jest w roku 1630 odbyta, tak opisuje: "Kościół parochialny w mieście Tarczynie pod tytułem Św. Mikołaja, należący do probostwa warszawskiego, jest cały murowany, lecz winą czasu (tcmporis injuria) i z niedbalstwa poprzedników w ścianach swoich osłabiony i brudny." Wkrótce po wizycie Łubieńskiego restaurował go sławny Gabryel
    Władysławski , proboszcz warszawski, nauczyciel Władysława IV. Podczas wojny szwedzkiej za panowania Jana Kazimierza i nierządu krajowego pod następnemi panowaniami, kościół tarczyński . znowu zaczął upadać; podźwignął go Kazimierz Jan Szczuka, biskup chełmiński, proboszcz warszawski, jak nagrobek jego w kościele tarczyńskim i Niesiecki uczy. Ostatni mówi o nim: "Domy boskie w Łomży i Tarczynie jego szczodrobliwością nowym kształtem przeformowane."
    Kościół tarczyński zawiera w sobie następujące nagrobki marmurowe: Gabryela Władysławskiego, Janusza Potrykowskiego, Marcina Dębskiego i żony jego Reginy z Olszewskich, Kazimierza Szczuki.

    Prócz kościoła parochialnego znajdowała się niegdyś w Tarczynie kaplica ś. Doroty Panny i Męczenniczki. Stała na przedmieściu, była z drzewa postawiona i za uposażenie miała łan jeden roli. Kto i kiedy ja założył, nie wiadomo. Na kilka lat przed wizytą Łubieńskiego runęła z starości. "Jest w tem mieście - mówi wizyta Łubieńskiego z roku 1630 - kaplica drewniana pod tytułem Św. Doroty. Przed kilku laty runęła ona z starości, lecz teraźniejszy proboszcz warszawski wystawił ją na nowo." Nareszcie kaplica ta spaliła się w pierwszej połowie 18. wieku i odtąd odbudowaną nie została, a fundusze jej wcielono do majątku kościoła parochialnego tarczyńskiego.

    W roku 1603 dom szkólny w Tarczynie był murowany, w dobrym stanie i dobrze pokryty. Uposażeniem szkoły było między innemi 160 kop groszy pragskich przez Mikołaja Kobylnickiego. Summa ta przynosiła 10 grzywien procentu rocznie; z tych dziesięć grzywien przeznaczył Kobylnicki jednę grzywnę na. ubogich uczniów rodem z Tarczyna, słuchających nauk na akademii krakowskiej; jedną grzywnę na ubogie dziewice, rodem z Tarczyna, idące
    za mąż; jednę grzywnę na wychowanie podrzutków z Tarczyna; nakoniec siedm grzywien na szkołę tarczyńską.

    Szpital w Tarczynie założył w roku 1549 Wojciech Jeżewski, dziedzic Jeżewca, wsi do parochii tarczyńskiej należącej, kasztelan warszawski. Biskup zaś ówczesny poznański, Benedykt Izbieński uposażył go dziesięcinami ze wsi Starogrodzkiej Woli. Później szpital ten posiadał łan roli i małe sumki. Majątkiem jego zawiadował magistrat tarczyński.

    TARCZYN dzisiaj: parafia Św. Mikołaja Biskupa i Męczennika 
    ul. Ks. Oszkiela 5; 05-555; Tarczyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7277066
    dekanat: Tarczyn diecezja: warszawska

    Zdziary

    Kto i kiedy kościół parochialny we wsi Zdziarach założył, nie wiadomo. Istniał on atoli już na początku 16. wieku, albowiem w księgach konsystorza poznańskiego jest o nim wzmianka pod rokiem 1529. Na początku 17. wieku Zdziary należały do Macieja Leniek, kasztelana dorpackiego, starosty rygskiego i nowogrodzkiego (za panowania Stanislawa Augusta wieś ta należała do Wielopolskich), który w tej wsi w miejsce starego nowy kościół około
    1600 roku z. drzewa wystawił i pod tytułem Św. Anny i Św. Mikołaja poświęcić dał, a uposażywszy go hojnie na nowo wcielił za pozwoleniem Wawrzyńca Goślickiego, ówczesnego biskupa poznańskiego, do klasztoru xx. Augustyanów w Mstowie. Odtąd XX. Augustyanie mstowscy sprawowali w tym kościele obowiązki duchowne. Uposażeniem kościoła były pięć łanów roli, łąki, ogrody, trzej kmiecie i dziesięciny ze wsi Rokitnica, Jankowice, Markowice, Wał, Promnik, Rudki, Strzałki, Samborz, Zdziary.
    O szkole w Zdziarach taką znajduję wzmiankę w wizycie Goślickiego z roku 1603: "Około mięszkań księży
    i szkoły, niema nic, coby ruiną groziło."
    ŻDŻARY dzisiaj: parafia Św. Mikołaja Biskupa 
    Żdżary 74; 26-420; Nowe Miasto n/Pilicą; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6744129
    dekanat: Nowe Miasto diecezja: łowicka

    Dekanat Piaseczyński

    Parafia

    Opis

    Piaseczno

    Miasteczko Piaseczno, starostwo niegdyś w ziemi warszawskiej niegrodowe ( Płata wojska z roku 1771. nie nazywa Piaseczna starostwem, tylko dzierżawą, którą w tym roku trzymał Mikołaj Piaskowski, podkomorzy krzemieniecki, płacąc z niej kwarty 2708 zł. 13 gr.. 4 denary) posiada kościół parochialny, którego rok założenia i założyciel nie jest wiadomy. Zapewne jest on dziełem któregoś z książąt mazowieckich i był już w roku 1603 murowanym, starym i mocno nadwerężonym. Wizytował go w tym roku sławny Wawrzyniec Goślicld, biskup poznański i to o nim mówi: "Kościół w Piasecznie jest cały murowany i poświęcony pod tytułem WWSS. lecz niedobrze pokryty i dla tego kościół rujnuje się nie pomału. Zawiera w sobie trzy ołtarze." Po wizycie Goślickiego kościół ten naprawiono i w miejsce dawnego, czasem i zaciekaniem deszczu zniszczonego wielkiego ołtarza, umieszczono w nim nowy wielki ołtarz, który Maciej Łubieński, naówczas biskup poznański dnia 23. Stycznia 1630 roku konsekrował.. W tym samym dniu poświęcił tu Łubieński dzwon wielki pod tytułem ś. Stanisława biskupa i męczennika.W roku 1603 uposażeniem kościoła był folwark, nazwany Zastawie i dziesięciny z Piaseczna, ze wsi Łbiska, Dąbrowka i Nowa Wola. Folwark kościelny składał się z dwóch łanów roli, łąk i miał bardzo wielką robociznę. Przy kościele było bractwo Ś. Anny. Po czasach Władysława IV. i Jana Kazimierza w skutek wojen i niedbalstwa parochian kościół parochialny w Piasecznie podupadł bardzo. Podźwignął go w przeszłym wieku książę August Sułkowski, starosta piaseczyński, a restaurowany poświęcił Dembowski, biskup płocki.

    W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 dom szkolny zawierał w sobie dwie izby, jedną przeznaczoną na szkołę, w drugiej mieszkał rektor. Dochód tego był taki: pobierał dziesięcinę z ról szlachty zagrodowej w Skolimowie, dziesięcinę od młynarza w Piasecznie i dziesięcinę z Jastrzębia od wójtów (de agris advocatorum); Nadto proboszcz dawał mu z swoich dochodów 16 ówczesnych złotych według dawnego zwyczaju. W dwadzieścia kilka lat później, to jest w roku 1630 podczas wizyty Łubieńskiego szkoła była tu już całkiem zaniedbana. dom szkólny bez dachu stał pustkami i rektora przy nim nie było. Łubieński zalecił przeto surowo proboszczowi, aby wspólnie z parochianami , mianowicie zaś mieszczanami piaseczyńskimi dom szkólny naprawił i nauczyciela ustanowił. Czy nakazowi zacnego biskupa wizytatora stało się zadosyć i czy później szkoła w Piasecznie była, niewiadomo mi.

    Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 znajdował się w Piasecznie szpital świeżo wystawiony w miejsce spalonego. Uposażenie jego było bardzo szczupłe, posiadał bowiem tylko dwa ogrody i plac pusty w mieście. Zresztą ubodzy w nim przytułek mający utrzymywali się z jałmużny. W 17. wieku uposażył ten szpital Raciborski, dziekan i oficyał warszawski, ten sam który miał zatargi z Jezuitami warszawskimi. Przeznaczył na ten cel dochody w roku 1628 z swojej wsi dziedzicznej zwanej Zgorzała, w ziemi i powiecie warszawskim położonej, podzieliwszy te dochody, nasamprzód na ubogich szpitala w Piasecznie, potem w znacznej części na utrzymywanie ubogich uczniów szkoły przy kolegiacie warszawskim ś. Jana Chrzciciela, na koniec na ubogich uczniów akademii krakowskiej.

    Babice

    Wieś Babice jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Babickich, herbu Dołęga, ale z rąk tej rodziny wyszła już w szesnastym wieku, albowiem na początku 17. wieku posiadali ją Radzimińscy. Kto i kiedy kościół parochialny w tej wsi założył, niewiadomo mi. Będzie on zapewne dziełem Babickich i na kilka lat przed wizytą Goślickiego w roku 1603 odbytą. albo runął ze starości, albo też się spalił, albowiem Goślicki zastał tu w tym roku kościół nowy, z drzewa postawiony, jeszcze niezupełnie skończony i niepoświęcony, noszący tytuł Wniebowzięcia N. Maryi Panny. Kolatorem jego był Wojciech Radzimiński Uposażeniem kościoła, prócz roli w Babicach było meszne, czyli sep z Babic i dziesięciny z Latochorzewa, Grot, Gorc, Blizna. Macierzysz, Zielonki, Mościska, Gołąbki. Mory, Orły.
    BABICE STARE dzisiaj: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    Rynek 17; 05-082; Babice Stare; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7229045
    dekanat: Laski diecezja: warszawska

