Mieszkańcy gminy Jeżewo zamordowani w czasie II WŚ

Wspomnienia, reportaże, relacje ....
JanuszStankiewicz
SITE ADMIN
SITE ADMIN
Posty: 618
Rejestracja: pn lut 07, 2005 23:09
Lokalizacja: Warszawa
Kontaktowanie:

Mieszkańcy gminy Jeżewo zamordowani w czasie II WŚ

Postautor: JanuszStankiewicz » czw lut 23, 2012 08:19

.
    Mieszkańcy gminy Jeżewo zamordowani przez Niemców i sowietów w czasie
    drugiej wojny światowej (1939-1945) i po jej zakończeniu (1945-1946) – źródła
    geneza przebiegu zbrodni.



    15 października 2011 roku w Jeżewie, na miejscowym cmentarzu parafialnym odsłonięto tablice pamiątkowe poświęcone 138 mieszkańcom gminy Jeżewo, którzy zginęli w wyniku eksterminacji niemieckiej – 73 osoby i sowieckiej – 65 osób.
    Na początku XXI wieku, w związku z gromadzeniem materiału do monografii historycznej gminy Jeżewo zetknąłem się z dokumentacją zbrodni niemieckich i sowieckich w czasie II wojny światowej przechowywaną w bydgoskim IPN. Obraz i rozmiar eksterminacji ukazały głównie materiały sądowe „w sprawie o uznanie za zmarłego”. Z całego powiatu świeckiego było to ok. 1300 spraw sądowych. Rzeczowo i zwięźle urzędnicy sądowi przedstawiali losy poszczególnych osób.
    Oto kilka zapisów z akt sądowych:
    „Stefan Kowalczyk ur. 18.08.1899 r., zamieszkały w miejscowości Białe, 12.09.1939 r. zabrany przez Niemców do Świecia, przetrzymywany w zakładzie psychiatrycznym. 18.11.1939 r. wywieziony w nieznane (prawdopodobnie Grupa). Uznany za zmarłego.
    Klemens Seleżyński ur. 6.01.1891 r., zamieszkały w Czersku Świeckim od 1935 r. leśniczy, 31.10.1939 r. zabrany z domu przez Niemców, wywieziony do Świecia, 8.11.1939 r. rozstrzelany (Grupa), osierocił 7 dzieci. Uznany za zmarłego.
    Jan Zaręba ur. 4.04.1904 r., zamieszkały w Białym, nauczyciel, kierownik szkoły, 21.10.1939 r. został aresztowany przez Niemców, przetrzymywany w zakładzie psychiatrycznym w Świeciu, 24.10.1939 r., żona Maria widziała się z mężem w więzieniu, tego samego dnia wywieziony w nieznane (Grupa?). Uznany za zmarłego.
    Witold Krzyżanowski ur. 27.05.1898 r., zamieszkały w w Taszewku od 1926 r., 30.10.1939 r. zabrany z domu przez Niemców, przewieziony do Świecia i więziony w szpitalu psychiatrycznym, 8.11.1939 r. wywieziony do grupy. Uznany za zmarłego”.
    Zbrodnie niemieckie udokumentowane były w ponad 40 aktach sądowych.
    Dokumentacja zbrodni sowieckich w aktach sądowych była podobna:
    „Jan Kielczyński ur. 28.08.1893 r., zamieszkały w Laskowicach Dworzec od 1920 r., kolejarz-towarowy PKP, 27.02.1945 r. aresztowany przez Rosjan, zmarł 6.05.1945 r. w łagrze Nowostrojka na Uralu. Uznany za zmarłego.
    Franciszek Borucki ur. 17.09.1903 r., zamieszkały w Jeżewie, 2.03.1945 r. zabrany przez Rosjan, wywieziony do ZSRR (Kopiejsk), zmarł w szpitalu pod koniec maja 1945 r. Uznany za zmarłego.
    Konrad Nastróżny ur. 9.07.1905 r., zamieszkały w Jeżewie, pod koniec lutego 1945 r. wywieziony przez Rosjan w nieznanym kierunku, był pewnie w Kopiejsku. Nie wrócił do Polski. Uznany za zmarłego”.
    Okazało się, że zbrodnia sowiecka została udokumentowana dla około 40 osób z gminy Jeżewo.