    Czersk

    Miasto Czersk, stolica ziemi tego nazwiska, a poprzednio jednej dzielnicy książąt mazowieckich, ma kościół parochialny, którego data założenia niewiadoma. Zdaje się atoli, że powstał dopiero po przeniesieniu archidyakonatu do Warszawy na początku 15. wieku. Przywilej zaś, którym książę mazowiecki Konrad kościół ten w roku 1240. uposaża jest podrobionym, jak to styl tego przywileju, używany w 16. i 17. wieku w kancelaryach naszych, i tytuł księcia pruskiego, którym Konrad nigdy nie był, oraz podpis jego własnoręczny dostatecznie okazuje. Wizyta Goślickiego w roku 1603 odbyta tak kościół .ten opisuje: "Kościół parochialny w Czersku jest cały z drzewa postawiony, wyjąwszy zakrystyą, kaplice świętej Trójcy i dzwonnicę, które są murowane i stykają się z kościołem. Sam kościół jest pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny. Podłoga w nim jest czysta (mundum), równa i prosta, ale w większym chorze nieco wyżej z czworobocznych cegieł wyniesiona. u Kościół zawierał w sobie sześć ołtarzy i trzy kaplice, to jest, kaplicę Ś. Anny, fundowaną przez Jakóba Borowskiego, kanonika warszawskiego, plebana czerskiego i w niej bractwo świętej Anny odprawiało swoje nabożeństwo; kaplicę fundacyi Turowskich i kaplię ś. Trójcy, Dwie pierwsze były z drzewa stawiane. Prócz bractwa ś. Anny było jeszcze przy tym kościele bractwo literackie. Szwedzi podczas najścia swego na Polsk~ za panowania Jana Kazimierza spalili kościół ten i jeszcze w roku 1661 podczas wizyty Tholibowskiego nie był on na nowo odbudowanym, a nabożeństwo odprawiało się w kaplicy ś. Trócy murowanej i na prędce na ten cel wyporządzonej. Wkrótce atoli potem w miejsce spalonego kościoła wzniesiono tu nowy z cegły palonej, poświęcony w roku 1683. Nowy ten kościół stał aż do początków wieku bieżącego, w którym w miejsce zrujnowanego wystawiono dzisiejszy. Panowie Kozłowscy, ojciec i syn w Dziejach Mazowsza i w opisie Czerska powiadają, że w tym kościele był do roku 1835 dzwon z liczbą arabską 1004: i poczytują go za najdawniejszy pomnik w Polsce. Na to odpowiadam szanownym autorom, że pomnik ten zaliczyć należy do myszych wież Popiela, do pamiątek trzemeszeńskich po Dąbrowce, do zamków po Bolesławie chrobrym i t. p. Nasamprzód liczb arabskich nie używano u nas ani w przywilejach, ani w napisach, ani też w dziełach rękopiśmiennych aż do 14. wieku. Po wtóre w roku 1004 nie tylko kościoła w Czersku, ale zapewne i samego Czerska jeszcze na świecie nie było. Nareszcie podług wizyty Goślickiego w r. 1603 odbytej dzwonnica kościoła parochialnego w Czersku stykała się z samym kościołem, obok którego stał, blisko dzwonnicy kościoła parochialnego, kościołek ś. Ducha. Tak kościół parochialny, jako też kościołek Ś. Ducha i dzwonnicę kościoła parochialnego spalili Szwedzi za panowania Jana Kazimierza. W tym pożarze nie ocalały i dzwony. Ulano nowe w roku 1664 kosztem miasteczka. Szóstki w roku tym nie wyraźnie na dzwonie liczbami arabskiemi zrobione, od mniej świadomych rzeczy uważane były za zera, i ztąd powstał ów rok 1004. - Niesiecki powiada, że w tym kościele jeszcze za jego czasów był nagrobek Jerzego Baryczki, żyjącego za czasów Kazimierza w. który mu żona jego Barbara z Wyszkowic wystawiła. Zapewne i ten nagrobek należy do myszych wieży Popiela. Przy kościele parochialnym w Czersku był proboszczem sławny nasz poeta Stanisław Grochowski. Postradał on to beneficium i był prześladowanym z następującej przyczyny: Po śmierci kardynała Radziwiłła (1600 roku) zawakowało biskupstwo krakowskie. O tak bogate biskupstwo ubiegało się kilku biskupów polskich, między nimi. Tarnowski, biskup poznański i Baranowski. biskup płocki, a ubiegało się mniej godziwemi sposobami. Grochowski oburzony tą chciwością ludzi bez zasług, już i tak posiadająych bardzo intratne biskupstwa, postanowił wychłostać nienasyconą żądzę ich bogactw. Zjechał z Czerska do Warszawy, stanął w domu wikarych kollegiaty ś. Jana Chrzciciela i tu napisał satyrę przeciwko współubiegaczom o infułę krakowską. Satyra ta ma tytuł Babie Koło. Prócz Babiego Koła, napisał jeszcze jakiś paszkwil w łacińskim języku przeciw Zygmuntowi III. W rozszerzaniu zaś tak Babiego Koła, jako też łacińskiego paszkwilu brał się tak niezręcznie, że obrażeni biskupi wpadli wnet na ślad autora pisma ich krzywdzącego. Wytoczyli mu proces, chcieli uwięzić i odebrali beneficium czerskie. Juszyński opowiadając o tem zdarzeniu, podaje fakta niezgodne z prawdą. Sprostują je akty urzędowe, wyjęte z archiwum konsystorskiego w Poznaniu. Na końcu 15. wieku był przy kościele tym plebanem Mikołaj z Czerska, który napisał kronikę książąt mazowieckich, może dziś już zatraconą. Wspomina o niej i przytacza z niej wyjjątki Szczygielski w historyi klasztoru benedyktyńskiego w Płocku. 
    Prócz kościoła parochialnego znajdowały się tu jeszcze niegdyś, albo dotąd znajdują następujące kościoły:
    l. Kościołek pod tytułem Św. Piotra apostoła. Kto i kiedy go założył, niewiadomo ; jest on zapewne dziełem
    książąt mazowieckich i istnął już w 13. wieku, albowiem anonim archidyakon gnieźnieński wspomina pod rokiem 1253 o archidyakonie czerskim, który przy tym kościele, głównym wówczas w archidyakonacie czerskim, a później warszawskim, mieszkał. Utworzenie na początku 15. wieku kollegiaty warszawskiej i przeniesienie do niej od kościoła ś. Piotra w Czersku kilku kanonii wraz z uposażeniem, strąciło ten kościół do rzędu kaplic.  "Kaplica Ś. Piotra apostoła - mówi wizyta Goślickiego z roku 1603 - znajduje się na zamku czerskim. O przywileju erekcyjnym jej nie wiadomo, spalił się bowiem niegdyś w pożarze zamku (?), jak się to pokazuje z potwierdzenia fundacyi jej przez Najjaśniejszą królową Bonę. Sam kościołek jest z cegły palonej postawiony i dobrze pokryty. Ma dwóch prebendarzy. Tych uposażeniem były dziesięciny ze wsi królewskich Las, Tatary i Ożarów. Wizyta Tholibowskiego z roku 1661 mówi o nim: "Kościół na zamku czerskim był dawniej kollegiatą, ale gdy od wielu lat fundusze jego przeniesione zostały do kollegiaty warszawskiej, ustanowiono przy kościele Ś. Piotra prebendę z funduszem na dwóch księży, z których kaźdy obowiązanym jest odprawiać co tydzień dwie msze czytane za zmarłych fundatorów kościoła." Wreszcie podczas wizyty Tholibowskiego kościołek ten był całkiem zrujnowany. W przeszłym wieku rozebrano go.
    2. Kościołek pod tytułem Ś. Jakóba. Stał na ulicy Wareckiej i był cały z drzewa postawiony. Wizyta Goślickiego z roku 1603 mówi o nim: Kaplica (oraculum) ś. Jakóba stojąca na ulicy zwanej Warecką, jest poświęconą i cała z drzewa wybudowaną, ale nie posiada żadnego funduszu." Podczas wojny szwedzkiejza panowania Jana Kazimierza kościołek ten spalili Szwedzi. W czasie wizyty Tholibowskiego uposażeniem jego był kawałek roli i ogród. Kolatorem jego był magistrat czerski, gdy kolacya dwóch poprzednich kościołów należała do królów polskich.
    Za panowania Jana III Daniel Szlachtowicz, rejent czerski, wystawił w polu za miastem kaplicę ś. Jakóba z cegły palonej, uposażywszy ją 1000 złotych polskich. Kaplica ta runęła podobno w zeszłym wieku.
    3. Kosciołek Ś. Ducha. Wizyta Goślickiego tak o kościołku tym wspomina: "Kościołek ś. Ducha wystawił niegdyś wielebny X. Maciej z Tarnowa. Po którego jednakże erekcyi i wystawieniu kościołek ten zniszczył pożar. Na miejscu spalonego wystawiono nowy dotąd nie poświęcony." - Kościół ten stawiany był z drzewa, posiadał pół łanu roli, dwa małe ogródki, plac pusty w mieście i małe sumki. Kolacya jego należała do królów. Kościół ten spalili Szwedzi za panowania Jana Kazimierza, jak uczy wizyta Tholibowskiego z r. 1661. Wtem samem mieście - mówi wspomniona wizyta - był trzeci kościół pod tytułem ś. Ducha, stał około dzwonnicy kościoła parochialnego, spalili go Szwedzi." - Odtąd nie został już odbudowanym na nowo.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 wspomina tylko tyle o szkole w Czersku, że rektor pobierał od magistratu złoty jeden ówczesny pensyi rocznej. Wizyta zaś Łubieńskiego z roku 1630 mówi o niej: "Szkoła jest dotychczas w dobrym stanie, ale dach na niej podziurawiony, trzeba także dać w niej nowe fundamenta, zwłaszcza zaś, że stoi na pochyłości góry. Rektor szkoły pobiera oddzielnie od proboszcza, dziesięciny z folwarków wsi Pącław, Potycz i Ostrowice.

    Szpital był przy kościele ś. Ducha. W czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 uposażeniem jego były dwa kawałki roli, jeden darowany szpitalowi przez Bernacika, obywatela czerskiego, drugi przez Agnieszkę Włochową mieszczkę czerską, która dochód z tej roli przeznaczyła na odziewanie ubogich. I ten szpital spalili Szwedzi za panowania Jana Kazimierza. Czy później z gruzów powstał, niewiadomo mi. 

    CZERSK dzisiaj: parafia Przemienienia Pańskiego 
    Czersk, Pl. Tysiąclecia 14; 05-530; Góra Kalwaria; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7273212
    dekanat: Czersk diecezja: warszawska ---

    Cieciszew

    Wieś Cieciszew jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Cieciszewskich, herbu Roch, która w tej wsi założyła kościół parochialny na początku 15. wieku, poświęcony przez Andrzeja z Gosławic, biskupa poznańskiego, zmarłego 1426 roku. Kościół ten był z drzewa stawiany, był pod tytułem Św. Zygmunta i Prokopa i podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 zawierał w sobie sześć ołtarzy i dwie kaplice, z których jednę wystawił i uposażył jakiś kasztelan wyszogrodzki w roku 1514, drugą Stanisław Cieciszewski pleban i dziedzic niegdyś Cieciszewic. Dochodem kościoła, prócz folwarku w Cieciszewie, były dziesięciny z Cieciszewa, Słomczyna, Kozłowa, Jemielina, Borku, Czernidła, Brześcia, Obor, Sosnki i Lyczyna. W tym samym roku 1603 wieś należała jeszcze do Cieciszewskich. Podczas wojny szwedzkiej za panowania Jana Kazimierza, Szwedzi złupili i zniszczyli kościół cieciszewski. W naprawionym po pokoju oliwskim poświęcił trzy nowe. ołtarze dnia 13. Września 1661 roku Wojciech Tholibowski, ówczesny biskup poznański. Pod koniec 17. wieku Cieciszew należał do Wielopolskich, mianowicie zaś do Jana Wielopolskiego kanclerza w. koronnego, który trzecim ślubem miał za sobą Maryą d'Arquien, siostrę Maryi Kazimiry, żony Jana III. Gdy kościoł w Cieciszewie zaczął grozić upadkiem, Wielopolscy wznieśli nowy kościół we wsi Słomczynie i za pozwoleniem biskupa przenieśli do niego w roku 1725 nabożeństwo parochialne. Tu pierwszym podobno proboszczem był X. Szczerbiński, exdominikan, który posłany na wyższe studia zakonne do Francyi i Włoch wyuczył się dobrze języków włoskiego i francuzkiego, i ztąd poznany
    od kanclerzyny Wielopolskiej , z domu Maryi d' Arquien, siostry króloweJ Maryi Kazimiry Sobieskiej, i od niej polubiony, otrzymał probostwo w Słomczynie.

    O szkole w Cieciszewie talcą czyni wzmiankę wizyta Goślickiego z roku 1603: "Trzecim domem kościelnym w Cieciszewie jest szkoła, ale ta wymaga reparacyj. «

    Góra Kalwaria

    Góra Kalwarya, Góra pod Czerskiem, niegdyś wieś, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Górskich, herbu Sternberg, którzy tu kościół parochialny założyli, ale niewiadomo kiedy. Jeżeli w wizycie Goślickiego, w roku 1603odbytej, przytoczonemu przywilejowi z roku 1252, którym Bogufał biskup poznański dziesięciny temu kościołowi nadane potwierdza ( dziesięciny z Warszewic, Nieczecza, Mniszewa, Minkowlasu , Łubkowa, Moczydłowa, Żerdzi (?) i Chojnowa. Sam przywilej ten znajduje się także w zbiorze praw i przywilejów kościoła w Górze, wydanym w roku 1680 u Karola Schreibera w Warszawie in folio), zawierzyć można, starożytność kościoła tego sięgałaby 13. przynajmniej wieku. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 kościół ten był z drzewa postawiony pod tytułem Wniebowzięcia N. Maryi Panny, bardzo starożytny, ale w dobrym stanie. Zawierał w sobie trzy ołtarze. Kolatorami jego byli Górscy, bracia, Mikołaj, Andrzej i Piotr, właściciele Góry. Ku środkowi 17. wieku kościół tutejszy zaniedbany od swoich kolatorów Górskich zniszczał całkiem i w takim stanie oddał go XX. Bernardynom nabywca Góry Stefan Wierzbowski, ówczesny biskup poznański, wyporządziwszy go nieco, a w miejsce tego kościoła parochialnego wystawił nowy na wzgórku zwanym Kalwarya, przeznaczył go na kościół parochialny i powierzył pieczy XX. Filipinów. Zgromadzenie XX. Filipinów lubo dobrze uposażone, nie długo się utrzymywało w Górze Kalwaryi, bo już w roku 1683 objęli w miejsce ich za rząd parochią księża Kommuniści. Kościół ten murowanyledwie sto lat stał, aż gdy nareszcie groził upadkiem tak dalece, że nabożeństwa odprawiać w nim nie można było, przeniesiono z niego na schyłku wieku zeszłego naboźeństwo parochialne do kaplicy Piłata w rynku stojącej, szczupłej, staraniem i nakładem Franciszka Remigiusza Zambrzyckiego, biskupa dardanelskiego, sufragana kijowskiego na ten cel z przybudowaniem do niej zakrystyi przerobionej. W kościele parochialnym przez Wierzbowskiego na Górze Kalwaryi wzniesionym znajdowało się podobno wiele nagrobków, których po zniszczeniu tego kościoła na schyłku wieku zeszłego, do małego kościółka dzisiejszego parochialnego nie przeniesiono i które takim sposobem zaginęły. Ocalał tylko nagrobek Wierzbowskiego biskupa, który wraz z zwłokami jego tu przeniesiono. Nagrobek ten służy dziś za próg wejścia do kaplicy i tym sposobem napis na nim zaciera się coraz bardziej. Napis ten brzmi podobno tak: "Boże, któryś łotrowi z tobą wiszącemu odpuścił i mnie odpuść tu pogrzebioneemu.
    Prócz kościoła parochialnego znajdują sie jeszcze, lub też znajdowały następujące kościoły w Górze Kalwaryi:
    l. Kościół i klasztor XX. Bernardynów. Powiedziałem wyżej, że Wierzbowski, biskup poznański, oddał tutejszy kościół dawny parochialny XX. Bernardynom, wyporządziwszy go poprzednio w roku 1679. Na wystawie
    nie zaś klasztoru przeznaczył im testamentem w r. 1687 10,000 ówczesnych złotych. Za tak mały kapitalik, do którego jeszcze XX. Bernardyni u swoich dobroczyńców znaczne sumki dokwestowali, nie mogli ci zakonnicy wznieść sobie murowanego i okazałego klasztoru, przestali zatem na pobudowaniu małego klasztoru z drzewa, w którym się kilku zakonników z kwesty po ziemi czerskiej utrzymywało. Gdy klasztorek ten wraz z kościołem stał się
    pastwą płomieni, Franciszek Bieliński, marszałek w. koronny, starosta czerski, wzniósł w miejsce ich wspaniały
    kościół i klasztor murowany około 1700 roku, i tu pochowanym został. W kościele bernardyńskim niema żadnych pomników z przeszłości, prócz tablicy marmurowej, poświęconej pamiątce Hieronima Wierzbowskiego, wojewody sieradzkiego. Kamień ten, z wyrytym na nim herbem Wierzbowskich, leży dziś przed kratą wchodząc na cmentarz.- Kościół XX. Bernardynów posiada jeszcze ciało. Ś. Waleryana, sprowadzone przez biskupa Wierzbowskiego z Rzymu w roku 1673 i złożone w wspaniałej trumnie marmurowej w kaplicy pod tytułem tego świętego w kościele bernardyńskim, pod wezwaniem Matki Boskiej Pocieszenia.
    2. Kościół i klasztor XX. Dominikanów obserwantów. Biskup Wierzbowski jest założycielem kościoła i klasztoru tego zgromadzenia, przeznaczywszy na ten cel 10,000 złotych ówczesnych, za które XX. Dominikani wznieśli sobie kościół i klasztor na wzgórku zwanym Syon. Do fundacyi klasztoru tych zakonników w Górze Kalwaryi przyczynił się także znacznie X. Stanisław Święcicki, o którym konstytucya 1676 roku mówi: "Dominikanom strictioris observantiae w nowem Jeruzalem pod Czerskiem fundacyą przez JMci X. Stanisława Święcickiego, na dobrach Święcice w powiecie warszawskim leżących, pro conservatione Regni Poloniae et eliberatione animarum de poenis purgatorii uczynioną i aktami grodzkiemi warszawskiemi stwierdzoną, cum suppletione quorumvis juris in fundatione defectuum approbowano." Brak funduszu na utrzmywanie zmusił zakonników opuścić Górę Kalwaryą, a zabudowania ich podczas zaburzeń krajowych w roku 1791 spalone zostały.
    3. Kościół i klasztor Panien Dominikanek. I tego zgromadzenia w Górze Kalwaryi jest założycielem biskup Wierzbowski. Dziełko Góra Kalwarya powiada, że kościół i klasztor Panien Dominikanek w Górze dotrwał do roku 1830, w którym z powodu opustoszenia opuszczonym został przez zakonnice. Musiał on jednakże posiadać znaczne uposażenie, albowiem, podług Holszego w roku 1804 zgromadzenie Panien Dominikanek w tem miejscu składało się z 20 osób. Gdy Holsche czerpał do dzieła swego materyały z akt urzędowych, przeto twierdzenie autora dziełka Góra Kalwarya, że po pożarze klasztoru w roku 1794 zakonnice rozjechały się z Góry Kalwaryi do rodzin swoich i nie powróciły do Góry aż dopiero w roku 1808, zdaje się być mylnem. Wreszcie tak klasztor jako i kościół Panien Dominikanek w tem miejscu były stawiane z cegły palonej, niezawierając zapewne w sobie żadnych pomników z odleglejszej przeszłości.
    4. Kościół i klasztor XX. Maryanów, czyli białych Pijarów. Jak wszystkie kościoły i klasztory w Górze Kalwaryi są dziełem biskupa Wierzbowskiego, tak i kościół i klasztor XX. Maryanów, założony 1677 roku, wystawiony za miastem w bliskości wzgórka zwanego Kalwaryą. Kościół postawionym był z cegły palonej, klasztor z drzewa. Wierzbowski stawiając tyle kościołów i klasztorów w mieście swem dziedzicznem Górze Kalwaryj, nie mógł tych zakładów uposażać należycie, to też i uposażenie XX. Maryanów było bardzo szczupłe, a w miarę tego uposażenia zgromadzenie XX. Maryanów nie liczne. W roku 1804 było tu tylko pięciu księży. Kościół tych zakonników nie zawiera w sobie nic godnego uwagi, prócz stołu ogromnego z jednej bryły marmuru i nagrobka X. Stanisława Papczyńskiego, fundatora XX. Maryanów.
    5. Kościół i klasztor XX. Pijarów. Szymon Bielski w dziele Vita et Scripta etc. kładzie założenie kościoła i kollegium pijarskiego w Górze na rok .1675, a Niesiecki przypisuje fundacyę jego raz Stefanowi Wierzbowskiemu, biskupowi poznańskiemu, drugi raz Szymanowskim. Zapewne Szymanowscy, herbu Ślepowron dopomogli zacnemu biskupowi do tej fundacyi, ale on sprowadził Pijarów do Góry. Pijarzy, których Gawarecki z Maryanami czyli białymi Pijarami mięsza, utrzymywali tu szkoły wyższe, które jeszcze za czasów księstwa warszawskiego istnęły. Tak kościół jako i kollegium pijarskie były z cegły palonej stawianej kościół zwanym był Betleem. Obydwa gmachy pozbyli księża Pijarzy w roku 1819 władzom krajowym, które je na inny użytek obróciły. Czy w nich znajdowały się jakie pomniki, niewiadomo mi.
    6. Kaplica Ś, Antoniego z Padwy. Kiedy i przez kogo założona, niewiadomo, to tylko pewna, te jej przed nabyciem Góry przez biskupa Wierzbowskiego nie było.
    7. Kaplice ś. Anny i ś. Franciszka serafickiego stały podobno niegdyś w sąsiedztwie kościoła XX. Bernardynów; dziś ślad po nich nie pozostał.
    8. Dwanaście kapliczek, które tworzyły osobną ulicę stanowiąc stacye męki Pańskiej; z tych ślad nawet dziś nie pozostał.

    Przy kościele parochialnym w Górze była w 16. wieku szkoła, albowiem Goślicki w wizycie kościoła tego 1603 odbytej tak o niej wspomina: "Dom zaś wikarego i szkoła sił: stare, jednakże są w dobrym stanie i dobrze pokryte." 

    Szpital dla duchowny archidyakonatu warszawskiego. Synod Krzysztofa Szembeka w Warszawie 1720 roku złożony, ustanowił przy kościele parochialnym świętego Krzyża w Górze szpital dla księży podeszłych w wieku a ubogich w archidyakonacie warszawskim. Szpital ten nie posiadał żadnych stałych dochodów. Potrzeby jego opatrywali prowizorowie z stanu duchownego jałmużnami bądź to w pieniędzach, bądź też w produktach co rok u plebanów w archidyakonacie zbieranemi. Także czwarta część majątku plebana lub też innego duchownego świeckiego w archidyakonacie tym bez testamentu zmarłego, obracano na. rzecz tego szpitala. Zdarzało się też, że ten lub ów duchowny wyznaczał w testamencie jaki legat dla tego szpitala. Jak długo ten zakład dobroczynny się utrzymywał, ilu wysłużonych ubogich duchownych w nim utrzymywano, niewiadomo mi.

    GÓRA KALWARIA dzisiaj: parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. ks. Z. Sajny 2; 05-530; Góra Kalwaria; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7273561
    dekanat: Czersk diecezja: warszawska
    JazdówWieś Jazdów pod Warszawą leżąca, należała do starostwa warszawskiego. We wsi tej aż do drugiej połowy 16. wieku kościoła parochialnego nie było. Dopiero wr.1593 na. prośby Anny Jagiellonki ówczesny biskup poznański, Łukasz Kościelecki, przeniósł kościół niegdyś parochialny w Solcu z wszelkiemi funduszami do wystawionego świeżo kościoła w Jazdowie. nadawszy prawo kolacyi kościoła tego kanonikowi fundi Zakroczym przy kościele warszawskim ś. Jana Chrzciciela.W roku 1603 : "Kościół w Jazdowie jest z nowa z drzewa postawiony i dobrze deskami pokryty. Jest pod wezwaniem świętej Anny i świętej Małgorzaty, zawiera w sobie trzy ołtarze." Uposażeniem kościoła, prócz łanu roli, była dziesięcina z Wielkiej Woli, której ówczesny starosta warszawski, Stanisław Żabiński, oddawać kościołowi nie chciał. Prócz tego posiadał kościół małe legaty, między innemi 12 ówczesnych złotych od Gaspra, aptekarza warszawskiego. Z czasem gdy Warszawa rozszerzając się na wszystkie strony Jazdów pochłonęła, wybudowano kościołek tuż przy pałacu Belwedere, i przeznaczono go na kościół parochialny Jazdowa, którą to wieś przeniesiono w inne miejsce i nazwano ją Wsią nową. Prócz kościoła parochialnego znajdowała się w pierwszej połowie 18. wieku w Jazdowie Kalwarya z 33 kapliczek, czyli figur złożona, wybudowana kosztem Augusta II. Kalwaryą tę powierzył August II. pieczy księży Trynitarzy na Solcu.

    O szkole w Jazdowie tak nadmienia wizyta Goślickiego z roku 1603: "Domy plebana, wikarego i rektora szkoły są w dobrym stanie i z dobrem przykryciem."

    JazgarzewWieś Jazgarzew jest gniazdem rodziny mazowieckiej Jazgarskich, niewiadomego mi herbu, bo i Niesiecki o herbie ich nie wiedział. Kto i kiedy kościół parochialny w tej wsi założył, niewiadomo mi. Zapewne jest on dziełem Jazgarskich, w których roku wieś ta jeszcze w pierwszej połowie 17. wieku była. W 1603 roku. Kościół był z drzewa postawiony, z złym dachem, pod tytułem Św. Wawrzyńca i Św. Zofii. Kolatorami jego byli Jan i Andrzej Jazgarscy i Hieronim Skolmowski. Uposażeniem kościoła był folwark w Jazgarzewie, złożony z trzech łanów roli i dziesięciny z wsi , należących do parochi, jako to z Jazgarzewa, Żabieńca, Ustanowa, Mroczkowa, Pęcher i t. d.
    W roku 1763 wystawiono w Jazgarzewie nowy kościół także z drzewa, który poświęcił w roku 1165 Jerzy Hilzen, biskup smoleński.

    O szkole w Jazgarzewie tak nadmienia wizyta Goślickiego z roku 1603: "Dziesiecinę rektorowi szkoły daje wieś Zbirka (?)j wolno mu jest także według dawnego zwyczaju prosić parochian o zboże w snopie."

    JAZGARZEW dzisiaj: parafia Świętego Rocha 
    ul. Główna 2; 05-502; Piaseczno 3; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7567641
    dekanat: Piaseczno diecezja: warszawska ---
    Milanów

    (Wilanów)

    Wieś Wilanów, zwana pierwiastkowo Milanowem, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Milanowskich, herbu Jastrzębiec,. w której ręku była jeszcze w pierwszej połowie 17. wieku. Po Milanowskich posiadali Milanów Krzyccy, z których Stanisław Krzycki, podkomorzy kaliski sprzedał tę majętność Markowi Matczyńskiemu, polubieńcowi Jana III, od którego nabył ją Jan III nazwawszy z włoskiego wsią nową, villa nuova, Wilanowem.
    Kościół w tej wsi założyli zapewne Milanowscy, ale kiedy, niewiadomo. W roku 1603 kościół był wtenczas świeżo z drzewa postawiony, zapewne po pogorzeniu dawnego kościoła, zakrystya jego była murowaną, był poświęconym pod tytułem Św. Mikołaja i Św. Anny. Zawierał w sobie trzy ołtarze i dwie kaplice. Uposażeniem kościoła były dziesięciny ze wsi: Milanowa, Kąt, Grab, Powsinka i Kabat. "Kościół ten - dodaje wizyta Goślickiego - nie posiada żadnych ról, żadnych poddanych, prócz łąki, ogrodu i placu, na którym wystawiono dom proboszczowski i dwa domki dla księży wraz z szkołą". Nareszcie w wieku upłynionym (1773 roku) Czartoryski, wojewoda ruski, ówczesny dziedzic Wilanowa nadał kościołowi temu nową erekcyę. Prócz kościoła parochialnego w Milanowie, znajdowała sie jeszcze w tej wsi na początku 17. wieku kaplica pod tytułem Ś. Leonarda i stała przy drodze prowadzącej do Warszawy, ale nie posiadała żadnego uposażenia i sprzętów kościelnych. Kolatorami jego w r. 1603 byli Adryan i Mikołaj Milanowscy, ówczesni właściciele Milanowa. Obecnie w parochii wilanowskiej znajduje się we wsi Czerniakowie, należącej do Ossolińskich kościół i klasztor XX. Bernardynów. Założył go (1694) ówczesny dziedzic Czerniakowa Slanisław Herakliusz Lubomirski marszałek .w. koronny, autor wielu dzieł szacownych, mając sobie wieś tą nadaną przez konstytucyę 1683 roku. W fundowanej przez siebie świątyni czerniakowskiej złożył darowane sobie przez Papieża, gdy Rzym zwiedził, kości ś. Bonifacego, i uzyskał od Papieża Innocentego III dla tego miejsca odpusty, sławne na całą okolicę. Sam po śmierci swojej, dnia 17. Stycznia 1702 przypadłej, w tej świątyni spoczywa, mając skromny nagrobek Ciampi w dziele swojem utrzymuje, że Stanisław Herakliusz Lubomirski kazał w kościele czerniakowskim swojej fundacyi odmalować al fresco historyą: świętego Antoniego padewskiego.

    Wizyta Goślickiego z roku 1608 powiada, te w Milanowie była szkoła, a rektor jej pobierał dziesięciny ze wsi Bielawy.