    Tragizm zabitych i bolesne cierpienie ich rodzin i najbliższych stały się głównym motywem, by upamiętnić Ich i na stałe wpisać losy mieszkańców gminy Jeżewo z czasów II wojny światowej do zbiorowej pamięci społeczności gminy Jeżewo.
    Powyższe rozważania mają przybliżyć problematykę eksterminacji ludności gminy Jeżewo w czasie II wojny światowej, są próbą ilościowego rozwiązania tego problemu, mają być także przyczynkiem do dalszych badań tej kwestii.
    II wojna światowa, która trwała od 1.09.1939 r. do 7.05.1945 r., przyniosła narodowi polskiemu ogromne straty biologiczne. Według znawców przedmiotu naród polski stracił ponad 6 milionów obywateli, z czego ok. 2,9 miliona stanowili polscy Żydzi. Około 644 000 obywateli polskich straciło życie w wyniku bezpośrednich działań wojennych. Łącznie 5 384 000 obywateli zginęło podczas egzekucji i pacyfikacji, w obozach koncentracyjnych, więzieniach, obozach pracy. Szacuje się, że ze strony Sowietów życie straciło ponad 500 000 Polaków.
    Według moich obliczeń straty biologiczne gminy Jeżewo liczą ponad 250 osób, około 30 osób poległo we wrześniu 1939 r. (żołnierze i ludność cywilna), ponad 40 mieszkańców zginęło w skutek walk wyzwoleńczych, w lutym 1945 r., ponad 40 mężczyzn straciło życie w walkach w niemieckim Wehrmachcie, pozostali ok. 140 osób zginęło w skutek eksterminacji hitlerowskiej i sowieckiej.
    Eksterminacja to polityka zagłady ukierunkowana na wyniszczenie określonych grup ludności.
    Hitlerowcy politykę zagłady realizowali poprzez masowe i indywidualne egzekucje, wywóz ludzi do obozów koncentracyjnych, obozów pracy, przesiedlanie, pacyfikowanie, restrykcyjne przepisy prawne, które w razie złamania ich przez Polaków stanowiły podstawę ferowania drakońskich wyroków wydawanych przez niemieckie sądy. Mieszkańcy gminy Jeżewo w czasie okupacji hitlerowskiej podlegali wspomnianym formom eksterminacji, ze zdecydowaną przewagą rozstrzeliwań.
    Polityka zagłady ze strony Sowietów na terenie gminy Jeżewo pojawiła się po wyzwoleniu (17.02.1945 r.) i przyjęła charakter masowych aresztowań, a następnie wywozu ludności w głąb ZSRR, gdzie duża liczba mieszkańców zmarła w skutek ciężkiej pracy, głodu, chorób zakaźnych.
    Kluczową sprawą dla ustalenia imiennego wykazu strat ludzkich w wyniku eksterminacji mieszkańców gminy Jeżewo było oparcie się o następujące źródła:
    - ankiety dotyczące zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego w latach 1939 – 1945 na terenie województwa bydgoskiego, powiat świecki, syg. IPN By. 26/47-49, IPN By. 26/66,
    - wyciągi z akt zgonów z ksiąg USC, syg. IPN By. 36/31,
    - wyciągi z akt „Uznany za zmarłego”, syg. IPN By. 35/26,
    - materiały archiwalne Sądu Grodzkiego w Świeciu w sprawie uznania za zmarłego, syg. IPN By. 19/1-806,
    - materiały archiwalne Sądu Powiatowego w Świeciu w sprawie uznania za zmarłego, syg. IPN By. 20/1-259,
    - wyciągi z akt Sondergericht Bromberg, syg. IPN By. 44/7,
    - akta dotyczące deportacji do ZSRR w 1945 r., syg. IPN By. 28/4-5,
    - księgi zgonów w USC w Jeżewie z lat 1900 – 2000,
    - księgi zgonów parafii rzymsko-katolickiej w Jeżewie z lat 1752-1970,
    - Romanowski Józef „Okupacja hitlerowska w gminie Jeżewo 1939-1945”, Laskowice 1979 r. maszynopis,,
    - Jastrzębski Włodzimierz „W dalekim obcym kraju”, Bydgoszcz 1990 r.,
    W ustaleniu liczby imiennej ofiar eksterminacji pomogły również relacje mieszkańców gminy Jeżewo, które gromadziłem od 1988 r. po dzień dzisiejszy. W okresie sierpień 2010 r. – kwiecień 2011 r. mieszkańcy zgłaszali swoje uwagi i uzupełnienia do przedstawionej publicznie listy ofiar.