    WARSZAWA Wilanów dzisiaj: parafia Świętej Anny 
    ul. Biedronki 1 a; 02-946; Warszawa; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/8421801
    dekanat: Warszawa - Wilanów diecezja: warszawska
    PowsinWieś Powsin należąca do klucza wilanowskiego, jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Powsińskich, herbu Ciołek. Kto i kiedy w tem miejscu kościół parochialny założył, niewiadomo. Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej, była tradycya miejscowa, że kościół ten założył w roku 1398 Stanisław biskup poznański. Gdy dopiero po roku 1427 Stanisław Ciołek, pierwszy tego imienia na katedrze biskupstwa poznańskiego siedział, tradycya ta upada sama przez siebie. Najpodobniej do prawdy, że kościół ten jest dziełem Powsińskich. W roku 1603 był on z drzewa stawiany, poświęcony pod tytułem świętego Andrzeja apostoła, zawierał w sobie cztery ołtarze i znajdował się w nienajlepszym stanie. Uposażeniem jego, prócz folwarku w Powsinie były dziesięciny z Powsina, Lisów i t. d. W roku 1725 odbudowała kościół powsiński na nowo Elżbieta Sieniawska z domu Lubomirska, kasztelanowa krakowska, a Ostrowski, natenczas biskup inflantski, poświęcił go w roku 1755. W nowszych ,czasach plebanem przy tym kościele był sławny Jan Woronicz.

    O szkole w Powsinie mówi wizyta Goślickiego z roku 1603: "Rektor szkoły ma takie opatrzenie swoje w Bielawie."

    WARSZAWA Powsin dzisiaj: parafia Świętej Elżbiety 
    ul. Ptysiowa 3; 02-969; Warszawa; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/6483846
    dekanat: Warszawa - Ursynów diecezja: warszawska ---
    PrażmówWieś Prażmowo jest gniazdem starożytnej i senatorskiej rodziny Prażmowskich, herbu Belina, z której pochodził MIkołaj Prażmowski, arcybiskup gnieznieński, którego dobrych dla kraju chęci niezrozumiała zepsuta swawolą szlachta. Kto i kiedy kościół parochialny w tej wsi założył, niewiadomo, zapewne jest on dziełem Prażmowskich i istniał już w pierwszej połowie 16. wieku, albowiem podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 posiadał dokument z roku 1532, którym Aleksy Cieciszowski zapisał mu pewną summę. W tym samym roku kościół w Prażmowie był z drzewa, w dobrym stanie i pod tytułem Św. Wita poświęcony. Zawierał w sobie cztery ołtarze. Kolatorami jego byli Prażmowscy, Wawrzyniec, Piotr i Adam. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Prażmowie, były dziesięciny z Prażmowa, Wągrodna i kilku innych wsi.

    O szkole w Prażmowie tak wspomina wizyta Goślickiego: "Rektor szkoły ma dzjesięcinę ze wsi Żyrowo, Żyrowko i Słonawy ośm złotych, które jednakowoż proboszcz jest obowiązany odbierać i oddawać je rektorowi "

    PRAŻMÓW dzisiaj: parafia Św. Franciszka z Asyżu 
    Prażmów 34; 05-505; Prażmów Nowy; woj.: mazowieckie tel.: 566495
    dekanat: Tarczyn diecezja: warszawska
    RaszynWieś Raszyn, pamiętna bitwą w roku 1809 tu stoczoną:, posiada kościół parochialny, którego rok założenia i założyciel nie jest wiadomy. W roku 1603 wizytował ten kościół Wawrzyniec Goślicki, ówczesny biskup poznański Raszyn należał wówczas do Jana Tarnowskiego, herbu Rolicz, który arcybiskupem gnieźnieńskim umarł. Kościół był drewniany, pod tytułem Św. Stefana i Św. Anny poświęeony, w dosyć dobrym stanie, zawierał w sobie cztery ołtarze, ale zamiast podłogi lub astrychu, miał podobnie jak wieksza część kościołów parochialnych w archidyakonacie warszawskim w owym czasie, ziemię równo ubitą, zapewne gliną. Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Raszynie, były dziesięciny ze wsi Raszyna, Falent małych, Gromnicy (?) Skoroszy, Michałowic, Pruchoł, Jeziorek i Rybie. Kościół był świeżo, bo w r. 1598 z swoich śreber przez złodziei okradzionym. Po Tarnowskich dostał sie Raszyn do rąk Opackich, herbu Prus, z których Zygmunt Opacki podkomorzy warszawski, zmarły wojewodą dorpackim, w miejsce drewnianego, wzniósł w Raszynie kościół murowany i zapisał mu na utrzymywanie przy nim dwóch mansyonarzy 7000 ówczesnych złotych w roku 1635. Syn jego Wojciech, podkomorzy warszawski, starosta latowicki, kościół przez ojca wystawiony upiększył, a w roku 1680 zszedłszy z tego świata pochowanym został w grobie familijnym w kościele raszyńskim, w którym mu pomnik marmurowy wzniesiono.

    O szkole w Raszynie mówi wizyta Goślickiego z roku 1603: "Domy wikarych i szkolny są w dobrym stanie. Rektor szkoły pobiera dziesięcinę od parochian."

    RASZYN dzisiaj: parafia Św. Szczepana 
    Al. Krakowska 6; 05-090; Raszyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7200128
    dekanat: Raszyn diecezja: warszawska
    SłużewWieś Służewo jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Służewskich, czy tet Służowskich, herbu Radwan, w której znajdowała się jeszcze w początkach 17. wieku. Kto i kiedy w wsi tej kościół parochialny założył, niewiadomo. Zapewne założyli go Służewscy. W r. 1603 "Kościół w Służewie jest z cegły palonej postawiony, chór jego większy jest poświęcony pod tytułem Św. Katarzyny, drugi zaś chór, to jest mniejszy, jeszcze jest niepoświęcony. Podniebienie kościoła jest z desek, sam kościół dobrze pokryty. Kolatorami jego są: Anna Służewska wdowa i synowie jej Stanisław, Piotr i Jan Służewscy." - Uposażeniem kościoła prócz folwarku, złożonego z trzech staji roli w Służewie, były dziesieciny z Służewa, Wolicy służewskiej, Moczydłowa, Wyczółek, Służewca, Jemielinka, Zbarza, Gorzkiewek, Rakowa, Okęcia, Włoch, Solipsów, Szop. Kościół w Służewie zapewne w skutek zaniedbania j zaburzeń krajowych upadły, odbudował na nowo książę Czartoryski, wojewoda ruski w roku 1742.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 taką czyni wzmiankę o szkole w Służewie: "Dom wikarych i szkoła są w dobrym stanie. Rektor szkoły pobiera dziesięcinę snopową ze wsi Służewca.

    WawrzyszewWieś Wawrzyszew należała do parochii ś. Jana Chrzciciela w Warszawie, ale że Wawrzyszew zbyt daleko od Warszawy leży, przeto dla wygody mieszkańców tej wsi Baltazar Szymaszowski, czy też Szymanowski, lekarz królewski, artium et medicinae doctor, założył i uposażył tu kościół parochialny 1542 roku, a biskup poznański Benedykt Izbieński nadał mu dziesięciny ze wsi królewskiej Burakowska Wola. Kościół wawrzyszewski niezbyt jeszcze wówczas dawny wizytował w roku 1603 biskup poznański Goślicki i tak go opisuje: "Kościół w Wawrzyszewie cały murowany, pod tytułem Św. Maryi Magdaleny poświęcony, deskami pokryty dobrze, ale zakrystya jego grozi w podniebieniu wielkiem niebezpieczeństwem, ściany też kościoła i sufit wymagają naprawy. Kolatorem kościoła jest pan N. Kącki." Uposażeniem kościoła, prócz łanu jednego roli w Wawrzyszewie były dziesięciny z Wawrzyszewa, z młynów królewskich i z Wróblewa.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 taką czyni wzmiankę o szkole w Wawrzyszewie: "Rektor szkoły pobiera dziesięcinę od dwóch młynarzy królewskich. Domy plebana i rektora szkoły są w dobrym stanie."

    WARSZAWA dzisiaj: parafia Św. Marii Magdaleny 
    ul. Wólczyńska 64; 01-908; Warszawa; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/8643262
    dekanat: Warszawa-Bielany diecezja: warszawska ---
    WolaWieś Wola wielka pod Warszawą należała do starostwa warszawskiego i jest pamiętną w dziejach narodu naszego swojem polem elekcyjnem królów. Za czasów Stanisława Augusta wieś ta stała się własnością prywatną niecnej pamięci Adama Ponińskiego. We wsi tej był kościół parochialny od niepamiętnych czasów i zapewne założyli go i uposażyli książęta mazowieccy; w którym to roku, niewiadomo. Kościół ten był pierwiastkowo z drzewa postawionym. Takim go znalazła wizyta Goślickiego w roku 1603 odbyta. Był on wówczas szczupły, tarcicami pokryty i pod tytułem Św. Wawrzyńca poświęony. Uposażeniem jego, prócz roli w Wielkiej Woli, było meszne 16 wierteli żyta z Wielkiej Woli, dziesięcina snopowa z tej wsi, 6 złotych ówczesnych ze wsi Rakowiec i tyleż ze wsi Wyględów. Nadto musiał kościół tutejszy mieć dziesięciny z innych miejsc, albowiem w aktach konsystorza poznańskiego znalazłem wzmiankę, że w roku 1646 ówczesny proboszcz wolski Wojciech Latowicz miał sprawę z mansyonarzami kościoła Ś. Jana Chrzciciela w Warszawie o dziesięcinę z dwóch łanów, zwanych Kozubowskiemi,  którą ci przywłaszczali sobie. W czasie nieszczęśliwego panowania Jana Kazimierza kościół w Woli wraz z budynkami plebańskiemi spalili Szwedzi. Po pokoju oliwskim odbudowanym został na nowo także z drzewa. Za panowania Sasów syn ministra Bruhla, ówczesny starosta warszawski w miejsce drewnianego wzniósł tu kościół z cegły palonej, który był pod tytułem Św. Stanisława. Przy kościele tym był za panowania Augusta III. plebanem Franciszkan X. Jan Wędrychowski Gdy na niego rząd 44 złotych polskich pogłównego nałożył, opierając się ponoszeniu takiego ciężaru, odwołał się w tem naprzód na sejmik gospodarski warszawski, a potem na sejm warszawski 1762 roku. Umieszczam tu w przypisku obydwa odwołania się jego, tak z względu na rzecz samę, jakoteż na ton rubaszny a la Pasek, w jakim były przełożone. Czy ksiądz Wędrychowski temi odwoływaniami się
    do sejmiku gospodarskiego ziemi warszawskiej i do sejmu warszawskiego co wskórał , niewiadomo mi.

    O szkole w Wielkiej Woli znalazłem tylko wzmiankę w wizycie Goś1ickiego. Wizyta wspomniona mówi: "Rektor szkoły niema tu żadnego stałego opatrzenia, ale tylko według dawnego zwyczaju uprasza sobie u parochian snopowe. Posiada także mały domek znajdujący się w dobrym stanie."

    Dekanat Sochaczewski

    Parafia

    Opis

    Sochaczew

    Miasto Sochaczew nad Bzurą;, niegdyś stolica ziemi tegoż nazwiska, kasztelania i starostwo grodowe ( Za panowania Stanisława Augusta starostwo to znajdowało się w ręku :Ł.uszczewskich) w województwie - rawskiem, posiada kościół parochialny, którego rok założenia i założyciel nie jest wiadomy. Jest on zapewne dziełem książąt mazowieckich i istniał już w 14. wieku, albowiem podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej posiadał dokumenta z tej epoki. Wizyta wspomniona tak go opisuje: "Kościół parochialny w Sochaczewie jest murowany, pod tytułem Św. Wawrzyńca i Św. Magdaleny, najcelniejszy z miejscowych, jest sprofanowanym i splugawionym i jako opuszczona wdowa stoi odłączona od mieszkań ludzkich z swoim cmentarzem dobrze ogrodzonym. Ma trzy krużganki, w dwóch są mieszkania dla kościelnych, nad trzecim wznosi się wieża z dzwonami; dach jego jest w dobrym stanie." - W kościele tym były cztery kaplice, to jest: l. królewska, zapewne założona przez XX. mazowieckich. 2. Kaplica Niemierzyńskich, w roku 1603 była spustoszoną. Założyli ją w początkach 16. wieku Paweł Niemierza z Strzyżewa i żona jego Barbara z Swidny, przeznaczywszy na jej uposażenie sześćset kop, lokowanych na ich dobrach, Topolowa; Latalski, ówczesny biskup poznański, potwierdził tę erekcyą; kaplicy Niemierzów. 3. Kaplica sukieników pod tytułem WWSS. miała pierwiastkowego uposażenia 40 grzywien, a Szymon Strykowski, niegdyś jej kapelan zapisał jej 14 kop. 4. Kaplica postrzygaczy pod tytułem Św. Anny; na uposażenie tej kaplicy Stanisław Nagorka, postrzygacz sochaczewski, legował 20 kop i ogród. Prócz kaplic były w tym kościele ołtarze rozmaitych bractw rzemieślniczych, jako to szewskiego, krawieckiego, kowalskiego, z osobnemi uposażeniami. Miały w nim ołtarze i rozmaite familie szlacheckie, jako to Plichtowie, Tarłowie (ten założył Stanisław Tarło, niegdyś starosta sochaczewski) i t. d. Uposażeniem samego kościoła były: półtora łanu roli i dziesięciny ze wsi Czerwonka, Giżyce, Skotniki, Piaseczna, Duranow, Bielicze, Sielice, Kawenczyn, Jeżowka, Szczytno, Mostki, Żukow, Trojanow, Kąty, Żdziarów, Lubiejow, Chodakowo, Drozdy, Zabokliki. Posiadał kościół i pewne małe sumki, z których w czasie powietrza morowego, srodze w roku 1591 w Sochaczewie i okolicy grasującego, wiele przepadło ( Kościół farny, czyli parochialny w Sochaczewie miał w r. 1628 takie legaty: 1. W roku tym Adam Zaboklicki legował na wsi Kąty 1500 ówczesnych złotych na restaurowanie wielkiego ołtarza, 2. W roku tym samym Wawrzyniec Gnoskoski, proboszcz kościoła ś. Ducha w Sochaczewie legował 1800 ówczesnych złotych kościołowi parochialnemu tamże. 3. Andrzej Łochocki, mieszczanin sochaczewski, zapisał w roku 1620 130 ówczesnych złotych na reparacyą kościoła parochialnego 4. Sikorzyna, mieszczka Sochaczewska darowała dom dla bractwa ś. Anny w tym kościele. 5. Regina Żmichowna legowała dla mansyonarzy przy tym kościele pół włóczek roli). Przy kościele tym byli mansyonarze, w liczbie sześciu, których ustanowił Andrzej Zdunowski, obywatel sochaczewski, legowawszy na ten cel 1800 ówczesnych złotych polskich (przed rokiem 1603). Znajdowało się przy tym kościele kilka bractw, a między innemi i bractwo duchowne (spiritualis) założone na proźby duchowieństwa całego dekanatu sochaczewskiego przez Andrzeja z Bnina, ówczesnegq biskupa poznańskiego, a potwierdzone przez Zbigniewa Oleśnickiego, arcybiskupa gnieźnieńskiego.W pierwszej połowie 17. wieku spalił się jakimś przypadkiem kościół parochialny w Sochaczewie. Na odbudowanie go przyłączył do niego Jan Kazimierz w r. 1650 ołtarz w nim jeden ze wsią do ołtarza należącą Komorowo. Ołtarz ten, czyli raczej kaplicę w kościele sochaczewskim fundowali jeszcze książęta mazowieccy i nadali mu wieś Komorowo; będzie to zapewne kaplica, którą wyżej przytoczyłem pod nazwiskiem królewskiej. W kościele tak starożytnym, jak sochaczewski parochialny, musi się znajdować nie jeden pomnik z wieków upłynionych, mianowicie zaś nagrobki okolicznej szlachty; nie będąc atoli nigdy w tym kościele, przytoczyć tu, niestety, tych pomników nie mogę.