    W oparciu o przedstawioną bazę źródłową udało się ustalić, że w wyniku eksterminacji z rąk hitlerowców w latach 1939-1945 zginęło 73 mieszkańców gminy Jeżewo.
    Zgodnie z wytycznymi władz niemieckich Pomorze Gdańskie z gminą Jeżewo miało stać się integralną częścią III Rzeszy Niemieckiej. W tym celu należało podciąć narodowe korzenie polskiego społeczeństwa poprzez wyeliminowanie warstwy przywódczej, to jest inteligencji i tych wszystkich Polaków, którzy do wybuchu wojny nie kryli swych patriotycznych postaw. Realizację zbrodniczych celów przyjęła jesienią 1939 r. niemiecka organizacja samoobrony „Selbstschutz”, w skład której weszli miejscowi Niemcy. Na terenie gminy Jeżewo miejscowi Selbstschutzanie przyczynili się do śmierci wielu Polaków. Jednym z pierwszych, który zginął był Jan Gackowski z Krąplewic ur. 14.07.1908 r. Miejscowi Niemcy K. Wodzak i E. Vogt aresztowali w październiku 1939 r. Jana Gackowskiego, a następnie odprowadzili Go do pobliskiego lasu w Belnie, gdzie dokonali egzekucji przez rozstrzelanie.
    Inni Niemcy (członkowie Selbstschutzu) przeprowadzali aresztowania wielu Polaków, których odstawiali do więzienia (ludność z całego powiatu świeckiego przetrzymywano w więzieniu przy ul. Sądowej oraz w budynkach szpitala psychiatrycznego). Osoby te następnie były rozstrzeliwane w egzekucjach zbiorowych na terenie Mniszka, Górnej Grupy, Fordonu, czy też w nieznanych miejscach.
    W ten sposób w okresie jesieni 1939 r. zginęło 48 mieszkańców gminy Jeżewo. Wśród ofiar przeważali rolnicy (17 osób), rzemieślnicy (3 osoby), nauczyciele, kierownicy szkół (3 osoby), robotnicy (4 osoby), kolejarze (2 osoby), leśnicy (1 osoba), osoby bez zawodu (18 osób).
    Po rozwiązaniu Selbstschutzu (26.11.1939 r.) dalszą akcję likwidacji „elementu przywódczego” realizowała niemiecka policja i różne jej formacje. Na terenie gminy Jeżewo kolejny wzmożony okres terroru przypadł na lata 1943-1944. W połowie 1943 r. Niemcy aresztowali Juliana Majewskiego (ur. 29.10.1913 r.), a w roku następnym Jego brata Tomasza (ur. 11.03.1907 r.), obaj mieszkali w Czersku Świeckim. Ślad po Nich zaginął.
    Mieszkaniec Taszewa – Alfons Grzonkowski (ur. 30.10.1906 r.) został aresztowany, a następnie skazany przez sąd specjalny na 2,5 roku więzienia za słuchanie zagranicznych stacji radiowych. Uwięziono Go w Pile, skąd nigdy nie wrócił.
    13 i 14 grudnia 1944 r. Gestapo aresztowało Franciszkę (ur. 9.05.1904 r.) i Anastazego (ur. 13.12.1900 r.) Hoffmann – mieszkańców Jeżewo, przed wojną aktywnych działaczy polskich organizacji rolniczych. Oboje zostali zabrani do Świecia, skąd po kilku dniach wywieziono Ich do lasu i rozstrzelano (prawdopodobnie w okolicach Terespola Pomorskiego).
    Jan Witkowski (ur. 1905 r.) zamieszkały w Nowych Krąplewicach został aresztowany przez Niemców w 1944 r., wywieziony do Gdańska i wyrokiem sądu skazany na śmierć. Wyrok wykonano 18.04.1944 r.
    Przez cały okres okupacji trwało wywożenie miejscowych Polaków do obozów i więzień hitlerowskich. W tych miejscach odosobnienia zginęło 16 osób: w obozach koncentracyjnych (Stuthof, Sachsenhausen, Dachau i w filiach) – 13 osób, na robotach – 3 osoby.