    Prócz kościoła parochialnego znajdowały się, lub znajdują jeszcze następujące kościoły w Sochaczewie:
    1. Kościół szpitalny Św. Ducha. Podług wizyty Goślickiego z roku 1603 kościół ten, albo raczej kościołek,
    założyła Małgorzata księżna mazowiecka (1457), legowawszy na ten cel 900 dukatów węgierskich, które Kazimierz Jagielończyk na potrzeby Rzeczypospolitej zabrał,nakazawszy miastu z dochodów królewskich opłacać kościołowi ś. Ducha procent roczny 12 grzywien, z których przeznaczył sześć grzywien na utrzymywanie kapelana przy kościołku, dwie na wino, wosk i tym podobne potrzeby kościelne, a cztery na szpital przy tym kościołku. Kościołek przez księżnę mazowiecką założony musiał ku schyłkowi 16. wieku pogorzeć, albo też runąć z starości,
    albowiem wizyta Goślickiego w roku 1603 zastała tu nowy kościołek ś. Ducha, jeszcze niedokończonej budowy.
    Kościołek ten posiadał rozmaite małe sumki, przez mieszczan sochaczewskich legowane, z tych największym był
    (w roku 1628) od Jakóba Siebieraja, mieszczanina sochaczewskiego, to jest 100 ówczesnych złotych polskich
    wynoszący.
    2. Kościół i klasztor XX. Dominikanów. Bzowski w swojem: Propago divi Hyacinthi, powiada, że klasztor i kościół XX. Dominikanów w Sochaczewie założyli książęta mazowieccy, ale którzy i kiedy? o tem nie wie. Nowowiejski w Phaenixie na stronie 223. taką podaje wiadomość o klasztorze księży Dominikanów tutejszych: "Klasztor sochaczewski, mający kościół pod tytułem Św. Mikołaja wyznawcy i biskupa, założonym został z zebranych jałmużn Najjaśniejszych książąt mazowieckich r. 1235 (Autorowie starożytnej Polski kładą założenie klasztoru Dominikańskiego w Sochaczewie na rok 1244. i przypisują tę fundacyą Ziemowitowi księciu mazowieckiemu; która data prawdziwa? nie umiem powiedzieć). Ozdobą jego jest obraz N. Maryi Panny, słynący wielkiemi cudami, odmalowany na wzór obrazu madryckiego w Hiszpanii, darowany od książąt mazowieckich, do którego mieszkańcy ziemi sochaczewskiej uciekają się w swoich potrzebach, chorobach, jako do jedynego zbawienia. Klasztor ten posiada mały folwarczek z poddanymi i lasem, jednakże utrzymuje się głównie z szczodrobliwości dobrodziejów swoich.Klasztor ten pamiętnym jest ową historyą z hostyą, za skradzenie której w roku 1550 ścięto dziewkę, a kilku żydów spalono ( Pruszcz tak o tem powiada: "Roku 1556. w Sochaczewie żyd Beski rzeczony, kupiwszy za trzy talary we Wtorek Wielkanocny Najświętszy Sakrament od nieszczęsnej białogłowy imieniem Doroty Łazańskiej, sługi swojej, a do bożnicy go zaniosłszy z drugimi żydami igłami kłóli, a potem kordami siekli, aż z niego krew cudownie płynęła, którą łyżką zbierając, sklenice napełnili."). Za czasów Bzowskiego (1606 roku) klasztor sochaczewski utrzymywał 16 zakonników; w roku 1794 było ich w nim tylko 10.
    3. Klasztor i kościół panien Dominikanek. Kto i kiedy klasztor i kościół panien Dominikanek w Sochaczewie założył, niewiadomo mi. Za czasów Bzowsldego w r. 1606 być ich jeszcze nie rnusiało, bo Bzowski wyliczając klasztory tej reguły w polsce, o Dominikankach w Sochaczewie nie wspomina. Założone zapewne zostały po roku 1606, albowiem konstytucya roku 1609 mówi: "Klasztorowi panien zakonnych w Sochaczewie place od impedymentów i podatków wszelakich uwalnia."
    4. Prócz kościołów w Sochaczewie znajdowały się jeszcze w tej parochii: kościołek, albo raczej kapliczka murowana we wsi Mikołajewie, poświęcona pod tytułem Trójcy świętej. W czasie wizyty Goślickiego (1603 r.) kościołek ten o trzech ołtarzach był dosyć w dobrym stanie, prócz dachu, który przeciekał. Założyła go Anna Mikołajewska i uposażyła 80 kopami. Łukasz Mikołajewski, dziedzic wsi, utrzymywał w roku 1603 przy tej kaplicy księdza. Mikołajewscy ci, herbu Półkozic, była to starożytna rodzina szlachecka w Mazowszu, piastująca rozmaite urzędy w ziemi sochaczewskiej.
    5. Kapliczka we wsi Trojanowie. Była w roku 1603 z drzewa, o jednym ołtarzu. Uposażeniem jej były dziesięciny ze wsi Kotargi. Posiadała domek, który jej atoli odebrał dziedzic miejsca Szczawiński, kasztelan łęczycki.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 tak o szkole w Sochaczewie wspomina: "Szkoła w budowie swojej jeszcze nieukończona, albowiem dawniejsza spaliła się. Jest tu i rektor i znaczna. liczba dzieci uczęszczających do
    szkoły. Rektor ma opatrzenie z dziesięcin pewnych wsi szlacheckich, ale te go nie dochodzą, tak że niema za co utrzymywać pomocników (coadjutores)." W dwadzieścia kilka lat później, to jest podczas wizyty Łubieńskiego
    w roku 1629 już tu atoli szkoły, ani nauczyciela nie było, albowiem :Łubieński tak na to wyrzeka: "Szkoły w mieście Sochaczewie na szkodę kościoła i mieszkańców niema. "

    Szpital wSochaczewie założonym został w 15. wieku wraz z kościółkiem ś. Ducha. Pierwiastkowem uposażeniem jego były cztery grzywny rocznie przez mieszczan sochaczewskich z dochodów królewskich opłacane. W roku 1603 zwiedził ten szpital Goślicki biskup poznański, i tak o nim w wizycie swojej zrobił wzmiankę: "Szpital, czyli dom dla ubogich w Sochaczewie wystawił pewien szlachcic, pobudzony miłosierdziem ku ubogim. Szpital ten niema roli, wyjąwszy ogród jeden."

    SOCHACZEW dzisiaj: parafia Świętego Wawrzyńca Diakona i Męczennika 
    ul. kard. S. Wyszyńskiego 1; 96-500; Sochaczew; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8623180
    dekanat: Sochaczew - Świętego Wawrzyńca diecezja: łowicka ---
    BiałyninWieś Białynin jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Białyńskich, herbu Lubicz, którzy tu kościół
    parochia1ny założyli, zapewne jeszcze w 14. lub 15. wieku, albowiem podczas wizyty Goślickiego w roku 1603 posiadał kościół białyński dokument z roku 1477, którym Andrzej z Bnina, ówczesny biskup poznański, nadał mu
    dziesięciny ze wsi Strużna Wola, Plichcina Wola, Jeżowa Wola i t. d. W roku 1603 kościół ten był drewniany, w dobrym stanie, pod tytułem Św. Małgorzaty i Św. Wawrzyńca poświęcony, miał dwie kaplice, to jest Plichtów i Białyńskich, w których zapewne były groby tych rodzin. Wieś sama należała do Macieja Białyńskiego. Uposażeniem kościoła był łan roli, dwie łąki i ogród. Prócz tego pleban produkował wizytatorowi jakiś przywilej Zygmunta I. z roku 1536, którym monarcha ten nadaje kościołowi białyńskiemu pewne role, zapewne w jakiejś królewszczyznie, bo we wsi szlacheckiej, jaką była Białynia, nie miał roli do rozdawania.

    Wizyta z roku 1603 taką czyni wzmiankę o szkole w Białyninie : "Pleban ma rektora szkoły, który na opatrzenie swoje pobiera dziesięcinę snopowa z Białyni. Dom szkólny grozi upadkiem."

    BIAŁYNIN dzisiaj: parafia Św. Wawrzyńca Męczennika 
    Białynin 60; 96-130; Głuchów; woj.: łódzkie
    dekanat: Rawa Mazowiecka diecezja: łowicka
    BrochówWieś w 16. wieku, a miasto w 17. wieku, Brochowo jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Brochowskich , herbu Prawdzie, z których kobiety wniosły ją w dom Lasockich, ku schyłkowi 17. wieku. Kościół parochia1ny w tej wsi założyli zapewne Brochowscy, ale kiedy, niewiadomo. Kościół ten z roku 1603 opisuje: "Kościół w Brochowie jest murowany, dachówką dobrze pokryty; wieża murowana stoi nad krużgankiem (portieus), w niej znajdują się trzy dzwony. Krużganek także murowany, z dwiema mieszkaniami w wieży i zegarem. Kościół ten poświęcił przewielebny Jakób Brzeznicki sufragan poznański pod tytułem Św. Jana Chrzcieiela i Św. Rocha." - Ponieważ Brzeznicki był sufraganem poznańskim już na początku 17. wieku, owszem jeszcze na schyłku 16. wieku i umarł 1616. roku, kościół w Brochowie, który on jako sufragan poznański poświęcał, wystawionym zapewne został na schyłku 16. wieku. Kościół ten podczas wojny szwedzkiej za panowania Jana Kazimierza tak zniszczonym został, że Lasoccy, dziedzice ówczesni zniewoleni byli, (gdy dawniejszego naprawić nie można już było) wystawić nowy kościół także z cegły palonej ( Albrecht Adryan Lasocki, sędzia ziemski wyszogrodzki, konstytncya 1667. pozwala mu Brochow w miasteczko wybudować, a że tam kościół wielkim nakładem wystawił i do niego wieś Plecewice zapisał, approbowała mu to Rzeczpospolita). Uposażeniem kościoła, prócz półtora łanu roli w Brochowie, były w roku 1603 dziesięciny ze wsi Wielkiego Brochowa, Małego Brochowa, Kromnowa, Konar, Dzięglewa, Woli zelaznej (Żelazowa Wola) Strzyżewa, Wawrzyszewa, Osieka, Łasic, Małoszyc, Powązek, Kampinosa, Witkowie, Kącik, Rusin, Mostek, Wulki, Rzączyc. Później Lasoccy uposażyli kościół tutejszy wsią Plecewice.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 tak o szkole w Brochowie wspomina: "Jest przy tym kościele i rektor szkoły z dwoma kolegami; ma dziesięciny snopowe ze wsi Plęczewice (Plecewice). Ze wsi zaś Zelazowej Woli dostaje z pewnych ról pieniądze. Dom plebana przerobiony i pokryty, podobnież i dom wikarych i szkoła w dobrym stanie i przerobione. Rektor szkoły jest niedbały; liczba uczni bardzo mała.

    BROCHÓW dzisiaj: parafia Świętego Jana Chrzciciela i Świętego Rocha 
    Brochów 70; 05-089; Tułowice; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7257066
    dekanat: Sochaczew - Świętego Wawrzyńca diecezja: łowicka
    BrzozówZe wsi Brzozowa pochodzi starożytna rodzina mazowiecka Brzozowskich, herbu Belina, ale z rąk tej rodziny wyszło Brzozowo wcześnie, albowiem w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 odbytej, wieś tą zamieszkiwała drobna szlachta, zwana Kaptur, Sobek, Rozum, Dyrektor i t. d. Kościół w niej założyli Brzozowscy, zapewne w 15. jeszcze wieku. Goślicki tak go opisuje: "Kościół w Brzozowie znalazłem (1603 roku) spustoszonym, źle pokrytym, walacym się, z dachem przeciekającym; cmentarz w koło niego bez ogrodzenia, dzwonnicę spustoszoną, bez dachu. Przy kościele tym niema plebana, jest on pod tytułem Św. Andrzeja apostoła i Św. Leonarda wyznawcy. Były w nim trzy ołtarze. Za uposażenie miał trzy łany roli, łąki i ogród, tudzież dziesięciny ze wsi Brzozowa.