    Jeżeli chodzi o ofiary z rąk sowieckich to na podstawie dostępnych źródeł udało się ustalić liczbę 64 osób z gminy Jeżewo, które straciły życie w wyniku deportacji do ZSRR w 1945 r.
    Bezpośrednio po wyzwoleniu na teren gminy Jeżewo wkroczyły oddziały NKWD, które poszukiwały domniemanych wrogów ZSRR oraz osób sprzyjających Niemcom. Rosjanom towarzyszył miejscowy Polak – przedstawiciel tymczasowej Milicji Obywatelskiej. Zatrzymania mieszkańców trwały od 16 lutego do początku marca 1945 r. Łącznie w całej gminie aresztowano 196 osób, w tym 50 kobiet i 146 mężczyzn. Zatrzymani to przede wszystkim rolnicy, kolejarze, rzemieślnicy, pracownicy nadleśnictwa, gospodynie domowe. Pojmani w Jeżewie i okolicznych miejscowościach zostali sformowani w pieszą kolumnę i pod eskortą żołnierzy radzieckich ruszyli do Świecia. Następnie ze Świecia kierowano ich do punktów zbiorczych w Ciechanowie lub Działdowie, a także do stacji kolejowej Iłowo.
    W trakcie marszu część zatrzymanych straciła życie.
    W Grudziądzu zmarli: Bernard Gawron z Pięćmorgów, Michał Kocik i Jan Mindykowski - obaj z Nowych Krąplewic, Florian Michałek z Jeżewa i Konrad Rosiński z Laskowic.
    W Ciechanowie zmarli: Bernard Formela i Franciszek Krauze – obaj z Laskowic, Franciszek Lewandowski z Nowych Krąplewic.
    W Działdowie zmarli: Łucja Kosecka, Franciszek Ziółkowski – oboje z Jeżewa, Piotr Schroeder z Laskowic, Joanna Sowińska z Pięćmorgów, Leon Świerczyński z Nowych Krąplewic.
    W marcu i kwietniu 1945 r. deportowanych wywieziono w głąb ZSRR. Podróży w trudnych warunkach nie wytrzymały dwie osoby: Zofia Stefan z Czerska Świeckiego i Jadwiga Wojciechowska z Białego.
    Większość deportowanych trafiła do obozów pracy (łagry): Roza, Kopiejsk, Miass, Złatoust usytuowanych wokół Czelabińska. Część aresztowanych znalazła się w Charkowie i Biełoriecku koło Ufy i w łagrze Nowa Strojka. Warunki w obozach były bardzo złe. Więźniów dziesiątkowała ciężka praca, choroby – głównie tyfus, dyzenteria oraz inne choroby zakaźne. Wyżywienie było niewystarczające. W ciągu kilkumiesięcznego pobytu w ZSRR zmarło 42 mieszkańców gminy Jeżewo.
    W wyniku interwencji władz polskich (6.07.1945 r.) władze sowieckie zgodziły się na powrót do ojczyzny wywiezionych. Powroty trwały od sierpnia 1945 r. do czerwca 1946 r. Spośród mieszkańców gminy Jeżewo 3 osoby nie wytrzymały trudów podróży: Monika Borucka z Jeżewa, Józef Buklewski z Pięćmorgów i Jakub Sampławski z Nowych Krąplewic.
    Jadwiga Kuziemska zamieszkała w Ciemnikach wróciła w rodzinne strony, lecz w wyniku trudów podróży i choroby wkrótce zmarła.
    Listę ofiar sowieckich zamyka Jan Sodolski – komendant Posterunku Policji Państwowej w Jeżewie w latach 1937-1939, który został rozstrzelany przez Rosjan w Twerze w 1940 r. Jest on jedyną udokumentowaną ofiarą tzw. „zbrodni katyńskiej” z gminy Jeżewo.
    Kończąc powyższe rozważania dotyczące eksterminacji mieszkańców gminy Jeżewo w czasie II wojny światowej i bezpośrednio po jej zakończeniu należy stwierdzić, iż śmierć 138 osób to w ponad 700 letniej historii tej społeczności najtragiczniejszy fragment dziejów. Po raz pierwszy totalna wojna uderzyła tak mocno w ludność cywilną, której straty przewyższyły straty walczących żołnierzy (w gminie Jeżewo jako żołnierz zginęło około 60 osób).
    Ustalona liczba zamordowanych nie jest ostateczna. Pomimo prowadzonych badań nie udało się zidentyfikować mieszkańca Białego – ofiarę niemieckiego okupanta. Według Józefa Romanowskiego był on parobkiem o imieniu Franciszek. Należy mieć nadzieją, iż dalsze badania tej kwestii pozwolą uściślić fakty i zidentyfikować ewentualne dalsze ofiary, choć w związku z upływającym czasem od dokonanej zbrodni będzie to coraz trudniejsze.
    Upamiętnienie 138 mieszkańców gminy Jeżewo zamordowanych przez okupantów jest wyrazem troski o pamięć zbiorową społeczności gminy Jeżewo, by wydarzenia sprzed około 70 lat trwały w świadomości, przede wszystkim młodego pokolenia.
    Zbigniew Dąbrowski




    Uroczystość odsłonięcia tablic upamiętniających mieszkańców
    Gminy Jeżewo ofiar niemieckiego nazizmu (1939-1945)
    I ofiar sowieckiego totalitaryzmu, którzy zginęli w wyniku
    deportacji (1945-1946)

    15 października 2011 roku w Jeżewie (pow. świecki), na miejscowym cmentarzu parafialnym odsłonięto tablice pamiątkowe poświęcone 138 mieszkańcom gminy Jeżewo, którzy zginęli w wyniku eksterminacji niemieckiej – 73 osoby i sowieckiej – 65 osób.
    Eksterminacja to polityka zagłady ukierunkowana na wyniszczenie określonych grup ludności.
    Hitlerowcy politykę zagłady realizowali poprzez masowe i indywidualne egzekucje, wywóz ludzi do obozów koncentracyjnych, obozów pracy, przesiedlanie, pacyfikowanie, restrykcyjne przepisy prawne, które w razie złamania ich przez Polaków stanowiły podstawę ferowania drakońskich wyroków wydawanych przez niemieckie sądy. Mieszkańcy gminy Jeżewo w czasie okupacji hitlerowskiej podlegali wspomnianym formom eksterminacji, ze zdecydowaną przewagą rozstrzeliwań.
    Zabierani nagle i niespodziewanie ze swoich domów, przepadali bez wieści. Ginęli w Mniszku, Grupie, Fordonie, Sztutowie, Gdańsku, Koronowie i wielu innych miejscach.
    Polityka zagłady ze strony Sowietów na terenie gminy Jeżewo pojawiła się po wyzwoleniu (17-02-1945 r.) i przyjęła charakter masowych aresztowań, a następnie wywozu ludności w głąb ZSRR, gdzie duża liczba mieszkańców zmarła w skutek ciężkiej pracy, głodu, chorób zakaźnych.
    Większość deportowanych trafiła do obozów pracy (łagry): Roza, Kopiejsk, Miass, Złatoust usytuowanych wokół Czelabińska. Część aresztowanych znalazła się w Charkowie i Biełoriecku koło Ufy i w łagrze Nowa Strojka. Warunki w obozach były bardzo złe. Więźniów dziesiątkowała ciężka praca, choroby – głównie tyfus, dyzenteria oraz inne choroby zakaźne. Wyżywienie było niewystarczające.
    W wyniku interwencji władz polskich (06-07-1945 r.) władze sowieckie zgodziły się na powrót do ojczyzny wywiezionych. Powroty trwały od sierpnia 1945 r. do czerwca 1946 r.
    Kończąc powyższe rozważania dotyczące eksterminacji mieszkańców gminy Jeżewo w czasie
    II wojny światowej i bezpośrednio po jej zakończeniu należy stwierdzić, iż śmierć 138 osób to w ponad 700 letniej historii tej społeczności najtragiczniejszy i najokrutniejszy fragment dziejów. Po raz pierwszy totalna wojna uderzyła tak mocno w ludność cywilną, której straty przewyższyły straty walczących żołnierzy – w gminie Jeżewo, jako żołnierz zginęło około 60 osób.
    Ustalona liczba zamordowanych nie jest ostateczna. Należy mieć nadzieję, iż dalsze badania pozwolą uściślić fakty i zidentyfikować ewentualne dalsze ofiary, choć w związku z upływającym czasem od dokonanej zbrodni będzie to coraz trudniejsze.