    O szkole w Brzozowie z rok 1603: "Domu szkólnego tu niema.. Rektor szkoły jest starzec schorzały; podobnież kolega jego (zapewne kantor). Dzieci nie uczą się wcale. (Puerorum nulla institutio).

    BRZOZÓW dzisiaj: parafia Św. Andrzeja Apostoła i Św. Rocha 
    09-534; Brzozów k.Sochaczewa; woj.: łódzkie tel.: 774711
    dekanat: Sanniki diecezja: łowicka
    GiżyceWieś Giżyce jest gniazdem starożytnej i możnej niegdyś rodziny mazowieckiej Giżyckich, herbu Gozdawa,
    z której Paweł Giżycki, biskup płocki, zmarły 1463. roku, założył tu kościół parochialny, wystawiwszy go z cegły
    palonej. Potomkowie Giżyckich zaniedbali bardzo kościół przez ich antenata wystawiony. W roku 1603 kościół ten był bardzo zrujnowanym. Zawierał w sobie trzy ołtarze. Kolatorem jego był Piotr Giżycki. Uposażeniem kościoła były 31/2 łanu roli w Giżycach, dziesięciny i meszne z tej samej wsi

    O szkole w Giżycach tak wizyta Goślickiego z roku 1603 wspomina: "Pleban ma rektora szkoły, która jest pokryta dobrze i w nie złym stanie, starca i żona. tego, ale dzieci do szkoły uczęszczających niema. Pleban utrzymuje prócz tego młodzieńca do usług kościoła, ale ten żyje rozwiąźle."

    GIŻYCE k. Sochaczewa dzisiaj: parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła 
    09-536; Giżyce k. Sochaczewa; woj.: łódzkie tel.: 0-24/2774908
    dekanat: Sochaczew - Matki Bożej Nieustającej Pomocy diecezja: łowicka ---
    KamionKto i kiedy kościół parochialny we wsi Kamionie założył, nie wiadomo mi. Ponieważ jednak wieś ta była rządową, sądzę, że założycielem jego byli książęta mazowieccy, albo też królowie polscy. Kościół ten w roku 1603 był wówczas drewniany i w dobrym stanie, poświęcony pod tytułem Św. Pawła i Piotra apostołów. Uposażeniem jego, prócz łanu jednego w Kamionie, były dziesięciny z Kamiona, Przesławie, Sladowa, Wulki, Tułowie.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603. tak o szkole w Kamionie wspomina: "Pleban utrzymuje także rektora szkoły z dwoma młodzieńcami, który to rektor pobiera także dziesięcinę pieniężną (pecuniariam) ze wsi Łaźnia, zkąd dostaje ośm złotych (rocznie).

    KAMION SOCHACZEWSKI dzisiaj: parafia Świętego Michała Archanioła i Świętej Anny 
    96-512; Młodzieszyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8617010
    dekanat: Sochaczew - Świętego Wawrzyńca diecezja: łowicka ---
    KampinosKto i kiedy kościół parochialny we wsi Kampinosie założył , niewiadomo. Wieś ta była rządową. Sądzę przeto, że w niej założyli kościół książęta mazowieccy, albo też królowie polscy, którzy byli kolatorami kościoła tutejszego ( Kampinos był tak nazwaną dzierżawą, znajdującą się za panowania Stanisława Augusta w ręku Branickich). W roku 1603. był on z drzewa, w złym bardzo stanie, ciemny, okienka w nim były mniejsze niż w chałupie chłopskiej, zaciekał wszędzie, jednem słowem walił się. Był pod tytułem N. M. Panny i Wszystkich świętych. Uposażeniem jego były dwa łany roli, ogród, łąki i dziesięciny ze wsi Komorowa i Kampinosa.

    O szkole w Kampinosie tak wspomina wizyta Goślickiego: "Jest w Kampinosie rektor szkoły z kolegą swoim, człowiek cnotliwy i dobry, ma małą liczbę dzieci do uczenia. Opatrzenie ma ze wsi Przykory. Z tej samej wsi Pan Jan Pudłoski płaci rektorowi szkoły ośm złotych corocznie."

    KAMPINOS dzisiaj: parafia  Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. F. Chopina 22; 05-085; Kampinos; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7250015
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska ---
    KaskiKto i kiedy kościół parochialny we wsi Kaski założył, nie wiadomo mi. W roku 1603. był tu kościół świeżo, zapewne w miejsce dawniejszego, ogniem zniszczonego lub też z starości upadłego, z drzewa postawiony i pod tytułem Św. Piotra i Pawła apostołów i Św. Katarzyny poświęcony. Przy kościele było bractwo oraczy (ś. Izydora)

    O szkole ta sama wizyta Goślickiego z roku 1603. tak wspomina: "Rektora szkoły utrzymuje z swoich dochodów pleban.

    KASKI dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    Kaski; 96-314; Baranów; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8560725
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska
    Kozłów biskupiWieś Kozłowo biskupie należała do dóbr biskupów poznańskich, które Bolesław książę mazowiecki przywilejem w roku 1297. danym uwolnił od ówczesnych ciężarów krajowych. We wsi tej założyli biskupi poznańscy kościół parochialny, którego data założenia niewiadoma ( Podobno kościół drewniany założył tu Konrad książę mazowiecki w roku 1244. z drzewa go postawiwszy, a Andrzej z Bujna, biskup poznański, w miejsce drewnianej świątyni wzniósł w Kozłowie biskupiem w roku 1443. murowaną). Podczas wizyty Goślickiego w roku 1603. Kościół ten był murowanym, pod tytułem Wszystkich Świętych poświęcony i zawierał w sobie trzy ołtarze. Uposażeniem jego było 11/2 łanu roli i dziesięciny ze wsi Zakrzewa, Kurdwanowa, Gradówka, Borzyszewa i t. d. tudzież pewne małe sumki. Andrzej Szołdrski, ówczesny biskup poznański, ze względu na tak szczupłe uposażenie kościoła tego, wcielił do niego w roku 1637. wójtostwo w Kozłowie. W czasie najazdu szwedzkiego na Polskę za nieszczęśliwego panowania Jana Kazimierza, nieprzyjaciele złupili kościół Kozłoski, sprofonowali i zniszczyli wewnątrz. W naprawionym po pokoju oliwskim poświęcił trzy nowe ołtarze w roku 1661. dnia 17. Września, Wojciech Tholibowski, ówczesny biskup poznański.

    O szkole w Kozłowie biskupiem tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603. "Szkoła ma rektora z pomocnikiem (adjuvante), ale nie ma tu dzieci do uczenia. Potrzeby jego opatruje pleban."

    KOZŁÓW BISKUPI dzisiaj: parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa 
    Kozłów Biskupi; 96-502; Sochaczew 4; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8631390
    dekanat: Sochaczew - Matki Bożej Nieustającej Pomocy diecezja: łowicka ---
    Kozłów szlacheckiWieś Kozłowo szlacheckie jest gniazdem starożytnej rodziny szlacheckiej w Mazowszu Kozłowskich, herbu Lis, ale już wcześnie wyszła z ich rąk i podzieloną była na początku 17. wieku pomiędzy Wilkanowskich, Łuszczewskich i Osieńskich. Kościół parochialny w tej wsi założyli Kozłowscy, zapewne już w 14. wieku, albowiem podczas wizyty Goślickiego w roku 1603. posiadał on dokument z roku 1389. potwierdzający erekcyą. Kościół w 1603 r.był drewniany, w dobrym stanie, poświęcony pod tytułem Św. Floryana i Mikołaja. Zawierał w sobie trzy ołtarze. Uposażeniem , jego były dwa łany roli w Kozłowie szlacheckiem, kilka ogrodów, wolny wręb w lesie, wolne pastwisko, tudzież dziesięciny z Kozłowa, Dembska wielkiego i małego, ze wsi Złota..
    Kaplica.. Prócz kościoła parochialnego znajdowała się w tej wsi jeszcze kaplica drewniana stykająca się z dworem Wilkanowskiej, nosiła tytuł Św. Zofii. Nie posiadała żadnego uposażenia, aparatów i innych sprzętów kościelnych. Nabożeństwo w niej odprawiał czasami proboszcz, wikary jego, albo też zakonnicy z najbliższych klasztorów.

    O szkole w Kozłowie szlacheckiem tak wspomina wizyta Goślickiego z roku 1603. "Jest w tej wsi i szkoła przy kościele, połączona z domem wikarego. Rektor ma dwóch pomocników do służby kościelnej. Na opatrywanie swoje ma dziesięciny z ról szlachty Dembskiego zwanego Złotek, Marcina Rokososkiego i Stanisława Jeża we wsi Tyczynogi (Była to szlachta zagrodowa, którą wizyta tytułuje: Nobiles Domim). Liczba uczniów do szkoły uczęszczających jest bardzo mała. Pomocników swoich utrzymuje rektor z tychże dziesięcin."

    KOZŁÓW SZLACHECKI dzisiaj: parafia Świętego Mikołaja Biskupa 
    Kozłów Szlachecki 43; 96-513; Nowa Sucha; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8612390
    dekanat: Sochaczew - Matki Bożej Nieustającej Pomocy diecezja: łowicka ---
    MistrzewiceKto i kiedy kościół parochia1ny we wsi Mistrzewicach założył, nie wiadomo. Istnął on atoli już w 15. wieku, albowiem w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603. pleban jego produkował przywileje stolicy ś. na rozmaite odpusty od roku 1465 począwszy. Mistrzewice w czasie wspomnionej wizyty należały do Piotra Brochowskiego.
    Kościół w nich był maleńki, z drzewa postawiony, pod tytułem Św. Stanisława i Św. Doroty poświęcony. Uposażeniem jego był łan jeden roli i dziesięciny ze wsi Mistrzewic. Zaprowadzono w nim bractwo oraczy (ś. Izydora).
    Podczas wizyty Goś1ickiego w roku 1603. ,była w Mistrzewicach szkoła, ale nie było dzieci do niej uczęszczających. Przychód rektora szkoły był tak mały, że nie wystarczał na wyżywienie jego. (Sed non sufficit, ad victum - są słowa wizyty.)
    MłodzieszynWizyta Goślickiego z roku 1603. powiada, że w Młodzieszynie ( W roku 1603. należała wieś Młodzieszyn do jakiś pani Rawka. Niesiecki nic o tej rodzinie szlacheckiej nie wie) kościół parochialny pod tytułem Św. Barbary i Św. Leonarda, z drzewa postawiony, wówczas jeszcze nie poświęcony, miał mieć erekcyą znajdującą się w metryce książąt mazowieckich, (in metricis ducum Masoviae), a zatem przynajmniej z 15. wieku. Kościół ten, na którego postawienie, zapewne w miejsce dawnego, ogniem lub starością zniszczonego, chłop z Młodzieszyna Wawrzyniec Pełka, kawał roli darował, był dosyć obszerny, zawierał bowiem w sobie cztery ołtarze. W miejsce upadłego w 18. wieku, wzniósł nowy także z drzewa w roku 1769. Andrzej Młodziejowski, ówczesny biskup poznański, kanclerz w. koronny. Przy kościele tym było bractwo oraczy (1603. r.) Uposażeniem kościoła prócz folwarku w Młodzieszynie były dziesięciny i meszne ze wsi Młodzieszyna.

    Wizyta Goślickiego tak nadmienia o szkole w Młodzieszynie: "Domeczki księży' (domunculae sacerdotum) są całe i w dobrym stanie. Podobnież i szkoła."

    MŁODZIESZYN dzisiaj: parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 
    ul. Wyszogradzka 1; 96-512; Młodzieszyn; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8616418
    dekanat: Sochaczew - Świętego Wawrzyńca diecezja: łowicka ---
    RybnoWieś Rybno jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Rybińskich, herbu Radwan, która w niej kościół parochialny założyła, ale niewiadomo kiedy. Zdaje się atoli, że już w 15. wieku, albowiem w czasie wizyty Goślickiego 1603. r. posiadał kościół tutejszy odnowienie erekcyi przez Latalskiego, ówczesnego biskupa poznańskiego, który w roku 1535. na biskupstwo krakowskie z poznańskiego postąpił (W aktach też biskupich, znajdujących się w archiwum konsystorskiem w Poznaniu jest pod datą, 22. Marca 1514. roku erekcya ołtarza jednego w kościele parochialnym w Rybnie'). W roku 1603. kościół w Rybnie był z drzewa, bardzo stary (antiqua et vetusta - mówi wizyta), zawierał w sobie cztery ołtarze i był poświęconym pod tytułem Św. Bartłomieja apostoła i Św. Katarzyny, tudzież 10 tysięcy żołnierzy, (decem milia militum). Uposażeniem kościoła były trzy łany roli, meszne i dziesięciny ze wsi Rybno, Złota, Kozłowa ślacheckiego, Jasieńca, Rużek, Cmiszewa i t. d.

    O szkole w Rybnie taką robi wzmiankę wizyta Goślickiego z r. 1603. "Szkoła jest dobrze okrytą i opatrzoną stosownie do miejsca, lecz ma bardzo małą liczbę dzieci." 