    Upamiętnienie 138 mieszkańców gminy Jeżewo zamordowanych przez okupantów jest wyrazem szacunku wobec nich za to, że oddali życie za Polskę, jest także wyrazem troski o pamięć zbiorową społeczności gminy Jeżewo, by wydarzenia sprzed około 70 lat trwały w świadomości, przede wszystkim młodego pokolenia.
    Mieszkańcy gminy Jeżewo – ofiary niemieckiego okupanta rozstrzelani w egzekucjach indywidualnych i zbiorowych, zabici z wyroków sądów specjalnych, aresztowani i zaginieni bez wieści, zabici i zmarli w obozach koncentracyjnych, obozach pracy i więzieniach (1939-1945)
    Arczyński Aleksander z Czerska Świeckiego lat 59, Betka Alfons z Nowych Krąplewic lat 25, Betka Ignacy z Nowych Krąplewic lat 17, Bielaszewski Alfons z Dubielna lat 33, Binkowski Tadeusz z Dubielna, Braun Teofil z Skrzynek lat 63, Chojnacki Antoni, Fiałek Antoni z Borców lat 44, Gabrychowski Konstanty z Laskowic lat 37, Gackowski Jan z Nowych Krąplewic lat 31, Grzonkowski Alfons z Taszewa lat 37, Gzella Bernard z Dubielna lat 24, Gzella Franciszek z Dubielna lat 27, Hendrych Jan z Belna lat 49, Hoffmann Anastazy z Jeżewa lat 44, Hoffmann Franciszka z Jeżewa lat 40, Janeczko Bogumił z Osłowa miesięcy 6, Kępczyk Anna z Piskarek lat 58, Kęsik Józef gospodarz z Buczka lat 48), Kochański Edmund z Lipna lat 17, Konkol Maksymilian z Taszewskiego Pola lat 32, Kotwica Józef z Taszewa lat 50, Kowalczyk Stefan z Białego lat 40, Krause Jan z Buczka lat 43, Kruczkowski Edward z Ciemnik lat 25, Krupa Teodor, Krupa Władysław, Kruszczyński Kazimierz z Lipienek lat 27, Krzyżanowski Witold z Taszewka lat 41, Kufel Jan z Białego lat 34, Kusiński Jan z Nowych Krąplewic lat 35, Lewandowski Jan z Taszewka lat 59, Linda Leon z Jeżewa lat 74, Lubiński Wacław z Laskowic lat 28, Majewski Julian z Czerska Świeckiego lat 30, Majewski Tomasz z Czerska Świeckiego lat 36, Manikowski Maksymilian z Taszewskiego Pola lat 45, Marchewka Jan z Dubielna lat 45, Mirowski Jan z Dubielna, Mazurek Jan z Laskowic lat 46, Murawski Albin z Czerska Świeckiego, Oliwa Stanisław z Dubielna lat 21, Olszewski Leon z Jeżewa lat 37, Ostafin Józef z Osłowa lat 59, Piątkowski Franciszek z Laskowic lat 21, Piejko Stanisław z Dubielna, Pszczoliński Maksymilian z Laskowic lat 33, Reinert Józef z Taszewka lat 37, Rombalski Franciszek z Pięćmorgów lat 30, Rozenkiewicz Maksymilian z Nowych Krąplewic, Rychlicki Wiktor Leon z Białego lat 50, Ryński Jan, Skierzyński Mieczysław, Sukiennik Jan z Dubielna lat 50, Szczęsny Jan z Białego, Szczygieł Franciszek z Osłowa lat 17, Szeleziński Klemens z Czerska Świeckiego lat 48, Szypulski Marcin z Dubielna lat 63, Święcicka Katarzyna z Osłowa, Śledź Stanisława z Osłowa, Śpica Franciszek z Osłowa lat 25, Świerczyński Józef z Jeżewa lat 43, Urbański Alfons z Laskowic lat 31, Witkowski Jan z Nowych Krąplewic lat 39, Wojciechowski Konrad z Buczka lat 21, Wojciechowski Zygmunt, Wolny Adam z Osłowa lat 50, Zaraś Stanisław z Laskowic lat 48, Zaremba Jan z Białego lat 35, Zawadzki Franciszek z Białego lat 20, Zbrzeski Stefan z Dubielna lat 21, Ziółkowski bernard z Białego lat 34, Ziuziakowski Aleksander z Czerska Świeckiego.