    RYBNO k. Sochaczewa dzisiaj: parafia Świętego Bartłomieja Apostoła 
    ul. Kasztanowa 4; 96-514; Rybno k. Sochaczewa; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8617663
    dekanat: Sochaczew - Matki Bożej Nieustającej Pomocy diecezja: łowicka ---

    Wiskitki

    Wyskitki, albo Wiskitki, początkowo wieś, od końca zaś 16. wieku miasteczko królewskie i starostwo niegrodowe, znajdujące się za panowania Stanisława Augusta w ręku Ogińskich, posiada kościół parochialny, którego założyciel i rok założenia niewiadomy. Będzie on zapewne dziełem książąt mazowieckich i istniał już w piętnastym wieku, albowiem w archiwum kapitulnem w Poznaniu znajduje sie spis przyznanych temu kościołowi w roku 1426 dziesięcin. W aktach zaś biskupich pod rokiem 1517 ingrossowane są z rozkazu ówczesnego biskupa poznańskiego prawa Stanisława z Raczyciewic do kościoła wyskitskiego. Kościół w Wyskitkach zapewne pierwiastkowo drewniany, w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603 był już murowanym i starym. Nosił tytuł Św. Stanisława biskupa i męczennika i znajdował się w nienajlepszym stanie, dach na nim przeciekał, podłoga z cegieł była tylko w prezbiterium. Przy kościele była niewykończona jeszcze w roku 1603 kaplica Maciejowskich, którą wystawiła Jadwiga Maciejowska, wojewodzina lubelska i tu została pochowaną. Po roku 1603 pogorzał ten kościół, a wyrestaurowany na nowo poświęcił pod tytułem WWSS. w Październiku 1630 roku Maciej Łubieński, ówczesny biskup poznański. Przy kościele wyskitskim było kolegium mansyonarzy, złożone z pięciu księży, fundowane 1543 roku, mające 10 grzywien uposażenia i dziesięciny z rozmaitych wsi, jako to Żukowa, Korabiewic, Drzewic i t. d. Maciej Łubieński, naówczas biskup poznański, ustanowił tu archikonfraternią różańcową w roku 1628, oddając zwierzchność nad nią każdoczesnemu proboszczowi. Uposażeniem samego kościoła prócz folwarku w Wyskitkach były dziesięciny z miasta Wyskitek, ze wsi Stare Wyskitki, ze wsi Sokule itd.
    l. Prócz kościoła parochialnego był jeszcze w Wyskitkach w 17. wieku kościołek pod tytułem Św. Krzyża i świętego Wawrzyńca, w roku 1608 świeżo wystawiony. Opiekowali się nim mansyonrze od kościoła parochialnego, odprawiając w nim dwa razy w tygodniu nabożeństwo. Uposażeniem jego były: dziesięciny snopowe z czterech łanów we wsi Oryszewie i dziesięciny ze wsi Szymanowa.
    2. W parochii wyskitskiej we wsi Miedniewice znajduje się kościół i klasztor XX. Reformatów, założony w roku 1676 przez Mikołaja Wiktoryna Grudzińskiego, starostę gołubskiego, grzybowskiego i guzowskiego (Za panowania Stanisława Augusta starostwo to było w ręku Ogińskich. Prócz Grudzińskiego uważaną także jest za fundatorkę klasztoru miedniewickiego Maryanna z Radziwiłłów Duninowa, pisarzowa w. koronna, zmarła 1725. roku i w kościele miedniewickim pochowana). Dzieje tego klasztoru nie są mi znajome. Niczego się też nie można dowiedzieć o nim z szumnego dzieła Facundia soluta, księdza Malinowskiego, historyografa XX. Reformatów polskich. Klasztor wzniósł Grudziński początkowo z drzewa. Wprowadzeni zostali do niego Reformaci 1686 r. W kilka lat później Grudziński zaczął murować nowy klasztor dla tych zakonników, który po jego śmierci dokończyła żona jego Lukrecya z książąt Radziwiłłów 1705 r. W środku 18. wieku zakonnicy z składek i kwest wystawili nową murowaną świątynią, którą poświęcił w r. 1755 prymas Adam Komorowski - W kościele znajdują się zapewne nagrobki rozmaitych rodzin szlacheckich, które w grobach tutejszych kościelnych zwłoki członków swoich składały. Księża Reformaci w Miedniewicach posiadają mały księgozbiór, zawierający w sobie kilkanaście dzieł z historyi i literatury polskiej. Klasztor miedniewicki za dawnych polskich czasów utrzymywał znaczną liczbę zakonników. W roku 1790 mieszkało w nim 20 księży i braciszków. Miedniewice bowiem, podług powieści X. Malinowskiego jest miejscem cudownem.

    Wizyta Goślickiego z roku 1603 taką robi wzmiankę o szkole w Wyskitkach. "Rektor szkoły z młodzieńcami pobiera te same dziesięciny co Mansyonarze, dzieci uczących się ma dużo z względu na liczbę mieszkańców. Szkołę, czyli dom dla dzieci uczących się urządził podług własnej woli X. proboszcz, połączoną ona jest z domami XX. Mansyonarzy, które stoją wszystkie w rynku. Jest jednakże plac pusty na cmentarzu, blisko kościoła, na którym szkoła ma być wystawioną."

    WISKITKI dzisiaj: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika 
    Pl. Wolności 33; 96-315; Wiskitki k.Żyrardowa; woj.: mazowieckie tel.: 0-46/8567215
    dekanat: Wiskitki diecezja: łowicka

    Zawady

    Wieś Zawady jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Zawadzkich, herbu Brodzic, z której rąk atoli
    wyszła już bardzo dawno, albowiem w czasie wizyty Goślickiego w roku 1603. posiadali ją Sławscy, którzy
    się pisali de Zawady, i z których jeden był kasztelanem wiśnieńskim (visnensis) czyli wiskim. Kto i kiedy kościół
    parochialny w tej wsi założył , niewiadomo ; zapewne jest on dziełem Zawadzkich i istniał już w 15. wieku, albowiem w roku 1603. posiadał między innemi przywilej Wincentego Sufragana poznańskiego na odpusty z roku 1470. i drugi także Leona X. papieża z roku 1515. Kościół w roku 1603. był drewniany, pod tytułem Św. Wawrzyńca i Św. Doroty, zupełnie spustoszony, z dachem tak złym, że do kościoła deszcz zaciekał. Zawierał w sobie cztery ołtarze. Uposażeniem kościoła był folwark w Zawadach, złożony z dwóch łanów roli i kilku łąk. Było przy nim bractwo oraczy.

    O szkole w Zawadach taką robi wzmiankę wizyta Goślickiego z roku 1603. "Znajduje się tu i rektor szkoły z pomocnikiem; opatrzenie mają od plebana, ale cierpią niedostatek. albowiem dziesięcina nie dochodzi ich." .

    ZAWADY dzisiaj: parafia Św. Doroty Dziewicy i Męczennicy 
    Zawady 22; 05-085; Kampinos; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7250605
    dekanat: Błonie diecezja: warszawska

    Dekanat Warecki

    Parafia

    Opis

    Warka

    Warka, starostwo niegdyś niegrodowe, pamiętna zwycięstwem Czarnieckiego odniesionem nad Szwedami, posiada kościół parafialny, którego rok założenia i założyciel niewiadomy. Zapewne będzie on dziełem książąt mazowieckich. Wizyta Goślickiego z roku 1603 mówi o nim: "Kościół sam postawiony na górze spadzistej jest pod tytułem Św. Mikołaja i już groził upadkiem, ale miejscowy pleban, X. Paweł Stefan Goszczyn, usiłuje restaurować go i naprawić od samych fundamentów, jakoż już wielką część choru mniejszego z palonej cegły wystawił, zebrawszy na cel ten składki u ludzi pobożnych." W czasie wizyty Goślickiego byli przy tym kościele mansyonarze, ustanowieni przez Adama Konarskiego, biskupa poznańskiego, w liczbie pięciu na funduszu 600 kop groszy, lokowanych na dobrach miejskich, tudzież bractwo Bożego Ciała (corporis Christi), zaprowadzone przez ówczesnego plebana Jana Bonieckiego za dozwoleniem Pawła III papieża.
    Kościół restaurowany przez X. Goszczyna pogorzał około 1615 roku. Wzniesiony na nowo oglądał w czasie wizyty swojej w roku 1630 Maciej Łubieński, ówczesny biskup poznański i tak go opisuje: "Kościół parochialny w Warce, mieście J. K. M. wcielonym jest od dawna do kustodyi warszawskiej i przed piętnastu laty spalił się doszczętnie, był bowiem drewniany, obecnie odbudowanym jest na nowo z cegły palonej na dawnem miejscu i już chór mniejszy z zakrystią, sufitem i kaplicą, bractwa literackiego od strony południowej jest zupełnie wykończony i przyozdobiony." W kościele było kilka ołtarzy rozmaitych fundacyi, między temi jeden Bonieckich (herbu Bończa) erygowany i uposażony 1536.
    Prócz kościoła parochialnego w Warce znajdowały się tu jeszcze, lub znajdują, następujące kościoły:

    l. Kościół i klasztor XX. Dominikanów. Bzowski w dziele: Propago divi Hyacinthi powiada, że klasztor ten założyli w roku 1279 Trojden i Bolesław () książęta mazowieccy, a Ziemowit książę mazowiecki opatrzył go dochodem z ceł. Kościół był pod tytułem Św. Stanisława, a za czasów Święcickiego, (1684 r.) który Mazowsze niedbale opisał, bardzo szczupły. Na początku 17. wieku tak kościół, jako i klasztor były murowane. W ostatnim odbyły się kapituly XX. Dominikanów prowincyi polskiej w roku 1468, 1489, 1507, 1531, 1614. Był on licho uposażonym i w roku 1794 siedmiu tylko mógł utrzymać zakonników, za czasów jednak Bzowskiego w roku 1606 znajdowało się w nim 16 zakonników. W czasie wizyty
    Łubieńskiego w roku 1630 Hyacynty Ubysz, przeor klasztoru wareckiego, stanął przed wizytatorem i upominał się o jakiś legat klasztorowi wareckiemu przez Marcina Filipowicza, proboszcza s. Krzyża w Goszczynie, zapisany. W dwadzieścia lat później, to jest w roku 1650 tak klasztor jako i kościół XX. Dominikanów w Warce w pożarze miasta stały się pastwą płomieni. Obydwa gmachy odbudowane na nowo stały aż do początków wieku bieżącego. W kościele XX. Dominikanów podług Święcickiego
    miały się znajdować groby Trojdena i Ziemowita XX. mazowieckich i Anny siostry Witolda. Dwadzieścia cztery lat wcześniej, to jest w roku 1606 powiada toż samo Bzowski w przytoczonem wyżej dziele: "Warecki zaś klasztor ś. Stanisława słynie grobami (sepultura) Najjaśniejszych książąt mazowieckich", - są jego słowa. Czy istotnie zwłoki tych książąt złożono w kościele XX. Dominikanów wareckich, i czy ci książęta mieli tu jakie nagrobki, nie umiem powiedzieć, bo z słów Święcickiego sepulckra visuntur, nie można wnosić, że tu były nagrobki z napisami, poświęcone ich pamięci.

    2. Kaplica Św. Leonarda. W czasie wizyty Goślickiegoo w roku 1603 stała w rynku, była postawiona z drzewa z jałmużn ludzi pobożnych, miała trzy ołtarze, znaczne aparaty kościelne i 90 kop groszy uposażenia. Po wizycie Goślickiego spaliła się, a odbudowaną na nowo, ale w innem miejscu, oglądał w czasie wizyty swojej 1630 roku Maciej Łubieński, ówczesny biskup poznański i to o niej mówi: "Kaplica Ś. Leonarda stoi w nowem mieście, jest filia kościoła parochialnego, odbudowana świeżo i ozdobnie po pogorzeniu dawnej. W roku 1646 uposażył ją Marcin Kowalik obywatel warecki.

    3. Kościołek Św. Anny. Stał w roku 1603 za miastem, był murowany z jałmużn ludzi pobożnych. Miał znaczne aparaty kościelne i 100 kop groszy uposażenia. W roku 1649 restaurował kościołek ten i przydał do dawnego uposażenia 4000 ówczesnych złotych X. Krysztof Musiłowicz.

    4. Kościołek Św. Ducha. Stał w roku 1603 nad mostem na Pilicy. Założył go Grzegorz Ubysz, obywatel warecki. Uposażeniem jego był dom z placem, łąką i stawem, tudzież 60 kop groszy. Miał także znaczne aparaty.

    5. Kaplica Św. Zofii. Stała w roku 1603 za Pilicą: i była postawiona z drzewa.


    6. Kościół i klasztor xx. Franciszkanów. Autorowie Starożytnej Polski utrzymują, że Katarzyna z Boglewic Trzebińska, założyła kościół i klasztor XX. Franciszkanów w Warce, około 1628 roku. Tymczasem wizyta Łubieńskiego z roku 1630 opiewa co następuje: "Użalał się przed wizytatorem proboszcz (warecki) z swojem duchowieństwem, że ofiary w kaplicy ś. Leonarda, zwyczajnie przez pobożnych ludzi składane, zmniejszyły się bardzo z powodu świeżego sąsiedztwa xx. Franciszkanów i kaplicy ich bez pozwolenia władzy duchownej wystawionej, w skutek czego wikaryusze kościół parochialny opuścić zamierzają. Zaczem upraszał usilnie, aby Najprzewielebniejszy biskup niedozwalał 00. :Franciszkanom, na szkodę kościoła parochialnego, budować kościoła i klasztoru w Warce. Biskup zaś interes ten odesłał do kommissyi w tym celu w Warszawie przed kilku miesiącami ustanowionej, końcem rozpoznania i ostatecznego rozstrzygnienia. Przytem napomniał obiedwie strony przytomne, ażeby raczej wynalazły jaki środek pogodzenia się wzajemnego, niż szukały sporów i kłótni.  00.Franciszkanom zalecił, aby nad to, co dotąd wybudowali, nie ważyli się budować więcej aż do ostatecznego postanowienia kommissyi w tym celu ustanowionej, albo też, coby biskupowi było przyjemniejszem, do przyjacielskiego w tej mierze porozumienia się stron spornych." Któraby z dróg wskazanych sobie przez biskupa Łubieńskiego proboszcz obrał w zagodzeniu sporu swego z XX. Franciszkanami, nie wiadomo mi. Dość, że zakonnicy ci wznieśli sobie w Warce kościół i klasztor, który dotąd istnie, ale którego dzieje nie są mi znajome. W roku 1635 stał już tak kościół jako i klasztor tych zakonników, albowiem konstytucya z tego roku mówi: "Franciszkanom wareckim place, na których kościół i tenże klasztor stoi od wszelkich podatków uwolniono i Immunitatibus Ecclesiae przypisano." W czasie trzeciego rozbioru Polski klasztor ten utrzymywał dziewięciu zakonników (Klasztor xx. Franciszkanów w Warce powstał właśnie w czasie, kiedy prowincya tego zakon n w Polsce podzielona została na prowincyą polską, ruską i litewską (1625 roku). Prowincyałem pierwszej obranym został sławny X. Wojciech Dębołęcki, teolog, filozof, żołnierz, muzyk i dworak, jak go nazywają dzieje tego zakonnu. Nie długo przecież tę godność zakonną piastował bo zniechęciwszy czemś przeciw sobie Zygmunta III musiał ją złożyć w ręce X. Adryana Bratkowicza. Prowincyałem ruskim i litewskim obranym zostaał X. Wojciech Giza.)

    Szkoła. W mieście należącem do znaczniejszych miejsc w Mazowszu niepodobna, aby szkoły od niepamiętnych czasów nie było. Z tem wszystkiem wizyta Goślickiego z roku 1603 wspomina o niej tylko tyle, te ekonomowie kościoła utrzymują nauczyciela z workowego, to jest z ofiar podczas nabożeństwa w worek na kiju, z którym kościelny po kościele chodzić zwykł, przez pobożnych ludzi wrzuconych. Wizyta zaś Łubieńskiego z roku 1680 mówi o niej: "Naprawa domu szkólnego należy do magistratu; dom ten znalazł wizytator na pół spustoszonym." - Zapewne w tym czasie i nauczyciela w Warce nie było.

    WARKA dzisiaj: parafia Św. Mikołaja 
    ul. Farna 10; 05-660; Warka; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6672626
    dekanat: Warka diecezja: warszawska
    Boglewice

    Wieś Boglewice jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Boglewskich, herbu Jelita, która to  kościół założyła, na początku zapewne 15 wieku, albowiem kościołowi temu dziesięciny nadał Stanisław Ciołek, biskup poznański w roku 1428, ze wsi Ryszki. W roku 1603 był bardzo zaniedbany; wystawiony z drzewa i poświęcony pod tytułem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, miał bardzo zły dach.

    Uposażeniem jego, prócz folwarku w Boglewicach, były dziesięciny ze wsi Boglewic i Ryszki.

    Rektorem szkoły był Stanisław Lazarek, kantorem Marcin Kilienek, obydwaj rodem z Boglewic.

    BOGLEWICE dzisiaj: parafia Przemienienia Pańskiego 
    Boglewice; 05-604; Jasieniec; woj.: mazowieckie tel.: 6622394
    dekanat: Warka diecezja: warszawska
    Chynów

     Kto i kiedy kościół założył - nie wiadomo.

    Istniał on atoli już na początku 16 wieku, albowiem w księgach konsystorskich poznańskich jest wzmianka o nim pod rokiem 1513. W tym roku nadano mu dziesięciny z rozmaitych miejsc. W roku 1603 był on drewnianym, pod tytułem Św. Trójcy poświęconym i świeżo w roku 1602 przez ówczesnych właścicieli Chynowa Bielskich wraz z dzwonnicą naprawiony.

    Uposażeniem jego oprócz folwarku w Chynowie były dziesięciny ze wsi Piekul, Krenzel, Przekory, Chynowa, Woli Chinowskiej.

    Rektorem szkoły był Szymon z Drwalewa, kantorem Franciszek z Chosny.

    CHYNÓW dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    Chynów 47; 05-650; Chynów; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6614224
    dekanat: Czersk diecezja: warszawska ---
    Drwalew

     Wieś Drwalewo jest gniazdem rodziny mazowieckiej Drwalewskich herbu Przyrowa, którzy zapewne kościół załozyli, ale niewiadomo kiedy.

    Kościół  ten  w r. 1603 był drewniany i pod wezwaniem Św. Bartłomieja Apostoła poświęconym.

    Kolatorami jego byli właściciele Drwalewa, Stanisław i Wojciech Drwalewscy, którzy kościołowi opłacali rocznie dziesięć ówczesnych złotych zwyczaju.

    Uposażeniem kościoła, prócz folwarku w Drwalewie, były dziesięciny ze wsi Kukały, Drwalewiec, należącej wówczas do Franciszka Zawiszy, ze wsi Budziszyn, Budziszynek, Zawady i Lipie.

    Rektorem szkoły był Andrzej z Ostrołęki, kantorem Walenty z Mniszewa.

    DRWALEW dzisiaj: parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła 
    ul. Grójecka 49; 05-651; Drwalew; woj.: mazowieckie tel.: 12594
    dekanat: Grójec diecezja: warszawska
    Grabów

     Wieś Grabowo jest gniazdem rodziny mazowieckiej Grabowskich herbu Pobóg, która kościół w tej wsi założyła, a Andrzej z Bnina, biskup poznański, nadał mu w roku 1451 dziesięciny ze wsi Brzozowice. Kościół  ten  w r. 1603 był drewniany i pod tytułem Św. Trójcy poświęcony.

    Uposażeniem jego były trzy łany roli w Grabowie, dziesięciny ze wsi Grabowa, która w tymże roku miała trzech właścicieli, i ze wsi Brzozówka.

    Rektorem szkoły był Mikołaj z Błotnicy, kantorem Jan z Krzyżanowa.

    GRABÓW dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    ul. Kościelna 1; 26-902; Grabów n.Pilicą; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6627026
    dekanat: Głowaczów diecezja: radomska
    Konary

     Kto i kiedy kościół założył - nie wiadomo.

    W roku 1603 był on z drzewa i pod tytułem Św. Wojciecha poświęconym.

    Uposażeniem jego, prócz folwarku w konarach były dziesięciny z Konar i wsi królewskiej Stromiecz(?).

    Rektorem szkoły był Andrzej z Konar, kantorem Paweł.

    KONARY dzisiaj: parafia Świętej Trójcy 
    Konary 60a; 05-66; Warka; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6676123
    dekanat: Warka diecezja: warszawska
    Magnuszew

     Ze wsi Magnuszewa pochodzi starożytna rodzina mazowieckich Magnuszewskich, herbu Ogończyk, która to zapewne kościół założyła. W roku 1603 był już starym, z drzewa postawionym, ze złym dachem i cmentarzem. Był pod tytułem Św. Jana Chrzciciela.

    Uposażenie miał znaczne: trzy łany roli, trzy łany łąki i tyleż ogrodów w Magnuszewie, tudzież dziesięcina snopowa ze wsi Magnuszew, Woli Magnuszewskiej, Grzybowa, Kłody, Łąkanicy, Dębowej Woli, Wilczej Woli, Zelazny, Wilczkowic, Chmielewa, Osiemborów, Trzebienia.

    Rektorem szkoły był Wojciech ze Staniszewa, kantorem Jan.

    MAGNUSZEW dzisiaj: parafia Św. Jana Chrzciciela 
    ul. I Armii Wojska Polskiego 51; 26-910; Magnuszew; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6217010
    dekanat: Głowaczów diecezja: radomska
    Mniszew

     Wieś Mniszew jest gniazdem starożytnej rodziny mazowieckiej Mniszewskich, herbu Lubien, która tu zapewne kościół założyła, niewiadomo atoli kiedy.

    Kościół ten z drzewa stawiony, w ciągu kilku wieków upadł ze starości, albo też spłonął w pożarze, albowiem w roku 1603 świeżo postawiony z drzewa przez Adama Mniszewskiego, kasztelana liwskiego, dziedzica miejsca.

    Kościół ten pod tytułem Św. Andrzeja Apostoła.

    Uposażeniem jego były dwa łany roli z trzema poddanymi w Mniszewie, tudzież dziesięciny z Gruścina, wsi należącej w temże roku do Luściewskich, których Niesiecki w "Koronie" swojej opuścił, z Chmielewa i Renkowic.

    Rektorem szkoły był Bartłomiej z Pieczyska, kantorem Jan z Sannik.

    MNISZEW dzisiaj: parafia Św. Rocha 
    Mniszew 2A; 26-914; Rozniszew; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6220930
    dekanat: Głowaczów diecezja: radomska
    Ostrołęka

     Wieś Ostrołęka jest gniazdem rodziny mazowieckiej Ostrołęckich, herbu Ciołek, z której atoli ręku już w 16 wieku wyszła, albowiem w roku 1603 posiadali ją Woronieccy i Śnieccy.

    Kościół parafialny w tej wsi założyli zapewne Ostrołęccy, w którym przecież roku nie wiadomo. W 1603 r. był on z drzewa postawionym i nosił tytuł Św. Erazma.

    Uposażeniem były dziesięciny, prócz folwarku w Ostrołęce, z Dębskiej Woli, z Ostrołęki, Pilicy, która wówczas należała do Wojciecha Ciołka i z Starej Warki

    Pieczyska

     Kto i kiedy kościół założył - nie wiadomo.

    Wieś ta na początku XVII w. należała do Mniszewskich, z których Adam kasztelan liwski kościół tutejszy, z drzewa postawiony, naprawił. 

    Kościół ten był pod tytułem Najświętszej Marii Panny

    Uposażeniem jego, prócz trzech łanów roli w Pieczyskach, były dziesięciny z Pieczyskiej Woli i ze wsi Barcic.

    PIECZYSKA dzisiaj: parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 
    Pieczyska 23; 05-651; Drwalew; woj.: mazowieckie
    dekanat: Czersk diecezja: warszawska
    Promna

     Kto i kiedy kościół założył - nie wiadomo.

    W roku 1603 był on juz bardzo stary, z drzewa, ze złym dachem; pod tytułem Św. Maryi Magdaleny poświęconym

    Budynki plebańskie wywracały się. Jednakże nieźle był uposażony; oprócz folwarku w Promnie miał dziesięciny ze wsi Falęcic, Promny, Woli Biejkowskiej, Zbroszy, Góry, Woli Łęgowskiej (Lugowa wola) 

    PROMNA dzisiaj: parafia Św. Marii Magdaleny 
    26-803; Promna 106; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6151040
    dekanat: Warka diecezja: warszawska
    Rozniszew

     W roku 1603 wieś Rozniszew należała do Marcyana Gizyckiego, herbu Gozdawa.

    Kościół w niej z drzewa postawiony i poświęcony pod tytułem Jedenastu Tysięcy Św. Panien.

    Uposażeniem kościoła, prócz folwarku i dwóch kmieci w Rozniszewie były dziesięciny ze wsi Rozniszew i Zagroby.

    Rektorem szkoły był Floryan z Grębkowa, kantorem Jan Chojecki.

    ROZNISZEW dzisiaj: parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 
    26-914; Rozniszew 33; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/6219024
    dekanat: Głowaczów diecezja: radomska
    Sobików

     Kościół istniał już na początku 16 wieku, bo pewne uposażenie jego znajduje się w aktach biskupich z roku 1517 zachowanych w archiwum konsystorskim w Poznaniu. Kościół ten w 1603 roku był w najopłakańszym stanie. "Kościół w Sobikowie pod tytułem Św. Krzyża, z drzewa postawiony, ze złym dachem, owszem bez dachu prawie, ze zniszczoną całkiem kruchtą, ściany jego walą się naokoło". 

    Uposażony był prócz znacznego folwarku w Sobikowie, w dziesięciny ze wsi: Sobikowa, Czechonic, Kuczoły, Czarnolasu, Wopeorna (Wongrodno), Czaplinka, Sułkowic, Grobic, Staniszewwic, Rososza, Żelazny.

    Rektorem szkoły jest Jakób z Pieczysk, kantorem Bartłomiej z Rosneszewa.

    SOBIKÓW dzisiaj: parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika 
    Sobików 15; 05-533; Sobików; woj.: mazowieckie tel.: 0-22/7268327
    dekanat: Czersk diecezja: warszawska

    Wrociszew

     Pomiędzy dobrami biskupów poznańskich w Mazowszu, które Bolesław, książę mazowiecki w roku 1297 uwolnił od wszystkich ciężarów ówczesnych krajowych, wymieniony jest także Wrociszew. We wsi zatem tej, jako biskupiej, musiał być juz zatem w 13 wieku kościół parafialny.

    W roku 1603 kościół był drewniany, pod tytułem Św. Małgorzaty poświęcony i zawierał w sobie cztery ołtarze, z których wielki, świeżo wystawiony, konsekrował Goślicki.

    Uposażeniem kościoła prócz folwarku w Wrociszowie, który siedmiu kmieci i dwóch zagrodników uprawiał, były dziesięciny ze wsi Biskupice, Brankowa i Michałowa. Rektorem szkoły był Jan Pomaski, kantorem Paweł z Grabia

    WROCISZEW dzisiaj: parafia Św. Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy 
    Wrociszew; 05-660; Warka; woj.: mazowieckie tel.: 0-48/6671324
    dekanat: Warka diecezja: warszawska


    14 - 20 kwietnia 2006 r.



     
    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005