    Mieszkańcy gminy Jeżewo – ofiary sowieckiego totalitaryzmu, którzy zginęli w łagrach na terenie Związku Radzieckiego (1945-1946)
    Andrearczyk Alojzy z Lipienek lat 40, Baron Antoni z Laskowic lat 57, Borucki Franciszek z Jeżewa lat 42, Borucka Monika z Jeżewa lat 48, Barańska Franciszka z Jeżewa, Buklewski Józef z Pięćmorgów lat 35, Ciechowski Feliks z Dąbrowy lat 46, Czapara Szczepan z Laskowic lat 47, Deka Maksymilian z Nowych Krąplewic lat 40, Drobniak Władysława z Osłowa lat 22, Drost Jan z Dubielna lat 50, Dudkowski Walenty z Jeżewa lat 51, Dys Józef z Taszewa, Formela Bernard z Laskowic lat 53, Gawron Bernard z Pięćmorgów lat 44, Grajewska Klara z Ciemnik, Henig Wiktoria z Osłowa lat 23, Hoffmann Julian z Jeżewa lat 54, Hoffmann Ludwika z Jeżewa lat 18, Jarzemski Władysław z Belna lat 40, Kabat Magdalena z Pięćmorgów lat 34, Kędzierska Klara z Ciemnik lat 32, Kiełczyński Jan z Laskowic lat 50, Kocik Michał z Nowych Krąplewic lat 43, Konieczka Stanisław z Jeżewa lat 17, Kierzkowski Bernard z Laskowic lat 50, Kosecka Łucja z Jeżewa lat 42, Koseda Teresa z Jeżewa lat 21, Krzemiński Antoni z Jeżewa lat 39, Kufel Nikodem z Laskowic lat 44, Krauze Franciszek z Laskowic, Kuzimska Jadwiga z Ciemnik, Kwiatkowska Cecylia z Pięćmorgów lat 21, Lemańczyk Jan z Taszewa lat 38, Lewandowski Franciszek z Nowych Krąplewic lat 53, Michałek Florian z Jeżewa lat 61, Mindykowski Jan z Nowych Krąplewic lat 39, Nastróżny Konrad z Jeżewa lat 40, Nowak Wincenty z Nowych Krąplewic lat 42, Piechocki Franciszek z Lipienek lat 50, Piechocki Wacław z Jeżewa lat 19, Poćwiardowska Anastazja z Jeżewa, Rejmus Maksymilian z Dubielna lat 47, Rosiński Konrad z Laskowic lat 41, Rynkowska Klara z Nowych Krąplewic lat 18, Sampławski Jakub z Nowych Krąplewic lat 45, Schroder Piotr z Laskowic lat 54, Schwarz Bolesław z Jeżewa lat 43, Sowińska Joanna z Pięćmorgów lat 22, Stefan Zofia z Czerska Świeckiego lat 21, Strelau Jan z Pięćmorgów lat 40, Sumiński Franciszek z Jeżewa, Szamlewski Bolesław z Pięćmorgów lat 43, Świerczyński Leon z Nowych Krąplewic lat 37, Tobolski Paweł z Nowych Krąplewic lat 42, Tretkowski Pankracy z Dubielna lat 54, Trepczyński Władysław z Laskowic lat 35, Wojciechowska Jadwiga z Białego lat 42, Zaręba Gertruda, Zawadziński Maksymilian z Borców lat 46, Zieliński Jan z Nowych Krąplewic, Ziółkowski Bronisław z Piskarek lat 42, Ziółkowski Franciszek z Jeżewa lat 53, Fiałek Agnieszka z Borców, Sodolski Jan z Jeżewa lat 40.
    Na podstawie „Uroczystość odsłonięcia tablic upamiętniających mieszkańców Gminy Jeżewo – ofiar niemieckiego nazizmu (1939-1945) i ofiar sowieckiego totalitaryzmu, którzy zginęli w wyniku deportacji (1945-1946)”



wpisał admin

Wróć do „WSPOMNIENIA, REPORTAŻE, RELACJE”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość